Μια όχι και τόσο νέα για τα ελληνικά δεδομένα των τελευταίων ετών διάσταση της ενεργειακής φτώχειας έρχονται να αναδείξουν οι ολοένα αυξανόμενες ανάγκες για ψύξη κατά τη θερινή περίοδο ιδίως σε χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, όπως η χώρα μας, όπου οι παρατεταμένοι καύσωνες και οι ακραία υψηλές θερμοκρασίες πυκνώνουν, δυσχεραίνοντας τη διαβίωση στα αστικά κέντρα και για τις κοινωνικά και οικονομικά ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
Τα τελευταία καλοκαίρια εμφανίζεται όλο και περισσότερο η κρίσιμη σημασία των φαινομένων της αστικής θερμικής νησίδας στην επιδείνωση της εσωτερικής θερμικής δυσφορίας και η ανάγκη για άμεσα προστατευτικά μέτρα αλλά και για μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές αλλαγές γίνεται πλέον επιτακτική.
Η ζέστη αποτελεί σήμερα τον πιο σοβαρό και πιεστικό κλιματικό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία και θεωρείται ως ο κυριότερος «σιωπηλός δολοφόνος» του κλίματος στην Ευρώπη, ενώ τα κύματα καύσωνα ευθύνονται για το 95% των θανάτων που σχετίζονται με το κλίμα ή τον καιρό τα τελευταία 40 χρόνια (Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος).
Η απειλή των κυμάτων καύσωνα είναι ακόμη πιο έντονη στις αστικές περιοχές λόγω του φαινομένου της θερμικής νησίδας, όπου οι υποδομές, οι πυκνοί πληθυσμοί και η ανθρώπινη δραστηριότητα μπορούν να αυξήσουν τις θερμοκρασίες στις πόλεις κατά 10 έως 15 βαθμούς σε σύγκριση με τις κοντινές αγροτικές περιοχές.
Η Ευρωπαϊκή Εκτίμηση Κλιματικού Κινδύνου προειδοποιεί ότι, ως η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα, η βιωσιμότητα της Ευρώπης διατρέχει κίνδυνο.
Η συζήτηση για τη θερινή ενεργειακή φτώχεια έχει ανοίξει, με έμφαση στο κενό στις υποδομές ψύξης στην Ευρώπη και τον δυσανάλογο αντίκτυπό του στους ευάλωτους πληθυσμούς. Η ζήτηση για ψύξη στην Ευρώπη έχει τετραπλασιαστεί από το 1979, ωστόσο μόνο το 19% των νοικοκυριών στην Ε.Ε. διαθέτουν κλιματισμό - σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου το ποσοστό αυτό αγγίζει το 90%.
Η ανισότητα αυτή σε συνδυασμό με το αυξανόμενο κόστος ενέργειας δημιουργεί σημαντικούς κινδύνους για τα ευάλωτα νοικοκυριά κατά τη διάρκεια ολοένα και πιο συχνών και έντονων καυσώνων.
Το Κέντρο Συμβουλευτικής για την Ενεργειακή Φτώχεια (ΕΡΑΗ) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέδειξε πρόσφατα σε σχετικές εκδηλώσεις του την ιδιαιτερότητα της θερινής ενεργειακής φτώχειας, που είναι μάλλον... παραμελημένη και απαιτεί θεμελιωδώς διαφορετικές προσεγγίσεις από τη χειμερινή ενεργειακή φτώχεια, καθιστώντας απαραίτητη τη διαμόρφωση νέων δεικτών, εργαλείων μέτρησης και πλαισίων πολιτικής ειδικά σχεδιασμένων για ακραίες συνθήκες θερμότητας.
Η θερινή ενεργειακή φτώχεια είναι μέρος της ενεργειακής φτώχειας, έχει παρόμοιες αιτίες, όπως ανεπαρκή στέγαση, ενεργειακή αναποτελεσματικότητα και οικονομικούς περιορισμούς, όμως τα σχετικά στοιχεία είναι ανεπαρκή και κατακερματισμένα: Τουλάχιστον 2 στους 10 δεν μπορούν να διατηρήσουν τα σπίτια τους δροσερά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, με βάση στοιχεία της Eurostat από το 2012, περίπου 48.000 θάνατοι σχετικοί με τη ζέστη προβλέπονταν μόνο το 2023, στοιχεία σχετικά με την έκθεση σε θερμότητα ή την ανεπαρκή ψύξη είναι διαθέσιμα μόνο σε τρεις χώρες: Ισπανία (33,7%), Γαλλία (55%), Πορτογαλία (38,3%).
Τσακίζει τις φτωχές ομάδες
Οι ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος επηρεάζονται ιδιαίτερα, ειδικά σε αστικά περιβάλλοντα, όπου το δομημένο περιβάλλον εντείνει την έκθεση στη θερμότητα. Αυξημένη είναι η ευαλωτότητα για ηλικιωμένους, παιδιά, εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους και άτομα που ζουν σε υπερπλήρη ή κακώς μονωμένα σπίτια.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ότι η ενεργειακή φτώχεια είναι κατεξοχήν αστικό φαινόμενο, καθώς:
- Η έλλειψη χώρων πρασίνου δημιουργεί αστικές θερμικές νησίδες.
- Οι πόλεις βρίσκονται αντιμέτωπες με θερμοκρασίες 7-10 βαθμούς Κελσίου πιο υψηλές από τις αντίστοιχες στις αγροτικές περιοχές.
- Τα αστικά διαμερίσματα έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να υπερθερμανθούν σε σχέση με τις μονοκατοικίες.
- Το air condition μπορεί να αυξήσει τις θερμικές νησίδες και την πίεση του ενεργειακού δικτύου.
- Είναι πιο δύσκολο να ξεφύγεις από τη ζέστη παρά από το κρύο καθώς δεν πρόκειται μόνο για τη δυνατότητα ενεργητικής ψύξης του σπιτιού, αλλά και για την πρόσβαση σε ένα δροσερό εξωτερικό περιβάλλον.
