Μία από τις βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι η ύπαρξη ηλεκτρικού χώρου, ο οποίος θα στηρίζεται στην ευελιξία και στην ανθεκτικότητα. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η ύπαρξη ευέλικτου ηλεκτρικού χώρου αποτελεί και έναν τρόπο να γίνεται σωστή διαχείριση του ενεργειακού συστήματος. Παράλληλα, αποτελεί ζητούμενο η ανάπτυξη σύγχρονων δικτύων που θα ανταποκριθούν στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Η περίπτωση των ΗΠΑ και της κακοκαιρίας ιστορικών διαστάσεων των τελευταίων ημερών επιβεβαιώνει τη διαπίστωση πως θα πρέπει να γίνουν αρκετά για τον εκσυγχρονισμό των δικτύων. Στην Ευρώπη οι επενδύσεις στα δίκτυα διανομής θα αυξηθούν μέχρι το 2030 κατά 50%-70%, ήτοι σε 34-39 δισ. ευρώ το έτος.
Στην Ελλάδα ήδη το ζήτημα της ανάπτυξης των δικτύων αποτελεί ένα στοίχημα που έχει τεθεί και από τον εθνικό σχεδιασμό για την ενέργεια και το κλίμα, όμως παρατηρούνται μεγάλες καθυστερήσεις. Ήδη υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον και ένας τεράστιος αριθμός έργων με οριστικούς όρους σύνδεσης που ξεπερνούν τα 40 GW, όταν όμως ο προγραμματισμός του ΑΔΜΗΕ για το δίκτυο μέχρι το 2030 είναι 28,5 GW. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν πως την ώρα που ο ΑΔΜΗΕ συνδέει νέα έργα ΑΠΕ, πολύ μεγάλο κομμάτι του ηλεκτρικού χώρου δεσμεύεται από έργα που δεν έχουν μπει σε φάση υλοποίησης. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κώστας Σκρέκας είχε αναφέρει παλαιότερα πως αυτά τα έργα αγγίζουν τα 9 GW. Στο πλαίσιο αυτό, πληροφορίες αναφέρουν πως ο ΑΔΜΗΕ προτείνει να υπάρχει περιορισμός του χρόνου που θα δεσμεύουν επενδυτές ηλεκτρικό χώρο για έργα που δεν έχουν προχωρήσει. Πολύ καλά πληροφορημένες πηγές επιβεβαιώνουν πως το τελευταίο διάστημα υπάρχουν διαβουλεύσεις με το αρμόδιο υπουργείο.
Οι δύο τρόποι δημιουργίας ηλεκτρικού χώρου
Οπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, το στοίχημα είναι να βρεθούν τρόποι ώστε να «ανακαλυφθεί» ηλεκτρικός χώρος κατασκευάζοντας καινούργια δίκτυα, ενισχύοντας υποσταθμούς. Με διαδικασίες fast track μπορεί να γίνει σχετικά γρήγορα, αλλά ο μέχρι τώρα σχεδιασμός που υπάρχει δεν δείχνει κάτι τέτοιο, και σε αυτό υπάρχει ευθύνη των διαχειριστών. Οι ίδιοι παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν πως δεν είναι θέμα χρημάτων, αλλά έχει να κάνει με τον δικό τους προγραμματισμό. Ένας άλλος τρόπος είναι να δημιουργήσεις ηλεκτρικό χώρο με τις υφιστάμενες υποδομές και με τον νόμο του καλοκαιριού για τις περικοπές το υπουργείο Ενέργειας έχει ζητήσει από τον ΑΔΜΗΕ και τον ΔΕΔΔΗΕ ποσοστά μέγιστων περικοπών. Απομένει να κατατεθούν οι προτάσεις των δύο διαχειριστών. Να σημειωθεί πως υπάρχουν οι εποχικές περικοπές, όπου συγκεκριμένοι κλάδοι, όπως των φωτοβολταϊκών, ξέρουν ότι παράγουν περισσότερη ενέργεια το δίμηνο Μάρτιος-Απρίλιος. Πηγές της αγοράς αναφέρουν πως θα μπορούσε να μπει ένα όριο, π.χ., «να έχεις μόνιμες περικοπές 30%, δηλαδή ένα φωτοβολταϊκό που είναι ισχύος 1 MW να μην δίνει πάνω από 700 KW. Αυτό σε επίπεδο ενέργειας μεταφράζεται σε 3%-3,5% περικοπές ενέργειας». Να σημειωθεί πως κανένα φωτοβολταϊκό, ακόμα και στις καλύτερες συνθήκες, δεν πιάνει ποτέ την ονομαστική του ισχύ, αλλά το 70%. Άρα αυτομάτως και χωρίς μεγάλο κόστος δημιουργείται ηλεκτρικός χώρος και θα μπορούσαν να επωφεληθούν «μικρότεροι» παίκτες, όπως οι ενεργειακές κοινότητες.
2 δισ. ευρώ σε δίκτυα υποδομών την επόμενη πενταετία
Οπως ανέφερε πρόσφατα ο Νίκος Χατζηαργυρίου, ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ, πρώην πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΔΕΔΔΗΕ, σε εκδήλωση του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ με θέμα τα δίκτυα υποδομών, «η μεγάλη αύξηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ειδικά στο δίκτυο διανομής φέρνει τεράστια αλλαγή στο πώς λειτουργεί το σύστημα. Όταν παλιά είχαμε τους κεντρικούς σταθμούς παραγωγής και τα δίκτυα διανομής και μεταφοράς, τώρα έχουμε τεράστια αλλαγή στο δίκτυο διανομής, που έχει εγκατεστημένες μονάδες παραγωγής, με την πλειονότητα των μονάδων ΑΠΕ, έχει ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μπαταρίες και ενεργούς καταναλωτές». Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ν. Χατζηαργυρίου υπογράμμισε πως είναι αναγκαίος ο ηλεκτρικός χώρος για να εγκατασταθούν οι ΑΠΕ. Επιπλέον, ανέφερε πως στην Ελλάδα υπήρχαν εκτιμήσεις, πριν 5-6 χρόνια, ότι χρειάζονται έργα στις υποδομές των δικτύων πάνω από 2 δισ. ευρώ την επόμενη πενταετία.
Δίκτυα για την καλύτερη εξυπηρέτηση των καταναλωτών
Από την άλλη πλευρά, το ζήτημα του απαρχαιωμένου δικτύου έχει βρεθεί στην επικαιρότητα τα τελευταία χρόνια, καθώς οι πολίτες έχουν υποστεί ταλαιπωρία εξαιτίας των πολύωρων διακοπών ηλεκτροδότησης μετά από έντονα καιρικά φαινόμενα. Μάλιστα η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) έχει θέσει σε διαβούλευση ένα κείμενο σε σχέση με την αποζημίωση των πολιτών όταν υπάρχουν πολύωρες διακοπές ηλεκτροδότησης. Η ΡΑΕ αναφέρει πως «καθίσταται επιτακτική η ανάγκη συμπλήρωσης του υφιστάμενου πλαισίου ώστε, αφενός, να παρέχεται οικονομική ανακούφιση σε όλους τους πολίτες που αποστερούνται της αδιάλειπτου τροφοδοσίας με ηλεκτρική ενέργεια, με αναλογικά και αντικειμενικά κριτήρια, αφετέρου να παρέχονται επαρκή και αποτελεσματικά κίνητρα στον Διαχειριστή του ΕΔΔΗΕ για τη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών του».
Γη και ύδωρ για τα μεγάλα project των υπεράκτιων αιολικών πάρκων
Οχι στο μακρινό μέλλον, αλλά στην επόμενη οκταετία θα μπουν στον χάρτη της ελληνικής επικράτειας τα θαλάσσια αιολικά πάρκα. Πρόκειται για επενδύσεις που θα έχουν τον πρώτο λόγο σε σχέση με την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) μέχρι το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας. Αυτός ο στόχος θα περιγράφεται διεξοδικά και στο υπό αναθεώρηση Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), όπου, σύμφωνα με πληροφορίες, θα υπάρχουν εκτιμήσεις για την ανάπτυξη του κλάδου μέχρι το 2050. Σύμφωνα με το υφιστάμενο ΕΣΕΚ, «συνολικά η εγκατεστημένη ισχύς των ΑΠΕ αυξάνεται λίγο λιγότερο από 9 GW μέχρι το έτος 2030, σε σχέση με το έτος 2020, με περισσότερο από το 90% αυτής της αύξησης να αφορά αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα».
Το περασμένο καλοκαίρι η κυβέρνηση πέρασε από τη Βουλή με διαδικασίες fast track το νομοθετικό πλαίσιο για τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, χωρίς, όμως, μέχρι τώρα να έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός. Η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) έχει οριστεί ως ο Φορέας Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων. Η κυβέρνηση προχωρά με γοργούς ρυθμούς ώστε να ανοίξει αυτή η αγορά. Με βάση την εκτίμηση που υπάρχει στο κυβερνητικό επιτελείο, τα επόμενα χρόνια θα ενταχθούν στο ενεργειακό σύστημα της χώρας υπεράκτια αιολικά πάρκα ισχύος 2 GW. Τα έργα αυτά θα κινητοποιήσουν ιδιωτικές επενδύσεις 6,3 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 4,3 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν στην οικονομία. Αυτό υποστήριξε πρόσφατα η γενική γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών Αλεξάνδρα Σδούκου, μιλώντας σε εκδήλωση που διοργανώθηκε από την ΕΔΕΥΕΠ. Πρόσθεσε πως μέχρι το 2030 θα δημιουργηθούν περίπου 8.000 θέσεις εργασίας. Κρήτη και Αλεξανδρούπολη, όπως φαίνεται, βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, με τη γενική γραμματέα Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών να αναφέρει πως η Αλεξανδρούπολη έχει ήδη επιλεγεί για να κατασκευαστεί το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο. Το 2027 αναμένεται να διεξαχθούν οι διαγωνισμοί για την ανάπτυξη των έργων ισχύος 2 GW, ενώ έναν χρόνο μετά θα γίνουν οι συμβάσεις σύνδεσης των έργων με το σύστημα μεταφοράς.
Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με εκτιμήσεις, το αιολικό δυναμικό στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 30 GW. Αρκετές περιοχές, εκτός από τις προαναφερόμενες, θα μπορούσαν να απασχολήσουν στο μέλλον εξαιτίας του αιολικού δυναμικού τους. Μεταξύ αυτών τα Δωδεκάνησα και οι Κυκλάδες. Μεγάλο ρόλο στην εξέλιξη των έργων θα διαδραματίσει το ερευνητικό πλαίσιο. Εξίσου σημαντική προϋπόθεση για να προχωρήσουν αυτά τα έργα είναι το ρυθμιστικό πλαίσιο, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες, σύντομα θα βγει και η Κοινή Υπουργική Απόφαση για την έγκριση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων. Επίσης, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, στις αρχές του 2024 θα ξεκινήσουν οι έρευνες και δύο χρόνια αργότερα θα υπάρξει χαρτογράφηση των θέσεων όπου θα εγκατασταθούν τα πρώτα έργα. Ακόμα ένας τρόπος που θα βοηθούσε στην ανάπτυξή τους, όπως επισημαίνουν αναλυτές, είναι η ολοκλήρωση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων στα νησιά. Σε κάθε περίπτωση, τα υπεράκτια αιολικά πάρκα δεν θα κάνουν την εμφάνισή τους στην Ελλάδα πριν το 2030.
