Την τετραετία της κυβέρνησης της Ν.Δ. αναδείχθηκε μια σειρά από ζητήματα στην ενεργειακή πολιτική της χώρας στο πλαίσιο και των αναγκαίων αλλαγών που υπαγορεύει η ενεργειακή μετάβαση. Το στοίχημα της εξοικονόμησης ενέργειας στις κατοικίες συνάντησε εμπόδια, με κυριότερα τις καθυστερήσεις στις πληρωμές και τους λίγους ωφελούμενους. Παράλληλα, η χώρα μας σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες καθυστέρησε αρκετά σε σχέση με την αυτοπαραγωγή, με την κυβέρνηση να ξεκινά δύο προγράμματα (φωτοβολταϊκά στις στέγες, ηλιακοί θερμοσίφωνες) λίγο πριν τις εκλογές. Τέλος, άφησε να διογκωθεί το πρόβλημα της μη επάρκειας των δικτύων.
Οι παλινωδίες στο Πρόγραμμα «Εξοικονομώ»
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Στο κομμάτι της εξοικονόμησης ενέργειας η χώρα μας θα έπρεπε να εφαρμόζει ένα Πρόγραμμα «Εξοικονομώ» κάθε χρόνο για να πετύχει τους στόχους της σε σχέση με τις κατοικίες. Ο λόγος είναι ότι αρκετές κατοικίες έχουν κατασκευαστεί πριν τη δεκαετία του 1980, άρα είναι απαραίτητες οι εργασίες με σκοπό την ενεργειακή θωράκιση τους. Η κυβέρνηση της Ν.Δ. κατάφερε να δυσφημήσει το συγκεκριμένο πρόγραμμα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Πρόγραμμα «Εξοικονομώ» που εφαρμόστηκε το 2020, όταν κριτήριο για την επιλογή των δικαιούχων ήταν ποιος θα συμπλήρωνε πιο γρήγορα την αίτηση στην ηλεκτρονική πλατφόρμα. Ακολούθησε το πρόγραμμα του 2021, όπου οι ενδιαφερόμενοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με την εκτόξευση του κόστους των υλικών προκειμένου να πετύχουν τον απαιτούμενο βαθμό ενεργειακής αναβάθμισης. Όμως τα προβλήματα δεν σταμάτησαν εδώ, καθώς καταγράφηκαν πολλές καθυστερήσεις στις πληρωμές των δικαιούχων. «Το Πρόγραμμα που καταπολεμά την ενεργειακή φτώχεια είναι το “Εξοικονομώ”. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, όμως, κατόρθωσε να μην προκηρύξει ένα πρόγραμμα στον δημόσιο τομέα, να μην κάνουν “Εξοικονομώ” στην επιχειρηματικότητα, δηλαδή να μην κάνουν εξοικονόμηση ενέργειας η βιοτεχνία και το εμπόριο, για να το προκηρύξουν τελικά λίγο πριν τις εκλογές» ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο υποψήφιος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Σωκράτης Φάμελλος στον ρ/σ 105,5 Στο Κόκκινο. Η κυβέρνηση της Ν.Δ. τελικά πριν τις εκλογές του Μαΐου προκήρυξε ακόμα ένα πρόγραμμα για τις κατοικίες, το οποίο ξεκίνησε πριν λίγες ημέρες, βγάζοντας εκτός κάδρου του προγράμματος τις πολυκατοικίες.
Η υποβάθμιση των Ενεργειακών Κοινοτήτων
Περισσότερες από 1.400 Ενεργειακές Κοινότητες έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου του 2018 από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ. Πολλές, όμως, από αυτές δεν έχουν δημιουργηθεί από πολίτες, αλλά από ιδιώτες, που χρησιμοποιούν τον μανδύα των Ενεργειακών Κοινοτήτων για να επωφεληθούν από τις θετικές ρυθμίσεις του νόμου. Φορείς και οργανώσεις πολιτών την τελευταία διετία ζητούσαν από την κυβέρνηση να ενσωματώσει Ευρωπαϊκές Οδηγίες με σκοπό την άρση εμποδίων και την ενίσχυση των Ενεργειακών Κοινοτήτων. Τελικά, η κυβέρνηση ψήφισε πριν μερικούς μήνες τον Νόμο 5037/2023, που προβλέπει τρεις κατηγορίες: τις Κοινότητες Ανανεώσιμης Ενέργειας, τις Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών και τις Ενεργειακές Κοινότητες του Ν. 4513/2018, βάζοντας νέα εμπόδια. Ο συγκεκριμένος νόμος προβλέπει πως από τον Νοέμβριο δεν θα επιτρέπεται σε Ενεργειακές Κοινότητες του Ν. 4513/2018 η υποβολή νέων αιτήσεων στον αρμόδιο Διαχειριστή για σταθμούς με εικονικό net-metering. Σε επιστολή τους, πάντως, προς τα κόμματα του Κοινοβουλίου Ενεργειακές Κοινότητες και υποστηρικτικές οργανώσεις αναφέρουν πως «οι Ενεργειακές Κοινότητες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην ενεργειακή μετάβαση. Μέχρι το 2050 1 στους 2 Ευρωπαίους πολίτες μπορεί να παράγει τη δική του ενέργεια, καλύπτοντας έως και το 45% των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης».
Οι Ενεργειακές Κοινότητες, όμως, αποτελούν εργαλεία και στα χέρια των δήμων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Στον πρόσφατο, όμως, νόμο προβλέπεται ότι από τον επόμενο μήνα ανεβαίνουν τα ανώτατα όρια για έργα στον ενεργειακό και στον εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό για τους ΟΤΑ στα 100 KW από τα 3 MW, γεγονός που προκαλεί προβλήματα στην προώθηση των Ενεργειακών Κοινοτήτων. Να σημειωθεί πως η κυβέρνηση της Ν.Δ. πάγωσε το 2019 τη χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ (25 εκατ. ευρώ) που είχε εξαγγείλει η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ για τη στήριξη των Ενεργειακών Κοινοτήτων. Τελικά, η κυβέρνηση της Ν.Δ. λίγο πριν τις εκλογές προανήγγειλε ένα κονδύλι ύψους 100 εκατ. ευρώ για τη στήριξη των Ενεργειακών Κοινοτήτων των δήμων.
Τα προβλήματα με το κορεσμένο δίκτυο
Οπως έχουμε τονίσει και στο παρελθόν, σημαντικές καθυστερήσεις καταγράφονται στο να δοθούν όροι σύνδεσης σε μικρά έργα, είτε πρόκειται για μικρά φωτοβολταϊκά είτε έργα Ενεργειακών Κοινοτήτων. Το πρόβλημα του κορεσμένου δικτύου επισημαίνεται τους τελευταίους μήνες, όμως παρατηρείται στασιμότητα. Την ίδια ώρα, όμως, τρέχουν κανονικά τα προγράμματα επιδότησης στο κομμάτι της αυτοπαραγωγής (φωτοβολταϊκά στις στέγες). Σημαντικό ποσοστό του δικτύου εκτιμάται πως θα «απελευθερωθεί» μετά το ξεσκαρτάρισμα σε έργα που έχουν οριστικές προσφορές σύνδεσης. Αυτή η διαδικασία, όμως, θα ολοκληρωθεί το φθινόπωρο.
