Τα δόντια της έδειξε την εβδομάδα που πέρασε η αγορά υγρών καυσίμων, καθώς στις διεθνείς αγορές του πετρελαίου υπήρξε σημαντική άνοδος που αποτύπωσε όχι μόνο τις επιπτώσεις της σύρραξης στη Μέση Ανατολή αλλά και τα παιχνίδια στις αγορές, με αποτέλεσμα, όπως πάντα, τη νέα επιβάρυνση των τελικών καταναλωτών.
Την δεύτερη εβδομάδα των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή είναι γεγονός ότι η τιμή του πετρελαίου τύπου brent, που αφορά την ελληνική αγορά, εκτοξεύτηκε μέχρι τα 100 -και προς στιγμήν έως τα 120- δολάρια το βαρέλι. Στην εγχώρια αγορά η άνοδος στην αμόλυβδη και ιδίως στα πετρέλαια έγινε ιδιαίτερα εμφανής, καθώς καθημερινά περνούν νέες αυξήσεις στα καύσιμα. Πιο συγκεκριμένα, με βάση τα τελευταία στοιχεία (11/3) του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων, οι μέσες πανελλαδικές τιμές διαμορφώθηκαν ως εξής:
- Αμόλυβδη: 1,879 ευρώ/λίτρο
- Πετρέλαιο Κίνησης (diesel): 1,859 ευρώ/λίτρο
- Πετρέλαιο Θέρμανσης: 1,430 ευρώ/λίτρο
Σε σχέση με τις αντίστοιχες τιμές προ των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή (27/2), οι αυξήσεις ανέρχονται σε: 7,31% (ή +12,8 λεπτά/λίτρο) στην αμόλυβδη βενζίνη, 18,8% (ή +29,4 λεπτά/λίτρο) στο diesel και 21,3% (ή +25,1 λεπτά/λίτρο) στο πετρέλαιο θέρμανσης. Η αύξηση στα πετρέλαια κίνησης και θέρμανσης είναι υπερδιπλάσια έναντι της αμόλυβδης, δημιουργώντας ανησυχία για τις επιπτώσεις ιδίως του ακριβού diesel στις μεταφορές και στην πρωτογενή παραγωγή, ενώ και ο χειμώνας δεν έχει ακόμη τελειώσει, κυρίως για τη Βόρεια Ελλάδα. Πάντως, τις τελευταίες ημέρες άρχισαν να εμφανίζονται και οι πρώτες τιμές αμόλυβδης στα 2 ευρώ, κυρίως σε νησιωτικές περιοχές (π.χ. Κυκλάδες), ενώ η αγορά εκτιμά ότι η αμόλυβδη θα «κάτσει» στην παρούσα φάση κοντά στο 1,9 ευρώ/λίτρο.
Παιχνίδια στις αγορές
Ωστόσο, η τιμή του brent δεν είναι το μόνο στοιχείο που πιέζει τις τελικές τιμές, καθώς σημαντικές ήταν οι αυξήσεις στον δείκτη Platts. Σημειώνεται ότι η τιμή Platts (Platts price) είναι ένας διεθνής δείκτης αναφοράς (benchmark) για την αξία των ενεργειακών προϊόντων, κυρίως των καυσίμων (βενζίνη, diesel) και του πετρελαίου, και αποτελεί τη βάση (ειδικότερα το platts med στη χώρα μας) για τον καθορισμό της τιμής διυλιστηρίου. Γνώστες της αγοράς αναφέρουν στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ότι την πρώτη εβδομάδα του πολέμου, όταν το αργό ανέβηκε κατά περίπου 33%, η βενζίνη στο platts ανέβηκε μόνο κατά 25%, αλλά στο diesel εκτοξεύτηκε κατά 60%, κάτι που δεν δικαιολογείται μόνο από την άνοδο του κόστους του αργού.
Ένα μεγάλο κομμάτι των εισαγωγών του diesel στην Ε.Ε. προέρχεται από τη Μέση Ανατολή, ενώ περιορίστηκαν σημαντικά οι εισαγωγές από τη Ρωσία, και προφανώς σήμερα υπάρχει διαταραχή, διακοπή στις παραδόσεις, όχι μόνο αργού αλλά και προϊόντων. Θυμίζουμε ότι η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ελλειμματική στο diesel, οπότε τα προβλήματα στην προσφορά, όπως και η αυξημένη ζήτηση από άλλες μεγάλες οικονομίες, έχουν άμεση επίπτωση στην αγορά. Όταν υπάρχει τέτοια ανακατωσούρα και αβεβαιότητα στην αγορά είναι ο παράδεισος για τους traders, σημειώνουν οι ίδιες πηγές και επισημαίνουν ότι είναι προφανής η κερδοσκοπία που επικρατεί πάνω στις συνθήκες ασφυξίας της αγοράς, λόγω των διαταραχών στην τροφοδοσία και μένει να φανεί πώς αντιμετωπίζονται από τις ελληνικές εταιρείες.
Σημειώνεται, πάντως, ότι τα ελληνικά διυλιστήρια που πάντα ήταν λίγο παραπάνω από το platts med, ιστορικά περίπου στα 2-4 σεντς, τα τελευταία δύο χρόνια έχουν ανέβει περαιτέρω και ειδικά στο diesel, σε 7-10 σεντς, δηλαδή «τσιμπάνε» επιπλέον. Περιθώρια για παιχνίδια στις τιμές υπάρχουν σε όλη την αλυσίδα διακίνησης των υγρών καυσίμων, αν και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και το κόστος αντικατάστασης και το αντίστοιχο ρίσκο, ιδίως σε συνθήκες αβεβαιότητας στις διεθνείς αγορές. Παράλληλα, οι πρατηριούχοι επισημαίνουν ότι οι αυξήσεις που πέρασαν στην αντλία υπολείπονται σημαντικά έναντι των αυξήσεων που πέρασαν από τα διυλιστήρια. Συγκεκριμένα σημειώνουν (στοιχεία ΠΟΠΕΚ) ότι έως τις 8 Μαρτίου οι λιανικές τιμές ήταν χαμηλότερες:
- στην αμόλυβδη κατά 7,5 λεπτά/λίτρο (αύξηση τιμής διυλιστηρίου +18,4 λεπτά – αύξηση λιανικής +10,9 λεπτά)
- στο πετρέλαιο κίνησης κατά 14,7 λεπτά/λίτρο (τιμή διυλιστηρίου +40,3 λεπτά – λιανικής +25,6 λεπτά)
- στο πετρέλαιο θέρμανσης κατά 12,1 λεπτά/λίτρο (τιμή διυλιστηρίου +36,5 λεπτά – λιανικής +24,4 λεπτά).
Το πλαφόν δεν σημαίνει μείωση τιμών
Η κυβέρνηση Ν.Δ. πολύ πρώιμα άνοιξε μια κυρίως επικοινωνιακή συζήτηση περί αισχροκέρδειας στην αγορά καυσίμων, αφήνοντας βέβαια εκτός τα διυλιστήρια, και προχωρώντας τελικά στην επιβολή ενός «προληπτικού» πλαφόν στο περιθώριο κέρδους εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών και πρατηρίων, με ισχύ έως 30 Ιουνίου, για να αποτραπούν ενδεχόμενα ακραία φαινόμενα. Πρακτικά, οι εταιρείες δεν θα μπορούν να έχουν περιθώριο κέρδους άνω των 5 λεπτών/λίτρο και τα πρατήρια άνω των 12 λεπτών/λίτρο, κάτι που πάντως δεν συνεπάγεται χαμηλότερες τιμές για τους καταναλωτές.
Δίνουμε ένα παράδειγμα με βάση τη διαμόρφωση της μέσης τιμής της αμόλυβδης (6/3 στοιχεία Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων): με τιμή διυλιστηρίου στα 0,588 ευρώ/λίτρο, φόρους και τέλη στο 1,0635 ευρώ/λίτρο και 0,17 ευρώ/λίτρο, συνολικά, περιθώριο κέρδους εταιρειών και πρατηριούχων, βάσει του πλαφόν (5+12 λεπτά), η τελική, λιανική τιμή διαμορφώνεται σε 1,8223 ευρώ/λίτρο. Σημειώνεται ότι το εκτιμώμενο περιθώριο κέρδους τη συγκεκριμένη ημέρα (χωρίς πλαφόν) ήταν στα 0,1547 ευρώ/λίτρο, δηλαδή χαμηλότερο από το σημερινό πλαφόν και η τελική τιμή διαμορφωνόταν στα 1,8070 ευρώ/λίτρο, ήτοι ήταν φθηνότερη.
Με τη θεσμοθέτηση «ταβανιού» στο περιθώριο κέρδους εταιρείες και πρατήρια μπορούν να υιοθετήσουν το προβλεπόμενο όριο οριζόντια και νόμιμα, καταργώντας και τον όποιο ανταγωνισμό μπορεί να υπάρχει, κάτι που προεξοφλεί αυξημένες τιμές. Είναι προφανές ότι το πλαφόν αφορά τον μικρότερο συντελεστή διαμόρφωσης της τελικής τιμής, καθώς σχεδόν 60% της τιμής είναι φόροι, τέλη και λοιπές επιβαρύνσεις, περίπου το 32,5% αφορά στην τιμή διυλιστηρίου (μεσοσταθμική τιμή εκ των δύο εταιρειών διύλισης) μαζί με τις ειδικές υπηρεσίες (φορτωτικά) και το υπόλοιπο περίπου 8,5% τις εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών και τα πρατήρια. Για μια άμεση και πραγματική αποκλιμάκωση των τιμών, θα μπορούσε να υπάρξει μια έστω προσωρινή μείωση της φορολογίας, κάτι που είναι πάντα εκτός συζήτησης για την κυβέρνηση Ν.Δ. ακόμη και στις πιο ακραίες αυξήσεις και κρίσεις που έχουν περάσει οι αγορές ενέργειας και οι καταναλωτές.
