Τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου από κάθε όδευση ενέκρινε σήμερα το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε, με την εξάρτηση από το αέριο να διατηρείται, αλλά να μεταφέρεται κυρίως προς τις ΗΠΑ και το κόστος της διαφοροποίησης να παραμένει βασική, αλλά άγνωστη παράμετρος, παρά τον αντίκτυπο που αναμένεται να έχει στις τιμές του καυσίμου και της ηλεκτροπαραγωγής και τελικά στους καταναλωτές.
Όπως ανακοινώθηκε πριν λίγο το Συμβούλιο συμφώνησε σήμερα επί της διαπραγματευτικής του θέσης για το σχέδιο κανονισμού που προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου. Σε αντίθεση με τις κυρώσεις, οι οποίες απαιτούν ομοφωνία από όλες τις χώρες της Ε.Ε, η πρόταση για την απεξάρτηση από ρωσικό αέριο -που παρουσιάζεται ως εμπορικό μέτρο- χρειάζεται μόνο ειδική πλειοψηφία των κρατών μελών, προκειμένου να εγκριθεί, κάτι που επετεύχθη. Έτσι παρακάμφθηκαν ουσιαστικά η Ουγγαρία και η Σλοβακία που αντιδρούν σθεναρά, υποστηρίζοντας ότι η απαγόρευση ορυκτών καυσίμων από τη Ρωσία θα οδηγήσει σε εκτίναξη των τιμών για τους καταναλωτές
Ο σχετικός κανονισμός αποτελεί κεντρικό στοιχείο του οδικού χάρτη REPowerEU της ΕΕ για τον τερματισμό της εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια, «μετά την οπλοποίηση του εφοδιασμού με φυσικό αέριο από τη Ρωσία και τις επανειλημμένες διακοπές του εφοδιασμού με φυσικό αέριο προς την ΕΕ με σημαντικές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας» κατά την Κομισιόν. Ο προτεινόμενος κανονισμός εισάγει μια νομικά δεσμευτική, σταδιακή απαγόρευση τόσο των εισαγωγών φυσικού αερίου μέσω αγωγών, όσο και των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Ρωσία, με πλήρη απαγόρευση που θα ισχύσει από την 1η Ιανουαρίου 2028, κάτι που θα αφορά και το ρωσικό πετρέλαιο.
Πλέον η προεδρία του Συμβουλίου θα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας επί του τελικού κειμένου του κανονισμού, μόλις το τελευταίο υιοθετήσει τη θέση του. Το Ευρωκοινοβούλιο ζητεί μια ακόμη πιο αυστηρή μορφή αυτής της απαγόρευσης, απαιτώντας να διακοπούν όλες οι προμήθειες ρωσικού αερίου προς την Ε.Ε ένα χρόνο νωρίτερα, από 01/01/2027.
Τι προβλέπεται
Μεταξύ άλλων στη συμφωνία περιλαμβάνεται μια μεταβατική φάση για υφιστάμενες συμβάσεις προμήθειας. Σύμφωνα με το Συμβούλιο, οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου θα απαγορευτούν από την 1η Ιανουαρίου 2026 , διατηρώντας παράλληλα μια μεταβατική περίοδο για τις υφιστάμενες συμβάσεις . Συγκεκριμένα, οι βραχυπρόθεσμες συμβάσεις που έχουν συναφθεί πριν από τις 17 Ιουνίου 2025 μπορούν να συνεχιστούν έως τις 17 Ιουνίου 2026, ενώ οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις μπορούν να διαρκέσουν έως την 1η Ιανουαρίου 2028.
Οι τροποποιήσεις σε υφιστάμενες συμβάσεις θα επιτρέπονται μόνο για στενά καθορισμένους επιχειρησιακούς σκοπούς και δεν μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση των όγκων, εκτός από ορισμένες συγκεκριμένες δυνατότητες ευελιξίας για τα κράτη μέλη που δεν έχουν χερσαία σύνορα και επηρεάζονται από πρόσφατες αλλαγές στις οδούς εφοδιασμού.
Παράλληλα σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο έχει απλοποιήσει τις τελωνειακές υποχρεώσεις θεσπίζοντας ελαφρύτερες απαιτήσεις και διαδικασίες τεκμηρίωσης για τις εισαγωγές μη ρωσικού φυσικού αερίου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, πρέπει να παρέχονται στις αρμόδιες αρχές μόνο πριν από την είσοδο του φυσικού αερίου στο τελωνειακό έδαφος της ΕΕ, ενώ ζητούνται περισσότερες πληροφορίες για τις εισαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία κατά τη μεταβατική φάση (συμπεριλαμβανομένης της ημερομηνίας και της διάρκειας της σύμβασης προμήθειας, των ποσοτήτων που έχουν συμφωνηθεί και τυχόν τροποποιήσεων της σύμβασης).
Το Συμβούλιο συμπεριέλαβε την απαίτηση ότι και οι δύο κατηγορίες εισαγωγών φυσικού αερίου θα υπόκεινται σε καθεστώς προηγούμενης άδειας, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η απαγόρευση θα λειτουργήσει στην πράξη:
- για το ρωσικό φυσικό αέριο και τις εισαγωγές που εμπίπτουν στη μεταβατική περίοδο, οι πληροφορίες που απαιτούνται για την άδεια πρέπει να υποβάλλονται τουλάχιστον ένα μήνα πριν από την έναρξη ισχύος,
- για μη ρωσικό φυσικό αέριο, η απόδειξη πρέπει να προσκομιστεί τουλάχιστον πέντε ημέρες πριν από την είσοδο,
- στην περίπτωση μικτών φορτίων LNG , η τεκμηρίωση πρέπει να αποδεικνύει τα αντίστοιχα μερίδια ρωσικού και μη ρωσικού φυσικού αερίου στο μείγμα, ενώ μόνο οι μη ρωσικές ποσότητες επιτρέπεται να εισέρχονται στην ΕΕ.
Προκειμένου να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος, τα κράτη μέλη συμφώνησαν ότι αυτή η διαδικασία προηγούμενης έγκρισης δεν θα εφαρμόζεται σε εισαγωγές από χώρες που πληρούν έναν κατάλογο κριτηρίων που περιγράφονται στον προτεινόμενο κανονισμό . Αυτό διασφαλίζει ότι μόνο οι εισαγωγές που είναι οι πιο σχετικές με τον έλεγχο θα υπόκεινται σε προηγούμενη έγκριση.
Με βάση το συμφωνημένο κείμενο, το Συμβούλιο αναθέτει στην Επιτροπή την κατάρτιση του καταλόγου των εξαιρούμενων χωρών εντός πέντε ημερών από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.
Έχουν επίσης εισαχθεί πρόσθετοι μηχανισμοί παρακολούθησης και κοινοποίησης για την αποτροπή της εισόδου ρωσικού φυσικού αερίου στην ΕΕ στο πλαίσιο διαδικασιών διαμετακόμισης (δηλαδή, φυσικού αερίου που διέρχεται από την Ε.Ε καθ' οδόν προς άλλον προορισμό, χωρίς να εισέλθει στην αγορά της Ε.Ε).
Στο πλαίσιο του προτεινόμενου κανονισμού απαιτείται από όλα τα κράτη μέλη να υποβάλουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης που να περιγράφουν τα μέτρα και τις πιθανές προκλήσεις για τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού τους με φυσικό αέριο. Το Συμβούλιο συμφώνησε να εξαιρέσει τα κράτη μέλη που μπορούν να αποδείξουν ότι δεν λαμβάνουν πλέον άμεσες ή έμμεσες εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου.
Η ίδια απαίτηση υποβολής εθνικού σχεδίου διαφοροποίησης θα ισχύει για τα κράτη μέλη που εξακολουθούν να εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο, με σκοπό τη διακοπή αυτών των εισαγωγών έως την 1η Ιανουαρίου 2028.
Σε σύγκριση με την πρόταση της Επιτροπής, το Συμβούλιο ανέπτυξε περαιτέρω διατάξεις σχετικά με την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εθνικών αρχών, του Οργανισμού της ΕΕ για τη συνεργασία των ρυθμιστικών αρχών ενέργειας (ACER) και της Επιτροπής, και ζήτησε από την Επιτροπή να επανεξετάσει την εφαρμογή του κανονισμού εντός δύο ετών από την έναρξη ισχύος του, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων σχετικά με τις διαδικασίες προηγούμενης έγκρισης.
Αναφέρεται επίσης στη ρήτρα αναστολής, διευκρινίζοντας ποιοι τύποι διαταραχής της ασφάλειας του εφοδιασμού θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την προσωρινή άρση της απαγόρευσης εισαγωγής ή της απαίτησης προηγούμενης άδειας.
Για πολύ σημαντική απόφαση και ημέρα έκανε λόγο ο Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης Ντ. Γιόργκενσεν και χαιρέτισε το πνεύμα συμβιβασμού των κρατών μελών. Όπως ανέφερε, οι διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να ολοκληρωθούν, ενώ το έργο της Επιτροπής δεν έχει ολοκληρωθεί γιατί «θα συνεργαστούμε με όλα τα κράτη-μέλη και βεβαίως με εκείνα που έχουν ανησυχίες και θέματα και πιστεύουμε ότι τα προβλήματα μπορούν να λυθούν». Έχουμε αναλάβει δέσμευση, είναι καθήκον μας να βοηθήσουμε όλα τα κράτη-μέλη ακόμη και αυτά που δεν υποστηρίζουν τη νομοθεσία, κατέληξε ο Επίτροπος.
Σύμφωνη η Ελλάδα παρά το αγκάθι στις τιμές
Ο υπουργός ΠΕΝ, Σ. Παπασταύρου εμφανίστηκε πρόθυμος στην κατεύθυνση της κατάργησης των εισαγωγών ρωσικού αερίου, υπερθεματίζοντας ως προς τον ρόλο των ΗΠΑ και τη σύγκλισή τους με την Ε.Ε στο θέμα της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο, προφανώς μετά τη συμφωνία Ε.Ε - ΗΠΑ για τους δασμούς που θα οδηγήσει σε μεγαλύτερες εξαγωγές LNG από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη (ύψους 250 δισ. δολαρίων ετησίως για τρία χρόνια για αργό πετρέλαιο και LNG) και στον απόηχο των τελευταίων συναντήσεων και συζητήσεων με αμερικανούς παράγοντες. Αναφέρθηκε στις στρατηγικές υποδομές της Ελλάδας που «διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο» στη νέα αρχιτεκτονική και σημείωσε ότι η Ευρώπη οφείλει να επενδύσει άμεσα σε διασυνοριακές διασυνδέσεις «καθώς η ενεργειακή ασφάλεια οφείλει να μεταφράζεται σε χαμηλότερες τιμές για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις». Ιδιαίτερα χαιρέτισε την ρητή πρόβλεψη στον αγωγό Turk Stream που προστατεύει από την καταστρατήγηση του κανονισμού, καθώς αποτρέπεται ενδεχόμενη παράκαμψη της απαγόρευσης του ρωσικού φυσικού αερίου.
Πάντως στην τοποθέτησή του στη συνεδρίαση μίλησε για τρεις ανησυχίες: την παράκαμψη της κατάργησης, την ενεργειακή ασφάλεια και τις τιμές ενέργειας. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο θέμα των τιμών σημειώνοντας ότι αν η Ευρώπη μεταχειρίζεται την ενεργειακή ασφάλεια και ανεξαρτησία ως κάτι ξένο σε σχέση με την οικονομική προσιτότητα τότε έχουμε τον κίνδυνο να έχουμε την αντίστροφη χρήση της ενέργειας ως όπλο. Όπως ανέφερε χρειαζόμαστε δράση σύμφωνα με αυτό που έχει σχεδιαστεί, να αυξήσουμε τον προϋπολογισμό για τις υποδομές αλλά να εφαρμόσουμε και τις συστάσεις για την ειδική ομάδα. Επισήμανε το ζήτημα των υψηλών τιμών στη ΝΑ Ευρώπη στο πλαίσιο των περιφερειακών διασυνδέσεων, επαναφέροντας την ανάγκη για ενιαία δράση από την Ευρώπη και ιδίως για τις χώρες που επηρεάζονται αρνητικά από την πρωτοβουλία, την οποία πάντως στηρίζουμε πλήρως, όπως είπε.
Η εξάρτηση μετατοπίζεται στο ακριβό LNG των ΗΠΑ
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές αερίου μέσω αγωγών στην ΕΕ έχει ήδη μειωθεί: από πάνω από 40% το 2021 σε περίπου 11% το 2024. Ως προς το φυσικό αέριο αγωγών και lng μαζί, η Ρωσία αντιπροσώπευε λιγότερο από το 19% των συνολικών εισαγωγών αερίου στην ΕΕ το 2024. Ο όγκος του ρωσικού αερίου έχει μειωθεί σε 51,7 δισ κυβικά μέτρα το 2024, έναντι 150 δισ κυβικά μέτρα το 2021, ενώ έχει υπεριπλασιαστεί το αέριο από τις ΗΠΑ φτάνοντας το 2024 σε 45,1 δισ κυβικά μέτρα από 18,9 δισ το 2021. Μεγαλύτερος προμηθευτής της Ε.Ε παραμένει η Νορβηγία με 91,1 δισ κυβικά μέτρα (33,4% επί του συνόλου), ενώ στη δεύτερη θέση βρίσκονται οι ΗΠΑ (με μερίδιο 16,5%).
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν πάντως ο μεγαλύτερος προμηθευτής LNG στην Ε.Ε, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 45% των συνολικών εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οι εισαγωγές από τις ΗΠΑ το 2024 ήταν υπερδιπλάσιες από ό,τι το 2021. Οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς LNG στην Ε.Ε είναι οι Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία και Βέλγιο, ενώ μέρος των εισαγωγών αυτών επανεξάγεται σε άλλες χώρες.
Θυμίζουμε ότι σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, στην εγχώρια αγορά, κύριος προμηθευτής LNG για τη χώρα μας το εννεάμηνο 2025, ήταν οι ΗΠΑ με τις ποσότητες που εκφορτώθηκαν να φτάνουν τις 19,62 Twh (88% του συνόλου), έναντι 8,02 Twh πέρυσι, σημειώνοντας μια τεράστια αύξηση κοντά στο 145%.
Σημειώνεται ότι το αμερικανικό LNG είναι ακριβότερο από το αέριο των αγωγών, ενώ στην Ελλάδα έρχεται με υψηλή τιμή, ακριβότερα έναντι όλων των άλλων κρατών-μελών. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Institute for Energy Economics and Financial Analysis, μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου 2024 η μέση τιμή για LNG από τις ΗΠΑ που καταβάλλεται από την Ελλάδα ανήλθε σε 52,6 ευρώ/Mwh (ενώ 27,4 ευρώ ήταν το κόστος για ρωσικό LNG), έναντι 34,4 ευρώ μέσης τιμής των «27» στην ΕΕ.
Στην ελληνική πραγματικότητα που η απευθείας χρήση αερίου είναι σχετικά χαμηλή είναι προφανείς οι συνέπειες στο κόστος ρεύματος. Όσο περισσότερο στηρίζεται η ηλεκτροπαραγωγή στις μονάδες φυσικού αερίου τόσο πιο εκτεθειμένες θα είναι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στο εισαγόμενο (ανεξαρτήτως προέλευσης), ακριβό, ορυκτό καύσιμο, με συνακόλουθη επιβάρυνση όλων των καταναλωτών.
