Στις 25 Μαΐου, το φαβορί του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών της Κολομβίας ήταν ο μέχρι πρόσφατα άσημος πολιτικός και οικονομολόγος, αλλά επιφανής βιομήχανος, Όσκαρ Ιβάν Σουλουάγα. Ο Σουλουάγα, δελφίνος του Άλβαρο Ουρίμπε, πρώην προέδρου της Δημοκρατίας (2002-2010) που δεν είχε δικαίωμα επανεκλογής, έλαβε 29%, δηλαδή τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τον νυν πρόεδρο της Δημοκρατίας (2010-2014) και αντίπαλό του στον δεύτερο γύρο της 15ης Ιουνίου, Χουάν Μανουέλ Σάντος. Σίγουρος για τη νίκη του και πεπεισμένος ότι ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης των εγχώριων ενόπλων οργανώσεων FARC και ELN ήταν η φυσική εξόντωση των μελών τους (και ενίοτε των αγροτών που ζουν στις περιοχές όπου δρα το αντάρτικο), ο Σουλουάγα ανακοίνωσε ότι θα διέκοπτε τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις που διεξάγονται από το 2012 με τις FARC. Διαπραγματεύσεις που, για πρώτη φορά, φαίνεται να οδηγούν στον τερματισμό πενήντα χρόνων εμφύλιας διαμάχης, στην κοινωνική ένταξη των ανταρτών, σε ευρεία αγροτική μεταρρύθμιση και στην επιστροφή των έξι εκατομμυρίων εκτοπισμένων στις πρώην εμπόλεμες ζώνες.
Η σκοτεινή προοπτική διακοπής των διαπραγματεύσεων ώθησε τους περισσότερους ψηφοφόρους της Αριστεράς να στηρίξουν τελικά τον Σάντος, ενώ σκέφτονταν αρχικά να απέχουν από τον δεύτερο γύρο ή να ψηφίσουν λευκό. Αν και η οικονομική πολιτική του Σάντος είναι σαφώς νεοφιλελεύθερη, η πλειοψηφία της Αριστεράς θεώρησε προτεραιότητα να τον στηρίξει στην εύρεση πολιτικής λύσης με το αντάρτικο. Ο Σάντος ήταν, εξάλλου, αυτός που περιόρισε τη δράση παραστρατιωτικών ακροδεξιών οργανώσεων που, μέχρι το 2010, απειλούσαν ή δολοφονούσαν ατιμώρητα αντάρτες, στελέχη της Αριστεράς και συνδικαλιστές.
Έτσι, αν στον δεύτερο γύρο της 15ης Ιουνίου ο Σάντος κατάφερε να επιβληθεί με 50,95% έναντι του Σουλουάγα (45%), το οφείλει εν μέρει στην ευρεία κινητοποίηση της Αριστεράς, κυρίως στην Μπογκοτά. Στην επαρχία ο Σάντος επωφελήθηκε της μείωσης της αποχής, η οποία επιτεύχθηκε χάρη στα πελατειακά δίκτυα ντόπιων και διεφθαρμένων πολιτικών. Στις αγροτικές περιοχές, που είναι και οι πιο φτωχές, οι ψηφοφόροι στερούνται μεταφορικού μέσου και βρίσκονται συχνά σε απόσταση τουλάχιστον μίας μέρας πεζοπορία, από το κοντινότερο εκλογικό κέντρο. Ψηφίζουν μόνο όταν οι τοπικοί παράγοντες ναυλώνουν λεωφορεία για τη μεταφορά τους, το οποίο και έκαναν την περασμένη Κυριακή. Τη βοήθεια που πρόσφεραν στον Σάντος οι πολιτικοί της επαρχίας σίγουρα θα την εξαργυρώσουν, πιέζοντας τη νέα κυβέρνηση να αποσύρει μέτρα που στοχεύουν στην εξάλειψη της διαφθοράς.
Ανησυχητική είναι και η εκλογική δύναμη του αντίπαλου ακροδεξιού στρατοπέδου. Γαιοκτήμονας, θανάσιμος εχθρός του αντάρτικου και χρηματοδότης παραστρατιωτικών οργανώσεων, ο μέντορας του Σουλουάγα και πραγματικός υποψήφιος στις εκλογές, Ουρίμπε, χαίρει της φανατικής υποστήριξης του στρατού, καθώς ζητάει γενική αμνηστία για όσα μέλη του έχουν φυλακιστεί για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή ακόμα και για εκτελέσεις ή εξαφανίσεις αριστερών. Για τους στρατιωτικούς και τις οικογένειές τους, ο Σάντος είναι συνεργάτης των ανταρτών και «καστρο-κομμουνιστής»... Στον Ουρίμπε κάνουν επίσης γονυκλισίες οι καθολικοί και η Ευαγγελική Εκκλησία. Η τελευταία διέπρεψε με προεκλογικά τηλεοπτικά και διαδικτυακά σποτάκια που διαβεβαίωναν ότι ο Σάντος, παρά το παραπλανητικό του επίθετο, είναι υποχείριο του Σατανά. Τρανταχτή απόδειξη η τοποθέτησή του υπέρ του γάμου μεταξύ ομοφυλοφίλων και η συμμετοχή του σε τελετουργία σαμάνων στην ακτή της Καραϊβικής. Επιχειρήματα τραγελαφικά, που δυστυχώς έχουν ευρεία απήχηση σε μια θεοσεβούμενη χώρα. Ο Ουρίμπε έχει τέλος κερδίσει τις καρδιές μέρους της μεσαίας τάξης και της ελίτ. Υπό την προεδρία του και χάρη στη σιδηρά πυγμή στρατού και παραστρατιωτικών μπόρεσαν επιτέλους οι καθωσπρέπει οικογένειες να απολαύσουν ξένοιαστα νυχτερινά κέντρα και εξοχικές κατοικίες, χωρίς να τρέμουν τους αξύριστους αντάρτες ή τις βομβιστικές ενέργειες. Το ποσοστό των ψηφοφόρων που στήριξε τον Σουλουάγα και τον Ουρίμπε είναι εξαιρετικά υψηλό, κυρίως αν λάβει κανείς υπ' όψιν ότι ο Σάντος χρειάστηκε την υποστήριξη του μεγαλύτερου μέρους της αντιπολίτευσης και όλο τον κρατικό μηχανισμό για να κερδίσει τις εκλογές.
* Η Ευγενία Παλιεράκη διδάσκει Ιστορία Λατινικής Αμερικής στο Πανεπιστήμιο του Cergy-Pontoise
