Στην πολιτική κάνουμε συχνά γενικεύσεις, οι οποίες ενίοτε κρύβουν σημαντικές διαστάσεις του προβλήματος. Για παράδειγμα, η Ελλάδα και η Πορτογαλία μπήκαν σε καθεστώς Μνημονίου. Οι διαφορές, όμως, ανάμεσα στα Μνημόνια των δύο χωρών είναι μεγάλες.
Αν συγκρίνουμε το βάθος της εσωτερικής υποτίμησης στην Ελλάδα και την Πορτογαλία, θα διαπιστώσουμε αμέσως τη διαφορά. Π.χ. η μείωση του μέσου ωρομισθίου στην Πορτογαλία ήταν κάτω από 10% σε δύο δόσεις τη διετία 2011-12, ενώ από το 2013 υπήρξε ανάκαμψη, με αποτέλεσμα οι απώλειες να περιοριστούν στο 8%. Τι σχέση μπορεί να έχει αυτή η απώλεια με την κατρακύλα του μέσου ωρομισθίου της τάξεως 25%-30% στην Ελλάδα, όπως δείχνουν τα στοιχεία του ΟΟΣΑ;
Και μόνο το στοιχείο αυτό είναι αρκετό για να δείξει τη διαφορετική ένταση της κρίσης πολιτικής εκπροσώπησης στην κάθε χώρα. Λιτότητα στην Πορτογαλία, απάνθρωπη τιμωρητική λιτότητα στην Ελλάδα.
Επειδή η κυβέρνηση Σαμαρά επαναφέρει για λόγους προπαγανδιστικούς το θέμα της ολοκλήρωσης του Μνημονίου στην Ελλάδα, καλό θα ήταν να ξαναδούμε την ουσία του ελληνικού δημοσιονομικού προβλήματος πριν από την παγίδευση της χώρας σε αυτό. Αν βάλουμε στην άκρη τα προβλήματα του παραγωγικού - καταναλωτικού μοντέλου της χώρας, θέμα όχι αμελητέο, θα διαπιστώσουμε τρία άλλα μεγάλα προβλήματα:
Πρώτον: Εκτεταμένη φοροδιαφυγή λόγω δυσλειτουργίας των ελεγκτικών μηχανισμών και παραοικονομίας. Δεύτερον: Διαφθορά στο σύστημα προμηθειών του Δημοσίου, από την πιο απλή για τις λακκούβες στους δρόμους ώς την εκτίναξη της φαρμακευτικής δαπάνης και την κούρσα των εξοπλισμών. Τρίτον: Υπέρβαση, με τάση περαιτέρω ανόδου κατά δύο εκατοστιαίες μονάδες των δαπανών της γενικής κυβέρνησης, δηλαδή αυτών που λέμε δημόσιες δαπάνες για μισθούς, νοσοκομεία, ασφαλιστικά ταμεία και ΟΤΑ. Το πρόβλημα της χώρας έγινε εκρηκτικό εξαιτίας της συνδυασμένης και επί μακρόν τριπλής επιβάρυνσης των δημόσιων οικονομικών. Αυτό το 2% + 2% + 2% από τις αυξημένες δαπάνες και τα μειωμένα έσοδα μπορεί να μην απεικονίζει λεπτομερώς το δημοσιονομικό βάθος της κρίσης, το προσεγγίζει όμως σε γενικές γραμμές.
Η ακτινογραφία του προβλήματος δείχνει και τον τρόπο υπέρβασής του ως προς τις δημοσιονομικές του πλευρές. Η στρατηγική της σκληρής εσωτερικής υποτίμησης, πολύ περισσότερο με την πρωτοφανή ένταση με την οποία επιβλήθηκε, δεν αποτελεί απάντηση στα αίτια της κρίσης. Αντιθέτως, βαθαίνει την ύφεση προκαλώντας έκρηξη και του ιδιωτικού χρέους, δημιουργώντας ένα πρόβλημα που δεν είχαν τα ελληνικά νοικοκυριά, υποβαθμίζει τις περιουσιακές αξίες και προκαλεί δραματικές κοινωνικές επιπτώσεις.
Τώρα ο Σαμαράς προπαγανδίζει με κάθε τρόπο την έξοδο από το Μνημόνιο. Στην πραγματικότητα το Μνημόνιο είναι πλέον καθεστώς και θα συνεχίσει να είναι όσο δεν ανατρέπεται. Αυτό που επιχειρεί να κάνει ο Σαμαράς είναι να μην πάρει επιπλέον μέτρα, τουλάχιστον προεκλογικά, για το ασφαλιστικό, τους πλειστηριασμούς και τις απολύσεις, για να διαμορφώσει με στοιχειώδεις αξιώσεις ένα εκλογικό δίλημμα. Σαμαράς και σταθερότητα παρά τις δυσκολίες ή ΣΥΡΙΖΑ και αβεβαιότητα;
Μπορεί να μην πείθει πλέον πολλούς το επίπλαστο αυτό δίλημμα και το κλίμα του φόβου να μην έχει πέραση, του είναι όμως απαραίτητο για να αποφύγει την προεκλογική κατάρρευση και να δώσει την εκλογική μάχη.
Σταύρος Καπάκος
