Διαφορετικές... προσδοκίες έχουν από τη λειτουργία των νέων χονδρεμπορικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας παραγωγοί, προμηθευτές και καταναλωτές, καθώς οι πρώτες εβδομάδες λειτουργίας έδειξαν πεδίο δόξης λαμπρό για άνοδο κόστους αλλά και κερδών συγκεκριμένων παικτών, ενώ η κοινωνία ακόμα αναμένει την υποσχεθείσα μείωση των τιμών που θα αντανακλάται και στους λογαριασμούς ρεύματος.
Μέσα στον Δεκέμβριο υπήρξε έκρηξη στο κόστος χονδρικής από την αγορά εξισορρόπησης στην οποία συμμετέχουν οι παραγωγοί - προμηθευτές, παραπέμποντας σε συμπεριφορές που θυμίζουν ολιγοπωλιακού τύπου προσεγγίσεις, όταν βασικό πλεονέκτημα των νέων αγορών, έναντι του παλαιού συστήματος, θεωρείται η ανταγωνιστικότερη λειτουργία της αγοράς και αντίστοιχα καλύτερες τιμές για τους καταναλωτές.
Σημείο - αιχμή ήταν οι μεγάλες επιβαρύνσεις της χονδρικής τιμής που προέρχονταν από την αγορά εξισορρόπησης, στο πλαίσιο της οποίας εξισορροπείται η ζήτηση με τη διαθέσιμη προσφορά, καλύπτονται διαφορές μεταξύ προβλέψεων / αποτελεσμάτων των αγορών και της πραγματικής παραγωγής, την οποία διαχειρίζεται ο ΑΔΜΗΕ, και συνδέεται με τις προσφορές που κάνουν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας. Η αύξηση του κόστους απειλεί τις λιανικές τιμές και τους καταναλωτές, αλλά και τη βιωσιμότητα των προμηθευτών ενέργειας που δεν είναι καθετοποιημένοι (δεν είναι και παραγωγοί).
Υπήρξε λοιπόν εκτόξευση του κόστους της αγοράς εξισορρόπησης, χωρίς η αύξηση αυτή να αντανακλά πραγματική αύξηση στο κόστος παραγωγής των θερμικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής.
Η μεσοσταθμική τιμή αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στο διασυνδεδεμένο σύστημα (στοιχεία ΑΔΜΗΕ) διαμορφώθηκε τον Νοέμβριο, πρώτο μήνα λειτουργίας των νέων αγορών, συνολικά σε 83,095 ευρώ / μεγαβατώρα (MWh), όταν τον Οκτώβριο 2020 ήταν στα 61,179 ευρώ και τον Ιούνιο 2020 βρέθηκε στα χαμηλότερα επίπεδα, ήτοι 35,677 ευρώ. Το κόστος ήταν αυξημένο κατά 50,17% σε σχέση με τον ετήσιο μέσο όρο (55,332 ευρώ).
Τον Νοέμβριο το κόστος εξισορρόπησης διαμορφώθηκε σε 16,456 ευρώ / MWh, έναντι 3,756 ευρώ τον Ιανουάριο 2020, ενώ την περίοδο 1.11 - 13.12.2020 ανήλθε συνολικά στα 17,9 ευρώ / MWh, από περίπου 4 ευρώ τα προηγούμενα χρόνια.
Η κυβέρνηση μιλά για "παιδικές ασθένειες"
Οι παρεμβάσεις της κυβέρνησης περιορίστηκαν σε αναφορές περί “παιδικών ασθενειών” που περνούν οι νέες αγορές και... προειδοποιήσεις ότι θα υπάρξει παρέμβαση αν δεν επιδειχθεί υπευθυνότητα, που πάντως δεν πτόησαν την αγορά.
Ωστόσο η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) συμπέρανε ότι το κόστος της αγοράς εξισορρόπησης διαμορφώθηκε “σε αδόκητα επίπεδα”, ενώ αναγνώρισε ως έναν από τους λόγους για έντονες διακυμάνσεις τιμών, κατά την πρώτη περίοδο λειτουργίας αγορών που αναδιοργανώνονται εκ βάθρων, και “επιμέρους στρατηγικές συμμετεχόντων, ιδίως όσων τελούν σε θέση ισχύος”...
Με βάση τις παραδοχές αυτές, η ΡΑΕ έθεσε σε διαβούλευση τη σκοπιμότητα λήψης περιοριστικών μέτρων προσωρινού χαρακτήρα (τριών μηνών), που προέβλεπαν θέσπιση ορίων στην υποβολή προσφορών για ανοδική και καθοδική ενέργεια και ισχύ, από τους παρόχους υπηρεσιών εξισορρόπησης (παραγωγούς θερμικής ενέργειας).
Η διαβούλευση διήρκεσε λίγες μέρες (17-22.12.2020), αν και μέχρι στιγμής δεν έχει ληφθεί κάποια απόφαση επιβολής μεταβατικών μέτρων, ενώ τις τελευταίες ημέρες η αγορά “βλέπει” διαφαινόμενη εξομάλυνση στην αγορά εξισορρόπησης και γίνεται λόγος για άτυπη - ανεπίσημη συμμόρφωση των συμμετεχόντων.
Είναι χαρακτηριστικές οι απόψεις που κατέθεσαν οι εμπλεκόμενοι στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, με σοβαρές διαφοροποιήσεις μεταξύ τους: από την πλήρη διαφωνία για την επιβολή μέτρων έως την εφαρμογή περιορισμών για διπλάσιο χρόνο έναντι αυτού που πρότεινε η ΡΑΕ ή / και αναδρομική εφαρμογή τους από την έναρξη λειτουργίας των νέων αγορών (1.11.2020), καθιστώντας σαφείς και τις εντελώς διαφορετικές προσεγγίσεις της αγοράς ανάλογα με τη θέση κάθε συμμετέχοντα...
Το κράτος έχει την ευθύνη εποπτείας και κυρώσεων
Ο Ελληνικός Σύνδεσμος Ανεξάρτητων Εταιρειών Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΣΑΗ), μέλη του οποίου είναι οι τρεις από τους τέσσερις μεγάλους καθετοποιημένους προμηθευτές (παραγωγοί - προμηθευτές), καταρχάς αναφέρθηκε στην πρόωρη έναρξη των νέων αγορών και στην απαραίτητη πλήρη δοκιμαστική λειτουργία τεσσάρων εβδομάδων, που είχε προτείνει αλλά δεν έγινε πράξη. Παράλληλα, θεωρείται ότι κράτος και ανεξάρτητες αρχές έχουν την ευθύνη για τον επαρκή σχεδιασμό και τη σωστή ρύθμιση του πλαισίου λειτουργίας των αγορών και κατόπιν για την εποπτεία της λειτουργίας τους και “εάν εντοπίσουν παραβάσεις και αντι-ανταγωνιστικές συμπεριφορές, επιβάλλουν τις ανάλογες κυρώσεις”. Μίλησε δε για τη σύνδεση των τριών νέων αγορών μεταξύ τους, αλλά και για τον... ρόλο της ΔΕΗ ουσιαστικά, καθώς, όπως ανέφερε, “εάν διαπιστώνεται ότι διαμορφώνονται χαμηλά επίπεδα τιμών στην αγορά επόμενης μέρας από τις προσφορές της δεσπόζουσας επιχείρησης, οι οποίες μάλιστα ίσως δεν σχετίζονται πάντα με το πραγματικό κόστος του αγαθού, τότε είναι βέβαιο ότι θα υπάρχει στενότητα διαθέσιμης ευέλικτης ισχύος στην αγορά εξισορρόπησης”. Τέλος, ζήτησε οι αρμόδιες αρχές και ο Διαχειριστής να προβούν άμεσα σε ενδελεχή αξιολόγηση των εφαρμοστέων διατάξεων, ρυθμίσεων και αλγόριθμων ώστε να διαπιστώσουν εάν και πού δημιουργούνται προβλήματα στη λειτουργία των νέων αγορών, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Η ΔΕΗ μίλησε για διαδικασίες εποπτείας και εκ των υστέρων ελέγχου της αγοράς τέτοιες ώστε να αποθαρρύνουν τους συμμετέχοντες από οποιαδήποτε καταχρηστική συμπεριφορά, αλλά συνηγορεί υπέρ της λήψης μέτρων μεταβατικού και προσωρινού χαρακτήρα, εφόσον κριθούν αναγκαία, με βάση τα περιορισμένα, επί του παρόντος, δεδομένα λειτουργίας των νέων αγορών. Επιπλέον, θεωρεί ότι ο σχεδιασμός μεταβατικών μέτρων θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πιθανή αλληλεπίδραση μεταξύ όλων των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και κατ' επέκταση όλες τις παραμέτρους που θα ήταν δυνατόν να επηρεάσουν τη λειτουργία του συστήματος. Όπως τόνισε, η διαφοροποίηση στη δομή, στο οικονομικό μέγεθος και στον βαθμό ανταγωνισμού των αγορών υπαγορεύει την ανάγκη για σφαιρική προσέγγιση της εποπτείας τους, ώστε να δοθούν τα ορθά σήματα τιμών και να ενισχυθεί η μεταξύ τους λειτουργική συνοχή.
Θέλουν μέτρα με αναδρομική ισχύ
Εντελώς διαφορετικές ήταν οι προσεγγίσεις και θέσεις των προμηθευτών ηλεκτρισμού, των βιομηχανικών καταναλωτών αλλά και των παραγωγών ΑΠΕ για τη λειτουργία των αγορών.
Ο Ελληνικός Σύνδεσμος Εμπόρων και Προμηθευτών Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΕΣΕΠΗΕ) χαιρέτισε την πρωτοβουλία και την προσπάθεια της ΡΑΕ “για την αντιμετώπιση ενός τόσο σημαντικού προβλήματος, που προέκυψε τόσο νωρίς από την έναρξη των νέων αγορών”, ενώ έκανε λόγο για πρωτοφανές για ευρωπαϊκά δεδομένα φαινόμενο... Είχε προηγηθεί έτερη παρέμβασή του, που αναφερόταν στην κρισιμότητα της ουσιαστικής αντιμετώπισης των προβλημάτων, γιατί οι συνέπειές τους θα είναι μη αναστρέψιμες για τους συμμετέχοντες και τελικά τους καταναλωτές, θεωρώντας ότι το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό αλλά αντικατοπτρίζει βαθύτερα δομικά προβλήματα της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ζητούσε μάλιστα αναδρομική εφαρμογή από 1.11.2020, ώστε να διορθωθεί η προκληθείσα στρέβλωση και να αποκατασταθεί η τάξη στην αγορά.
Ως αυτονόητη χαρακτήρισαν τη λήψη των ρυθμιστικών μέτρων, που πρότεινε η ΡΑΕ, οι βιομηχανίες εντάσεως ενέργειας διά της Ένωσής τους (ΕΒΙΚΕΝ), θεωρώντας ότι δεν επαρκεί διάστημα τριών μηνών για να επιλυθούν τα προβλήματα και ζητώντας ως εκ τούτου ισχύ των περιοριστικών μέτρων για τουλάχιστον έξι μήνες και αναδρομική εφαρμογή από 1.11.2020.
Η ΕΒΙΚΕΝ εξ αρχής είχε κάνει λόγο για την εμφάνιση συμπεριφορών ολιγοπωλίου, λόγω των δομικών χαρακτηριστικών της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, στην οποία, καθώς δεν υφίσταται μηχανισμός επιτήρησης, είναι αναμενόμενο να υπάρχει δυσλειτουργία.
Επισήμαναν μάλιστα ότι η αγορά εξισορρόπησης ξεκίνησε να λειτουργεί χωρίς να είναι δυνατή η συμμετοχή του φορτίου, καθώς το θεσμικό πλαίσιο δεν είναι έτοιμο και η μέχρι στιγμής άρνηση των καθετοποιημένων παικτών να προσφέρουν στην αγορά προθεσμιακά προϊόντα με φυσική παράδοση “υποκρύπτει στρατηγική αποκόμισης απροσδόκητων κερδών”. Ταυτόχρονα, αναφέρθηκε, επιδιώκεται σημαντική αύξηση των βιομηχανικών τιμολογίων, ενώ δεν υπάρχει αντίστοιχη αύξηση στο κόστος παραγωγής και τα τιμολόγια περιλαμβάνουν ρήτρων τιμών CO2.
Από πλευράς Διαχειριστή ΑΠΕ (ΔΑΠΕΕΠ) και συλλογικών φορέων ΑΠΕ (ΣΠΕΦ, ΕΛΕΤΑΕΝ) υπήρξε συμφωνία με τη λήψη περιοριστικών μέτρων μεταβατικού χαρακτήρα. Παράλληλα, ζητήθηκε εξαίρεση του ΔΑΠΕΕΠ από τη χρέωση μη συμμόρφωσης, που επιβάλλεται σε περίπτωση σημαντικής απόκλισης μεταξύ της ποσότητας ενέργειας που παράγεται από ΑΠΕ και του αντίστοιχου προγράμματος αγοράς με ευθύνη εξισορρόπησης, και μηδενισμός των εγγυήσεων που καταβάλλει ο ΔΑΠΕΕΠ ως συμμετέχων στις αγορές, με αναφορά στις επιβαρύνσεις που προκαλούνται στον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ).
Εκφράστηκε δε ανησυχία από τους φορείς ΑΠΕ ότι η ίδια η διάρθρωση και δομή της αγοράς εξισορρόπησης, ρηχή και χωρίς ικανό πλήθος συμμετεχόντων, δεν επιτρέπει αποτελεσματικό ανταγωνισμό, ενώ ζητήθηκε αναδρομική επιστροφή των υπερβολικών ποσών που ξεπερνούν τα όρια που πρότεινε η ΡΑΕ και που έχουν καταβληθεί εξαιτίας της κατάστασης που διαμορφώθηκε την τελευταία περίοδο.
