Οι πολιτικές παρατάξεις με προοπτική εξουσίας δεν είναι κλειστοί μηχανισμοί, αλλά λαϊκά κόμματα, όπου κι αν αναφέρονται: Αριστερά, Δεξιά, Κεντροαριστερά. Ένα από τα συνήθη λάθη στην κατανόηση του κομματικού φαινομένου και κατ' επέκταση του πολιτικού συστήματος είναι να προσεγγίζει κανείς τις πολιτικές δυνάμεις ως καθαρά ταξικές. Η Αριστερά με τις δυνάμεις της εργασίας, η Δεξιά με τους αστούς. Τα κόμματα με προοπτική εξουσίας, όχι τα κόμματα - κλειστοί μηχανισμοί ή φρούρια, εκφράζουν τα συμφέροντα μιας τάξης, αλλά συνθέτουν το επιμέρους σε συνολικό για να διαμορφώσουν πρόταση για ολόκληρη την κοινωνία τη χώρα τους, και για την ευρύτερη συμμαχία χωρών, στην οποία συμμετέχουν.
Ο Γκράμσι αποκαλούσε την πρόταση αυτή "γνήσια εναλλακτική πρόταση εξουσίας", τέτοια που να γίνει αποδεκτή από το σύνολο της κοινωνίας. Προειδοποιούσε μάλιστα τις δυνάμεις της Αριστεράς, ότι αν δεν καταφέρουν να οικοδομήσουν "γνήσια πρόταση εξουσίας" τη στιγμή που πρέπει, η παλιά τάξη πραγμάτων επαναβεβαιώνει την ηγεμονία της.
Ας δούμε τώρα τα ζητήματα αυτά στα καθ' ημάς. Η Δεξιά ήταν σε όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο ένα λαϊκό κόμμα, με πολλές αντιφάσεις και προβλήματα, αλλά λαϊκό κόμμα. Εκκινούσε από τα συμφέροντα των αστικών στρωμάτων, αλλά διαμόρφωνε μια συνολική πολιτική πρόταση, τη φιλελεύθερη, για την κοινωνία και τη χώρα, και σε αυτήν οικοδομούσε την ηγεμονία της.
Σήμερα η Δεξιά του Σαμαρά χάνει την κοινωνική της βάση επειδή η πρότασή της δεν εκφράζει τις δυνάμεις της εργασίας, τους μικρομεσαίους, τους νέους. Επειδή η πολιτική της πρόταση δεν είναι λαϊκή, αλλά ακραία ταξική, με ακροδεξιές επιρροές, ενώ ταυτόχρονα παγιδεύει τη χώρα στη στρατηγική της Μέρκελ. Ο Σαμαράς δεν διαθέτει πρόταση εξουσίας, που να ενοποιεί σε μια προοπτική ευημερίας και κοινωνικής ανόδου τα λαϊκά εργατικά στρώματα, τους μικρομεσαίους, τις γυναίκες, τους νέους. Παρ' όλα αυτά θα ήταν λάθος να υποβαθμιστεί η μειούμενη έστω δυνατότητα των δυνάμεων αυτών να ανασυγκροτηθούν.
Η εισβολή του ΣΥΡΙΖΑ στο πολιτικό προσκήνιο απαντά πρώτα απ' όλα στην ανάγκη του πολιτικού συστήματος να καλυφθεί η ανοικτή κρίση εκπροσώπησης. Ξεκίνησε ως ανάχωμα στη μνημονιακή πολιτική και εξελίχθηκε μέσα από αντιφάσεις, δυσκολίες, λάθη και ολιγωρίες, σε εναλλακτική πρόταση εξουσίας. Η οικοδόμηση του αριστερού - προοδευτικού πόλου εξουσίας είναι ένα ανοιχτό εγχείρημα, που μπορεί να υλοποιηθεί με καλύτερους όρους όσο ωριμάζει προγραμματικά ο ΣΥΡΙΖΑ. Η διαδικασία αυτή, που μόνο εύκολη δεν είναι, δεν έχει ολοκληρωθεί και σε κάθε περίπτωση δεν αφορά μόνο τους εσωτερικούς πολιτικούς και κοινωνικούς πρωταγωνιστές, αλλά και δύσκολους, ευρωπαϊκούς και περιφερειακούς συσχετισμούς δύναμης.
Όσο η "ενθαρρυντική απειρία" ωριμάζει αυξάνονται οι δυνατότητες να κληθεί να κυβερνήσει τη χώρα. Για να μη μετατραπεί όμως σε "χρήσιμο ηλίθιο" οφείλει να κατανοήσει τους συσχετισμούς ισχύος και τους περιορισμούς που υπάρχουν στα εθνικά θέματα, καθώς και τα όρια της διαπραγμάτευσης με την Ε.Ε. "Για να κερδίσεις έναν πόλεμο χρειάζεται να είσαι αλεπού και λιοντάρι" ή αλλιώς "αν υποχωρήσεις την κατάλληλη στιγμή, μπορείς να ξαναπολεμήσεις". Ο ΣΥΡΙΖΑ οφείλει επίσης να εμπλουτίσει και να εξειδικεύσει τις προγραμματικές του δεσμεύσεις πέραν της πολιτικής του για το χρέος και την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης, συγκροτώντας μια συνολική πρόταση εξουσίας εναλλακτική στο σημερινό παραγωγικό και καταναλωτικό μοντέλο. Και σε ό,τι αφορά το σημερινό πολιτικό σύστημα ο ΣΥΡΙΖΑ οφείλει να μην γίνει "κολυμπήθρα του Σιλωάμ" για όσους θέλουν να διασωθούν, ούτε όμως "περίκλειστο κάστρο" που θα καταγγέλλει τους "εισβολείς" από θέσεις ιδεολογικής και πολιτικής καθαρότητας. Χρειάζεται να κάνει κάνει πολιτική με όρους σύγχρονους και πραγματικούς, που θα διασπά τις συμμαχίες του αντιπάλου και θα διευρύνει τον νέο συνασπισμό εξουσίας.
Σταύρος Καπάκος
