Αναμεσίς της κρίσης στα τέλη Οκτωβρίου του 2020 ψηφίστηκε ο νέος πτωχευτικός νόμος (4738/20). Αυτός ο "νόμος του Νέρωνα" ήταν απλώς μια ορντολιμπεραλιστική έντονη γραμμή μέσα στο απόλυτο κενό της στεγαστικής πολιτικής (social housing), της κοινωνικής και οικονομικής παράλυσης της πανδημίας και της δυστοκίας της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης που υπερέθρεψε την ύφεση.
Ο νόμος προετοιμάστηκε έναν μήνα πριν από το δεύτερο παρατεταμένο lockdown σε κλίμα γενικότερης "μεταρρυθμιστικής" ευφορίας και μωράς αισιοδοξίας για τη διαχείριση της πανδημίας, την οποία η κυβέρνηση είχε ήδη "νικήσει". Ακολούθησε η πιο οξυμένη κρίση του δεύτερου lockdown, αλλά η στάση της κυβέρνησης δεν άλλαξε, πάρα μόνο δόθηκε μια εξαναγκαστική εξάμηνη παράταση. Σήμερα όμως οι προθεσμίες παρέρχονται, η αναστολή των πλειστηριασμών λόγω Covid έληξε στις 14.5.21 και από 1.6.21 ήρθε η ώρα της εφαρμογής του πτωχευτικού νόμου.
Εφιαλτικό τοπίο
Στην παρούσα φάση διαμορφώνονται οι συνθήκες της "τέλειας καταιγίδας" όπου:
* 89.000 πλειστηριασμοί ήδη είναι αναρτημένοι στην πλατφόρμα των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών.
* Μέσα στην πανδημία τουλάχιστον 30.000 από τις εκκρεμείς αιτήσεις στον νόμο Κατσέλη - Σταθάκη φέρονται να έχουν εκ νέου απορριφθεί με το χειρουργικό πλαίσιο που υποχρέωνε οφειλέτες που δεν είχαν δικαστεί να ξανακαταθέσουν αιτήσεις.
* 40.000 υποθέσεις του νόμου Κατσέλη - Σταθάκη δεν εκδικάστηκαν λόγω της αναστολής λειτουργίας των δικαστηρίων και γίνονται τώρα ευάλωτες περνώντας κι αυτές την παραπάνω διαδικασία που απορρίπτει αιτήσεις πριν δικαστούν.
* Τα μορατόρια, που "πάγωναν" εξυπηρέτηση οφειλών δανείων αξίας 40 δισ., έχουν λήξει στην πλειονότητά τους από τις αρχές του 2021 και οι τόκοι τους έχουν σωρευτεί.
* Αναμένεται η προσθήκη επιπλέον 10 δισ. στα ήδη υπάρχοντα κόκκινα δάνεια λόγω της πανδημίας. Συνάμα αυξάνονται οι νέες ληξιπρόθεσμες οφειλές στο Δημόσιο (7,1 δισ. το 2020 και 2,1 δισ. έως τον Μάρτιο του 2021). Ανυπολόγιστα παραμένουν τα χρέη μεταξύ ιδιωτών (υπήρξε άλμα 369% στις ακάλυπτες επιταγές, ενώ κάθε μήνα εκδίδονται επιταγές αξίας 6 δισ., με τη νομοθετική αναστολή να λήγει σε δύο μήνες).
* Οι άνεργοι του ΟΑΕΔ τον Απρίλιο ήταν 1.099.013 και οι επαγγελματικοί φορείς μονότονα επαναλαμβάνουν τη μεγάλη απειλή λουκέτων.
* Στην έκθεση της ΕΚΤ προβλέπεται αύξηση πτωχεύσεων 20% εντός του 2021, ενώ ευρωπαϊκοί θεσμοί από τον Μάρτιο κάνουν λόγο για πανευρωπαϊκό κύμα πτωχεύσεων.
* Οι αιτήσεις στο πρόγραμμα «Γέφυρα 1» έχουν ήδη λήξει.
* Πρόσφατα δημοσιεύματα κάνουν λόγο για στόχο εξαπλασιασμού της ταχύτητας πλειστηριασμών λόγω των στόχων του Νόμου του Ηρακλή (Ν. 4649/19) και στο πρόσφατο "NPL Summit" συμπεραίνεται ότι οδηγούνται προς πώληση χιλιάδες «κόκκινα» ακίνητα αξίας έως 100.000 ευρώ.
* Αίρονται σταδιακά τα μέτρα αναστολών φόρων, κάλυψης εισφορών και παροχής ειδικών αποζημιώσεων.
Πρόκειται για την τέλεια αμεριμνησία της κυβέρνησης. Με τον πτωχευτικό νόμο χτύπησε τη στιγμή που εκατομμύρια πολίτες και εκατοντάδες χιλιάδες πολύ μικρές ή οι μικρές επιχειρήσεις (το 99,5% των επιχειρήσεων με το 78% των απασχολούμενων - Κομισιόν SBA Factsheet 2019) είχαν τεθεί σε αναστολή εργασίας και εργασιών, είχαν απολέσει μισθό, ατομικό και εμπορικό εισόδημα και επρόκειτο να ξανανέβουν τον παρατεταμένο Γολγοθά του δεύτερου lockdown.
Με το δόγμα του σοκ
Ο πτωχευτικός νόμος κατάργησε με το δόγμα του σοκ κάθε δικαστική προστασία κατοικίας και ρυθμίσεων του νόμου Κατσέλη - Σταθάκη και όλο το πλέγμα του πλαισίου διαχείρισης ιδιωτικού χρέους, εξωδικαστικών και μελετημένων πτωχευτικών ρυθμίσεων που είχαν ψηφιστεί επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ σε μια παράγραφο άρθρου (άρθρο 265).
Με το άρθρο 28 του νέου πτωχευτικού νόμου παρέχεται κάποια ελάχιστη πενταετής επιδότηση (70 - 210 ευρώ ανάλογα με τα μέλη της οικογένειας) μόνο σε αυτούς που έχουν υποστεί μείωση εισοδημάτων άνω του 20%. Όμως η επιδότηση αυτή δίνεται αυτομάτως μόνο σε αποκλειστικά συνεπείς και πλήρως ενήμερους προς τράπεζες, Δημόσιο και ταμεία και δεν αρκεί για όσους απώλεσαν εισοδήματα 40% και πλέον. Αυτή είναι και η μόνη προστασία κατοικίας που παρέχεται.
Από την άλλη πλευρά, ο πτωχευτικός ωθεί ξεκάθαρα τους ευάλωτους "κόκκινους" οφειλέτες σε "εθελοντική" παράδοση της ιδιοκτησίας του ακινήτου τους σε ιδιωτικό φορέα που θα λάβει παχυλή κρατική εγγύηση, με το δίλημμά τους να είναι μεταξύ του επικρεμάμενου πλειστηριασμού ή της ενοικίασης του σπιτιού τους από τον φορέα για 12 χρόνια. Όμως ούτε η αποδοχή της παράδοσης της κατοικίας αντί ενοικίου δεν είναι υποχρεωτική για τους πιστωτές.
Ο μακρύς κατάλογος των καυστικών παρεμβάσεων του πτωχευτικού δεν τελειώνει εδώ. Η παύση πληρωμών φυσικών και νομικών προσώπων είναι εύκολη και πλέον αντικειμενική, με συντομότερους πλειστηριασμούς να προκρίνονται αντί της διατήρησης πλούτου και της εξυγίανσης, με τη στέρηση για πρώτη φορά μελλοντικού εισοδήματος από όσους έχουν χάσει τα πάντα και ζητούν "δεύτερη ευκαιρία". Στην πτώχευση επιχειρήσεων προβλέπονται δε μαζικές αυτόματες λύσεις συμβάσεων εργασίας. Τέλος, οι δικαστικές επιβολές διαγραφών οφειλών ή οι ευνοϊκές πολυετείς επιμηκύνσεις με το κριτήριο των Ευλόγων Δαπανών Διαβίωσης αποτελούν παρελθόν.
Υπέρ των ελαχίστων ισχυρών
Η κυβέρνηση λειτουργεί υπέρ του σκληρού πυρήνα των ελαχίστων ισχυρών και κατά των ευάλωτων πολιτών και της μεσαίας τάξης. Πλήττει την κουλτούρα της ασφάλειας (και της στέγης) στην Ελλάδα, της χώρας που βρίσκεται στις πρώτες θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη Hofstede, χωρών των οποίων οι πολίτες αποφεύγουν την ανασφάλεια (uncertainty avoidance).
Η χειρότερη μορφή βίας είναι η φτώχεια. Η κυβέρνηση με τον προκρούστιο πτωχευτικό νόμο έκανε τη φτώχεια επιδημία.
* Ο Γιώργος Μαστοράκης είναι οικονομολόγος MSc University of London, πρώην συνεργάτης του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού, και ο Γιώργος Αναβαλόγλου είναι οικονομικός αναλυτής, ασφαλιστικός και χρηματοικονομικός σύμβουλος
