Του Πάνου Τριγάζη*
Η 70ή επέτειος απελευθέρωσης της Αθήνας (12 Οκτωβρίου 1944) από τους Γερμανούς ναζί κατακτητές αποτελεί ευκαιρία εξαγωγής πολύτιμων διδαγμάτων από τον ελληνικό λαό και για τους σημερινούς του αγώνες. Υπενθυμίζει τη μεγάλη αλήθεια ότι ένας ενωμένος λαός, όσο μικρός κι αν είναι, μπορεί να αντιμετωπίσει νικηφόρα και τον πιο κραταιό δυνάστη.
Αναμφισβήτητα, η περιοχή της Αθήνας και του Πειραιά, με τις αντίστοιχες συνοικίες, αποτέλεσαν τα κύρια πεδία του αντιστασιακού αγώνα για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Ναζί, χωρίς να υποτιμάται ο ένοπλος εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας στα βουνά της Ελλάδας.
Στην περιοχή Αθήνας - Πειραιά ο αγώνας του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ - ΕΠΟΝ και άλλων αντιστασιακών οργανώσεων υπήρξε πολυδιάστατος από την άποψη των μορφών πάλης. Προσέλαβε και τη μορφή μαζικών λαϊκών κινητοποιήσεων, τόσο για να σωθεί ο λαός από την πείνα (πρώτη αντιστασιακή οργάνωση ήταν η Εθνική Αλληλεγγύη) όσο και εναντίον της πολιτικής επιστράτευσης που επιδίωξαν οι κατακτητές τον Μάρτιο του 1943. Η μάχη κατά της πείνας κερδήθηκε, ενώ η επιστράτευση ματαιώθηκε και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μην σταλεί ούτε ένας Έλληνας να πολεμήσει εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης. Επρόκειτο για μεγάλες νίκες των μαζικών λαϊκών αγώνων που αναπτύχθηκαν υπό κατοχή με καταλυτικά αποτελέσματα και στη γενικότερη έκβαση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Χαρακτηριστικό ένα απόσπασμα από τραγούδι του ΕΑΜ:
«Το ΕΑΜ μας έσωσε απ' την πείνα,
θα μας σώσει κι από τη σκλαβιά».
Τέτοιοι αγώνες δεν ήταν μόνο προνόμιο του λαού της Ελλάδας. Αναπτύχθηκαν και στην Κύπρο κατά της αποικιοκρατίας, πολύ πριν ξεκινήσει ο ένοπλος εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας της περιόδου 1955-59. Ανάλογοι αγώνες αναπτύχθηκαν και σε άλλες χώρες, όπως την Ινδία, τη μεγαλύτερη βρετανική αποικία ώς το 1947.
Οι παραπάνω εισαγωγικές παρατηρήσεις νομίζω ότι μας διευκολύνουν να κατανοήσουμε τη σημασία των ειρηνικών μορφών δράσης, δράσεων μη βίας και πολιτικής ανυπακοής. Γενικότερα, να κατανοήσουμε τη σημασία του αγώνα για την ειρήνη και τον αφοπλισμό, που έχει αποκτήσει δραματική προτεραιότητα και στις μέρες μας, ιδιαίτερα στην ευρύτερη περιοχή μας.
Θα έλεγα λοιπόν ότι η συζήτηση που «φούντωσε» μετά την παρουσία και τις δηλώσεις Τσίπρα στη ΔΕΘ, για το κυβερνητικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, πρέπει να συμπεριλάβει ως απαραίτητο συστατικό και την αναγκαιότητα ενός πολυδιάστατου προγράμματος ειρήνης. Για τη σημερινή Ελλάδα δεν υπάρχει άλλη εθνική στρατηγική από τη στρατηγική της ειρήνης και της διεκδίκησης της ισότιμης διεθνούς συνεργασίας στην Ευρώπη, στα Βαλκάνια και τη Μεσόγειο. Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας, μιλώντας στη ΔΕΘ, αναφέρθηκε σε ένα «Σχέδιο Βαλκανικής Συνανάπτυξης», με πρωτοβουλία της Ελλάδας, που θα μετατρέψει τη Θεσσαλονίκη σε κέντρο φιλειρηνικής εξόρμησης στα μέχρι πρόσφατα ταραγμένα Βαλκάνια. Αν το σχέδιο αυτό εκπονηθεί, συνοδευόμενο και από άλλες πρωτοβουλίες, όπως ένας «Βαλκανικός Οικολογικός Χάρτης», τι άλλο από πρόγραμμα ειρήνης θα μπορούσε να χαρακτηριστεί; Διότι, για τον ΣΥΡΙΖΑ, η ειρήνη δεν είναι μόνο η απουσία του πολέμου αλλά και η εξασφάλιση συνθηκών οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
Και επειδή πολλοί επικαλούνται την ασφάλεια με παρωχημένους όρους, καλό θα είναι να τους θυμίσουμε ότι, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), η ασφάλεια δεν είναι σε καμιά περίπτωση στρατιωτική ή αστυνομική έννοια. Ορίζεται ως ανθρώπινη ασφάλεια, πολιτική, οικονομική και οικολογική. Ο ΟΗΕ, όπως και το παγκόσμιο κίνημα ειρήνης, μιλάνε για ασφάλεια μέσω του αφοπλισμού και της πλήρους προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων.
Ο μιλιταρισμός υπήρξε καταστροφικός για την ανθρωπότητα σε όλη τη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα. Ωστόσο, και μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, η στρατιωτικοποίηση της διεθνούς ζωής συνεχίστηκε, με αποτέλεσμα στις αρχές του 21ου αιώνα οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες να υπερβαίνουν τα επίπεδα του Ψυχρού Πολέμου, με το 47% να αναλογεί στις ΗΠΑ. Ας θυμηθούμε ότι και η χώρα μας, επί δεκαετίες, υπήρξε θύμα μιας κούρσας εξοπλισμών με την Τουρκία, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του δημόσιου χρέους της Ελλάδας (περίπου το 1/3) να οφείλεται στις πολυδάπανες αγορές εξοπλισμών. Αυτή η καταστροφική πορεία δεν μπορεί να επαναληφθεί από μια κυβέρνηση της Αριστεράς με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ, που σημαίνει ότι θα εμμείνουμε σταθερά στην επίλυση των ελληνοτουρκικών προβλημάτων με διάλογο στη βάση του διεθνούς δικαίου και του αμοιβαίου σεβασμού της εθνικής κυριαρχίας. Όσοι φαντασιώνονται ανταγωνισμούς με την Τουρκία, ιδιαίτερα στο στρατιωτικό επίπεδο, όχι μόνο δεν εξυπηρετούν τα εθνικά συμφέροντα της χώρας, αλλά τα υπονομεύουν. Δεν είναι όμως μόνο τα λεγόμενα «εθνικά θέματα» που επιβάλλουν στρατηγική ειρήνης εκ μέρους της Ελλάδας. Η δρομολόγηση διαδικασιών αποστρατιωτικοποίησης και αποπυρηνικοποίησης στην ευρύτερη περιοχή μας, στην Ευρώπη και τον κόσμο, πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα για μια κυβέρνηση της Αριστεράς, κάτι που θα οδηγήσει σε ουσιαστική αναβάθμιση της διεθνούς θέσης και του ρόλου της χώρας μας.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι συντονιστής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Θεμάτων Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ
