Την αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών της Ε.Ε. πρότεινε χθες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω μιας δέσμης - πακέτου για τα ευρωπαϊκά δίκτυα και μιας πρωτοβουλίας για 8 «ενεργειακές λεωφόρους» με στόχο φθηνότερη καθαρή ενέργεια και ασφαλή και αξιόπιστο εφοδιασμό, χωρίς πάντως να λείπουν οι αστερίσκοι ως προς το υψηλό κόστος των έργων και το μέρος που θα αφορά τους καταναλωτές, αλλά και τις αυξημένες παρεμβάσεις της Κομισιόν αναφορικά με την αξιολόγηση και προτεραιοποίηση των έργων.
Οι ανακοινώσεις έγιναν χθες σε πανηγυρικό κλίμα από πλευράς Κομισιόν και αλλά και κυβέρνησης Ν.Δ., η οποία μάλιστα έσπευσε να μιλήσει περί... «πλήρους δικαίωσης Μητσοτάκη» και «ελληνικού χρώματος» στο πακέτο, δεδομένου ότι οι ακραία υψηλά τιμές που εμφανίστηκαν το περσινό καλοκαίρι στη χονδρεμπορική αγορά -και σήμερα διερευνούν η Επιτροπή Ανταγωνισμού και η Ρυθμιστική Αρχή (ΡΑΑΕΥ)- αποδόθηκαν και σταθερά αποδίδονται από την κυβέρνηση Ν.Δ. αποκλειστικά και μόνο στις ανεπάρκειες και τα κενά των ηλεκτρικών διασυνδέσεων στη Ν.Α. Ευρώπη.
Πάντως, όπως επισημάνθηκε από την Κομισιόν, ενώ η Ε.Ε. διαθέτει ένα από τα πλέον διασυνδεδεμένα δίκτυα στον κόσμο, οι γερασμένες υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας και η περιορισμένη δυναμικότητα διασύνδεσης σε ολόκληρη την Ευρώπη δημιουργούν σημεία συμφόρησης που παρεμποδίζουν την ταχεία πρόοδο όσον αφορά τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας και τα οφέλη που μπορεί να αποφέρει αυτή σε σχέση με την οικονομική προσιτότητα και την ανταγωνιστικότητα.
Η δέσμη μέτρων για τα ευρωπαϊκά δίκτυα προτείνει μια νέα διαδικασία «πλήρωσης κενών» που θα ενεργοποιείται από την Επιτροπή όταν υπάρχει διαπιστωμένη ανάγκη για διασυνοριακή δυναμικότητα, η οποία δεν έχει ακόμη καλυφθεί με κατάλληλες προτάσεις έργων.
Η διαδικασία θα καθοδηγείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θα ενεργοποιείται μόνο όταν είναι αναγκαίο. Η άσκηση θα απαιτήσει ισχυρή περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων κρατών μελών.
Ως πρώτο βήμα, η Επιτροπή θα καλέσει τους διαχειριστές συστημάτων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τους φορείς υλοποίησης έργων, να προτείνουν έργα που ανταποκρίνονται σε σημαντικές ανάγκες υποδομής. Αυτά θα αξιολογηθούν και θα συζητηθούν σε περιφερειακό επίπεδο πριν συμπεριληφθούν στο δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης δικτύων των διαχειριστών μεταφοράς. Εάν η διαδικασία αυτή δεν οδηγήσει στον προσδιορισμό κατάλληλου έργου, η Επιτροπή μπορεί να προκηρύξει πρόσκληση υποβολής προτάσεων ανοικτή σε οποιοδήποτε μέρος.
Δέσμη μέτρων
Η Επιτροπή κάνει λόγο για μια πραγματικά ευρωπαϊκή προοπτική στον σχεδιασμό των έργων με τη μείωση του κρίσιμου χάσματος μεταξύ των προγραμματισμένων έργων και εκείνων που πραγματικά απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων για το κλίμα και την ενέργεια, διασφαλίζοντας ότι η Ευρώπη θα μεγιστοποιήσει τη χρήση των υφιστάμενων υποδομών πριν επενδύσει σε νέα δυναμικότητα. Θα επιτρέψει επίσης την ταχύτερη ανάπτυξη των έργων, με απλούστερες διαδικασίες αδειοδότησης, δημόσια συμμετοχή, ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και αλυσίδες εφοδιασμού και βελτιωμένη ασφάλεια και ανθεκτικότητα.
Η δέσμη μέτρων προτείνει την απλούστευση της διαδικασίας επιλογής έργων κοινού ενδιαφέροντος και έργων αμοιβαίου ενδιαφέροντος και να συμπεριληφθούν έργα που καθιστούν τις υποδομές εξυπνότερες και περιλαμβάνουν αναβαθμίσεις της ασφάλειας στο πλαίσιο των κατηγοριών υποδομών του κανονισμού για τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας, επιτρέποντας στα εν λόγω έργα να επωφεληθούν από τη χρηματοδοτική στήριξη της Ε.Ε. από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ενέργεια / Έρευνα στη χονδρική αγορά ρεύματος από Επιτροπή Ανταγωνισμού και Ρυθμιστική Αρχή
Η δέσμη μέτρων ενισχύει επίσης τη φυσική ασφάλεια και την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο των διασυνοριακών υποδομών, ενσωματώνοντας ζητήματα ασφάλειας σε πρώιμο στάδιο του σχεδιασμού των έργων. Προωθεί δε την ανθεκτικότητα ήδη από τον σχεδιασμό, βελτιώνοντας τη διαφάνεια όσον αφορά την κυριότητα για την αποφυγή εξαρτήσεων από αναξιόπιστους ξένους παράγοντες και παρέχοντας στήριξη για αναβαθμίσεις της ασφάλειας των υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων.
Όπως επισήμανε ο Επίτροπος για την Ενέργεια και τη Στέγαση, Ντ. Γιόργκενσεν, περισσότερα από 560 δισ. ευρώ θα μπορούσαν να εξοικονομηθούν κατά την περίοδο έως το 2050, εάν τα κράτη μέλη συντονίσουν καλύτερα τον σχεδιασμό των υποδομών σε όλους τους τομείς και τις χώρες. Σε αυτή την κατεύθυνση η Επιτροπή προτείνει να αναπτύξει ένα κεντρικό σενάριο για τα ενεργειακά δίκτυα: να προσδιορίσει τι χρειαζόμαστε, πού το χρειαζόμαστε και πότε το χρειαζόμαστε. Παραδέχτηκε ότι αυτό συνεπάγεται περισσότερη εξουσία για την Ε.Ε., αλλά όπως ανέφερε δίνοντας στην Ε.Ε. περισσότερες αρμοδιότητες συντονισμού και διευκόλυνσης, ενδυναμώνουμε επίσης τα κράτη μέλη να κάνουν ό,τι είναι απαραίτητο για αυτά.
Σημείωσε πάντως ότι ο σχεδιασμός δεν είναι αρκετός, αλλά χρειάζεται επίσης να επιταχύνουμε.
Ειδικότερα αναφέρθηκε στις διαδικασίες αδειοδότησης που δεν πρέπει να διαρκούν πάνω από δύο χρόνια με μέγιστο διάστημα τα τρία χρόνια για πιο σύνθετα έργα, όταν σήμερα ξεπερνούν τα πέντε χρόνια για τα δίκτυα μεταφοράς και μέχρι 9 έτη για ΑΠΕ. Έτσι για πρώτη φορά, προτείνει τη θέσπιση προθεσμιών για τη διαδικασία αδειοδότησης για όλα τα έργα υποδομής, τους σταθμούς αποθήκευσης και επαναφόρτισης και απλουστεύει περαιτέρω την αδειοδότηση για έργα σταθμών ανανεώσιμης ενέργειας, αποθήκευσης και επαναφόρτισης μικρής κλίμακας.
Επιπλέον, εισάγει μαχητό τεκμήριο ότι οι υποδομές ηλεκτρικής ενέργειας είναι υπερισχύοντος δημόσιου συμφέροντος και εξορθολογίζει τις περιβαλλοντικές εκτιμήσεις, ενώ εισάγει σιωπηρή έγκριση εάν οι αρχές αδειοδότησης δεν απαντήσουν εντός των προθεσμιών αδειοδότησης.
Επιπλέον θεωρείται ζωτικής σημασίας η συμμετοχή και του κοινού και η κατανομή των οφελών για την αποδοχή των έργων. Έτσι εισάγεται μια νέα υποχρέωση για τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι ένα μερίδιο των οφελών των έργων ανανεώσιμων πηγών μετακυλίεται στους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες που βρίσκονται κοντά στα έργα. Η δέσμη μέτρων για τα δίκτυα προτείνει τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας άνω των 10 MW να μοιράζονται τα οφέλη με τον τοπικό πληθυσμό.
Επιτρέπει επίσης σε ανεξάρτητους διαμεσολαβητές να στηρίζουν τον έγκαιρο διάλογο και τη διαμεσολάβηση, μειώνοντας περαιτέρω τον κίνδυνο δικαστικών προκλήσεων και προωθώντας τη συνεργατική ανάπτυξη. Για την αντιμετώπιση των ανησυχιών σχετικά με την αποδοχή από το κοινό, η Επιτροπή θα προσφέρει επίσης μια πρακτική εργαλειοθήκη για τη δημόσια ένταξη στις αρχές του επόμενου έτους, η οποία θα διευκολύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών σχετικά με τον τρόπο συμμετοχής των πολιτών και την προώθηση του επιμερισμού των οφελών των έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Ενεργειακές λεωφόροι
Η πρωτοβουλία «Ενεργειακές Λεωφόροι» θα αντιμετωπίσει 8 βασικά σημεία συμφόρησης σε ολόκληρη την Ευρώπη, τα οποία αντιπροσωπεύουν τις πλέον επείγουσες ανάγκες σε ενεργειακές υποδομές. Όπως αναφέρει η Κομισιόν, η υποστήριξη της υλοποίησης συγκεκριμένων έργων θα ενισχύσει τη συνολική ασφάλεια εφοδιασμού, θα συμβάλει στην ενσωμάτωση περισσότερων ΑΠΕ στο σύστημα, θα μειώσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και, ως εκ τούτου, θα μειώσει τις τιμές της ενέργειας.
Η ανάπτυξη δικτύων μπορεί να προσφέρει πραγματική προστιθέμενη αξία και εξοικονόμηση κόστους για τους Ευρωπαίους: η επένδυση 5 δισ. ευρώ θα μειώσει το κόστος του συστήματος κατά 8 δισ. ευρώ, δημιουργώντας καθαρό οικονομικό κέρδος 3 δισ. ευρώ.
Η ενισχυμένη ολοκλήρωση της αγοράς θα μπορούσε να οδηγήσει σε ετήσια εξοικονόμηση κόστους ύψους 40 δισ. ευρώ, ενώ η τόνωση του διασυνοριακού εμπορίου ηλεκτρικής ενέργειας κατά 50% θα μπορούσε να αυξήσει την ετήσια αύξηση του ΑΕΠ της Ε.Ε. κατά περίπου 18 δισ. ευρώ έως το 2030.
Οι 8 ενεργειακές λεωφόροι είναι οι εξής:
• Ιβηρική Χερσόνησος: Διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας στα Πυρηναία για την καλύτερη ενσωμάτωση της Ιβηρικής Χερσονήσου.
• Διασυνδετήριος αγωγός της Μεγάλης Θάλασσας: Τερματισμός της απομόνωσης της ηλεκτρικής ενέργειας με τη σύνδεση της ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ της Κύπρου και της ηπειρωτικής Ευρώπης.
• Σύνδεσμος αρμονίας: Ενίσχυση της ηλεκτρικής διασύνδεσης των κρατών της Βαλτικής, ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της ενεργειακής ανεξαρτησίας από τη Ρωσία.
• Διαβαλκανικός αγωγός (TBP): αντιστροφή της ροής φυσικού αερίου για την αύξηση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού εφοδιασμού στην περιοχή των Βαλκανίων και στην ανατολική γειτονία.
• Νήσος Bornholm Energy: Μετατροπή της Βαλτικής Θάλασσας σε υπεράκτιο κόμβο διασύνδεσης.
• Νοτιοανατολική Ευρώπη: Βελτίωση της σταθερότητας των τιμών και της ενεργειακής ασφάλειας στη νοτιοανατολική Ευρώπη, μεταξύ άλλων μέσω της αποθήκευσης.
• Διάδρομος SouthH2: Νότιος διάδρομος υδρογόνου που περιλαμβάνει την Τυνησία, την Ιταλία, την Αυστρία και τη Γερμανία.
• Νοτιοδυτικός διάδρομος υδρογόνου: από Πορτογαλία προς Γερμανία
Κόστος και τοπικές κοινωνίες
Η Επιτροπή εκτιμά ότι θα χρειαστούν 1,2 τρισεκατομμύρια ευρώ στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας της Ε.Ε. έως το 2040, συμπεριλαμβανομένων 730 δισ. ευρώ μόνο για τα δίκτυα διανομής και 240 δισ. ευρώ για τα δίκτυα υδρογόνου.
Ως εκ τούτου, απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις για να διασφαλιστεί ότι τα δίκτυά μας είναι κατάλληλα για το μέλλον και να επιτευχθεί κλιματική ουδετερότητα έως το 2050.
Δεδομένου ότι οι υποδομές δικτύου χρηματοδοτούνται κυρίως μέσω τιμολογίων, αυτό αποτελεί πρόκληση για τους καταναλωτές βραχυπρόθεσμα, καθώς πρέπει να επωμιστούν μέρος του κόστους, αναφέρει η Επιτροπή. Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, η Ευρώπη αυξάνει τη χρηματοδοτική στήριξη για ενεργειακές υποδομές στο πλαίσιο της πρότασής της για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ε.Ε., το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, το οποίο θα περιλαμβάνει έναν σημαντικά ενισχυμένο μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη».
Ο τρέχων μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της Ε.Ε. (2021-2027) στηρίζει ήδη τα ενεργειακά δίκτυα, με τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» να παρέχει 5,8 δισ. ευρώ για διασυνοριακά έργα. Στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028-2034, η Επιτροπή πρότεινε πενταπλάσια αύξηση του προϋπολογισμού του ΜΣΕ-Ενέργεια, από 5,8 δισ. ευρώ σε 29,91 δισ. ευρώ. Τα εγχώρια έργα δικτύου θα είναι επιλέξιμα για χρηματοδότηση στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) αποτελεί επίσης βασικό εταίρο για την επιτάχυνση της ανάπτυξης οικονομικά αποδοτικών δικτύων. Η ΕΤΕπ έχει θεσπίσει αντεγγύηση ύψους 1,5 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας της Ε.Ε. όσον αφορά τις συνιστώσες του δικτύου.
Οι ιδιωτικές επενδύσεις θα διαδραματίσουν επίσης καίριο ρόλο. Η επικείμενη επενδυτική στρατηγική για την καθαρή ενέργεια στην Ευρώπη, την οποία προτίθεται να προτείνει η Επιτροπή το επόμενο έτος, θα σκιαγραφήσει επίσης συγκεκριμένους τρόπους άρσης των φραγμών και απελευθέρωσης ιδιωτικών κεφαλαίων για στρατηγικές επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση, όπως τα δίκτυα.
Προχωρά δε στην εισαγωγή κατάλληλων λύσεων για τη δίκαιη και ισότιμη κατανομή του κόστους και την αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για τους τοπικούς καταναλωτές.
Για να επιτευχθεί αυτό, η δέσμη μέτρων για τα ευρωπαϊκά δίκτυα περιλαμβάνει διάφορες προτάσεις, όπως:
-παροχή μεγαλύτερης διαφάνειας και προβλεψιμότητας όσον αφορά τον τρόπο αξιολόγησης και επιμερισμού του κόστους και των οφελών
-εθελοντική ομαδοποίηση διασυνοριακών έργων ώστε να καταστούν δυνατές και να ενθαρρυνθούν οι συζητήσεις επιμερισμού του κόστους μεταξύ των ενδιαφερόμενων κρατών μελών και των τρίτων χωρών
-νέους κανόνες σχετικά με τη χρήση του εισοδήματος συμφόρησης, δηλαδή του εισοδήματος που παράγεται όταν δεν υπάρχει επαρκής δυναμικότητα για τη σύζευξη ζήτησης και προσφοράς σε συνδεδεμένους τομείς της αγοράς - για τη χρηματοδότηση διασυνοριακών υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας ως κινήτρου για τον επιμερισμό του κόστους.
