Του Χρήστου Κεφαλή*
Σε εποχές αντίδρασης, όπως η τωρινή, δεν περιορίζονται μόνο δραστικά τα λαϊκά δικαιώματα. Απειλούνται και μπαίνουν στο στόχαστρο επίσης οι ακαδημαϊκές ελευθερίες, η ελευθερία της επιστήμης και της τέχνης και όλα όσα συναποτελούν ό,τι ονομάζουμε κουλτούρα και πολιτισμό. Η ακραία κατάληξη, όταν οι τάσεις αυτές δεν συλληφθούν στην αφετηρία τους, είναι φαινόμενα όπως ο μακαρθισμός και το κάψιμο των βιβλίων από τους ναζί.
Αυτά τα μαθήματα της Ιστορίας ήρθε να υπογραμμίσει η υπόθεση του Steven Salaita στις ΗΠΑ. Στον Salaita, Αμερικανό πανεπιστημιακό, είχε προσφερθεί μια θέση στο Τμήμα Αμερικάνικων Ινδιάνικων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις. Ωστόσο, στις 11 Σεπτέμβρη η διοίκηση του πανεπιστημίου ακύρωσε την πρόσληψή του με ψήφους 8-1, όταν γνωστοποιήθηκαν τα ισχυρά αντι-ισραηλινά σχόλια που είχε κάνει ο Salaita αναφορικά με τις επιθέσεις του Ισραήλ στους Παλαιστίνιους.
Η πρύτανης του Πανεπιστημίου Phyllis Wise και ο πρόεδρός του Robert Easter δικαιολόγησαν την απόφαση της διοίκησης επικαλούμενοι τις δημοκρατικές αρχές. Ισχυρίστηκαν ότι ο Salaita δεν θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα κλίμα σεβασμού των απόψεων και ελεύθερου διαλόγου ως διδάκτορας του πανεπιστημίου. Πέρα από τον υποκριτικό χαρακτήρα της επιχειρηματολογίας τους, που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για να αξιωθεί σεβασμός και για τις φυλετικές θεωρίες των ναζί, σύντομα αποκαλύφθηκαν οι πραγματικοί λόγοι της απόφασής τους. Λόγοι που δεν ήταν άλλοι από την πίεση των ιδιωτών χρηματοδοτών του πανεπιστημίου να ακυρωθεί η πρόσληψη, συνοδευόμενη με απειλές ότι διαφορετικά θα διέκοπταν τις χορηγίες τους.
Η υπόθεση Salaita, πέρα από την απειλή στις δημοκρατικές ελευθερίες, φανερώνει έτσι και έναν άλλο, αλληλένδετο κίνδυνο, που συνδέεται με την ανεξέλεγκτη εισβολή των ιδιωτικών συμφερόντων στην παιδεία. Προειδοποιεί για μια όχι μακρινή εποχή, όπου οι διάφοροι σπόνσορες θα καθορίζουν οι ίδιοι τι διδάσκεται, πώς και από ποιους, με βάση τα συμφέροντα κερδοφορίας του κεφαλαίου. Οι προσπάθειες να εισαχθεί ο θεολογικός «ευφυής σχεδιασμός» παράλληλα με τη θεωρία της εξέλιξης στα διδακτικά προγράμματα στις ΗΠΑ αποτελούν μια άλλη περίπτωση αυτού.
Για την ώρα, η υπόθεση του Steven Salaita γύρισε μπούμερανγκ στους εμπνευστές της. Χιλιάδες Αμερικανοί πανεπιστημιακοί υπέγραψαν έκκληση προς τις αρχές του Πανεπιστημίου του Ιλινόις για ακύρωση της σε βάρος του απόφασης και συμμετέχουν σε μποϊκοτάζ των ημερίδων του πανεπιστημίου ωσότου ανακληθεί.
Σημαντικά, η εβραϊκή κοινότητα του πανεπιστημίου εξέδωσε μια δήλωση θερμής υποστήριξης στον Salaita και ενάντια στην απόφαση του πανεπιστημίου, η οποία δήλωνε: «Συγχέοντας την οξεία και δικαιολογημένη κριτική του κράτους του Ισραήλ με τον αντι-σημιτισμό, η διοίκησή σας στην πράξη αγνοεί έναν μεγάλο και αυξανόμενο αριθμό εβραϊκών θεωρήσεων που αντιτίθενται στην ισραηλινή στρατιωτική κατοχή και την επίθεση στην Παλαιστίνη. Δεν επιζήσαμε από την εθνική εκκαθάριση ούτε μεταφέρουμε την κληρονομιά του λαού μας για να βλέπουμε να χρησιμοποιείται η ύπαρξή μας για να δικαιολογηθεί η γενοκτονία και η εθνική εκκαθάριση των Παλαιστίνιων».
* Ο Χρήστος Κεφαλής είναι μέλος της Σ.Ε. της "Μαρξιστικής Σκέψης"
