Η προσπάθεια εξυγίανσης της Μαρινόπουλος και διάσωσης των 11.000 εργαζομένων αυτής, μέσα από «κούρεμα» των οφειλών της σε μερίδα πιστωτών της, αναδιάρθρωσης των δανείων της και νέα χρηματοδότηση, αποτελεί τον βασικό «μπούσουλα» που θα ακολουθηθεί από εδώ και πέρα για τη διάσωση όσων περισσότερων επιχειρήσεων και ελεύθερων επαγγελματιών κρίνονται βιώσιμες.
Και αν η εξυγίανση της Μαρινόπουλος περνά μέσα από τα δικαστήρια της Ευελπίδων και τον Πτωχευτικό Κώδικα, από τον Οκτώβριο, το αργότερο από τον Νοέμβριο, το κράτος θα δώσει τη δυνατότητα σε επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες να διαχειριστούν τις ληξιπρόθεσμες οφειλές τους σε τράπεζες, Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία, μέσα από τον εξωδικαστικό μηχανισμό. Δηλαδή να «κλειδώνουν» την επόμενη ημέρα λειτουργίας της επιχείρησής τους χωρίς να χρειάζεται να ακολουθούν τη χρονοβόρα διαδικασία των δικαστηρίων.
1. Ποια είναι η βασική φιλοσοφία του εξωδικαστικού μηχανισμού;
Η βασική φιλοσοφία του νέου εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών περιστρέφεται γύρω από το τρίπτυχο:
* διευκόλυνση της πρόσβασης των μικρομεσαίων στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων,
* συντονισμός πιστωτών και από κοινού αντιμετώπιση των οφειλών απέναντι σε τράπεζες και στο Δημόσιο,
* διάσωση βιώσιμων επιχειρήσεων και επαγγελματιών.
Δηλαδή με τον νόμο δεν θα ορίζεται π.χ. τι να κάνει ή να μην κάνει η τράπεζα, αλλά θα παρέχεται το πλαίσιο βάσει του οποίου οι τράπεζες αλλά και οι άλλοι πιστωτές του οφειλέτη επιχειρηματία - ελεύθερου επαγγελματία να κάτσουν μαζί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να προτείνουν και να βρουν λύσεις για το πώς μπορεί να σωθεί μια επιχείρηση βάσει της μελέτης βιωσιμότητάς της.
Η λύση, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει κούρεμα, πάγωμα ή αναδιάρθρωση οφειλών, θα στηρίζεται στη μελέτη βιωσιμότητας και στη δυνατότητα αποπληρωμής των χρεών της.
2. Γιατί χρειάζεται ο εξωδικαστικός μηχανισμός;
Αυτή τη στιγμή, μετά από μία πρωτόγνωρη σε διάρκεια και ένταση οικονομική κρίση, ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών είναι η “χρυσή” ευκαιρία από την οποία θα επωφεληθούν όλοι.
* Οι τράπεζες έχουν στόχους για τη μείωση των κόκκινων δανείων μέχρι το τέλος του 2019 και η εξωδικαστική ρύθμιση είναι η πλέον συμφέρουσα λύση για να πετύχουν τον στόχο τους, δηλαδή να μετατρέψουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια σε εξυπηρετούμενα.
* Το Δημόσιο θα αυξήσει την εισπραξιμότητα των ληξιπρόθεσμων οφειλών και θα έχει μελλοντικά έσοδα από τις βιώσιμες επιχειρήσεις.
* Οι επιχειρήσεις και οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα βρουν διέξοδο και θα αποτελέσουν την αφετηρία για την ανάπτυξη της χώρας.
Μακροπρόθεσμα το μεγαλύτερο κέρδος θα είναι η αλλαγή της νοοτροπίας όλων των μερών και η προώθηση μιας κουλτούρας συνεννόησης, συνεργασίας και συντονισμού εκτός των δικαστηρίων. Εκτιμάται δε ότι θα υπάρξουν άμεσα αποτελέσματα, λόγω της αυτοματοποίησης της διαδικασίας για τις μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες θα ρυθμίζουν τις οφειλές τους, κάτι που με τα υφιστάμενα εργαλεία δεν επιτυγχανόταν.
3. Ποια νομικά πρόσωπα θα μπορούν να κάνουν χρήση του εξωδικαστικού μηχανισμού;
Όλες οι επιχειρήσεις και όλοι οι ελεύθεροι επαγγελματίες θα μπορούν να ενταχθούν στον νέο μηχανισμό. Διαφοροποιήσεις θα υπάρξουν μόνο ως προς τη διαδικασία της ανάλυσης της βιωσιμότητας της επιχείρησης ανάλογα με το μέγεθός της. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε πως οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν θα μπαίνουν σε ένα αυτοματοποιημένο σύστημα ανάλυσης της βιωσιμότητάς τους, αλλά αυτή η μελέτη θα γίνεται από ειδικούς συμβούλους (π.χ. ελεγκτικές εταιρείες).
4. Ποιες οι βασικές αρχές του μηχανισμού;
Η πρώτη και σημαντικότερη αρχή του συγκεκριμένου νομοθετήματος είναι ότι κανένας πιστωτής δεν πρέπει να βρεθεί σε χειρότερη θέση από αυτή στην οποία θα βρισκόταν αν ρευστοποιούνταν η εταιρεία του. Επίσης, εκτός από το τρίπτυχο “διευκόλυνση της πρόσβασης, συντονισμός και διάσωση βιώσιμων επιχειρήσεων”, ο νέος μηχανισμός θα βασίζεται στη συναίνεση των μερών, στη δίκαιη μεταχείριση μεταξύ των πιστωτών και στην εξέταση εξατομικευμένων λύσεων για κάθε οφειλέτη και όχι οριζόντιων λύσεων για όλους.
5. Ταχύτητα αποφάσεων
Η ταχύτητα θα εξαρτηθεί από την περιπλοκότητα της κάθε περίπτωσης. Για μικρές επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες εκτιμάται ότι θα αρκεί μία συνάντηση, καθώς οι μεγάλοι πιστωτές (τράπεζες και Δημόσιο) θα συμμετέχουν με βάση αυτοματοποιημένες διαδικασίες στον μηχανισμό ρύθμισης των μικρών οφειλών. Οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις σίγουρα θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να συμφωνήσουν με τους πιστωτές τους, αλλά σε κάθε περίπτωση ο νέος νόμος θα προβλέπει έμμεσα μία μέγιστη χρονική διάρκεια για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, δηλαδή μάξιμουμ τρεις μήνες για τις μεγάλες και 1-2 μήνες για τις μικρές επιχειρήσεις.
6. Σε τι βάθος χρόνου μια επιχείρηση που θα ενταχθεί στη διαδικασία θα μπορεί να γυρίσει σε θετικά αποτελέσματα;
Από τη στιγμή που μιλάμε για υπερχρεωμένες, αλλά βιώσιμες επιχειρήσεις, το θετικό αποτέλεσμα της διαδικασίας θα φανεί άμεσα. Η ρύθμιση του συσσωρευμένου χρέους θα προσφέρει μια μακροπρόθεσμη ανάσα και οι επιχειρήσεις θα επικεντρωθούν στην παραγωγική τους λειτουργία.
7. Πότε θα είναι έτοιμο το νομοσχέδιο;
Το νομοσχέδιο ήδη συντάσσεται και αναμένεται να κατατεθεί και να ψηφιστεί εντός του επόμενου διμήνου.
8. Ποια θα είναι η διάρκεια ισχύος του νόμου;
Ο νόμος θα έχει προσωρινή διάρκεια, η οποία θα είναι τουλάχιστον 18 μήνες.
9. Στις λύσεις προβλέπεται κούρεμα, πάγωμα ή αναδιάρθρωση οφειλών;
Το “κούρεμα” των υποχρεώσεων μιας επιχείρησης θα είναι σίγουρα μία από τις προσφερόμενες δυνατότητες και αναμένεται οι πιστωτές να την αξιοποιήσουν, ιδίως από τη στιγμή που θα είναι και προς το δικό τους συμφέρον να διασωθεί μία βιώσιμη επιχείρηση. Πάντως θα πρέπει να σημειώσουμε πως ο νόμος δεν θα ορίζει συγκεκριμένη λύση. Αντιθέτως αυτό θα συναποφασίζεται μεταξύ των πιστωτών και του ενδιαφερόμενου επιχειρηματία.
10. Υπάρχει αντίστοιχο μοντέλο στο εξωτερικό;
Υπάρχουν παρόμοια μοντέλα σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, με προεξέχοντα παραδείγματα αυτά της Πορτογαλίας και της Ισπανίας. Η ελληνική πλευρά έχει λάβει υπ’ όψιν όλες τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές νομοθεσίες και τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές στον σχεδιασμό του νέου μηχανισμού, έχοντας όμως πάντα στο μυαλό της ότι η περίπτωση της Ελλάδας είναι ιδιαίτερη, κυρίως λόγω του υψηλού ποσοστού των κόκκινων δανείων και των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο και του γεγονότος ότι, παρά το μέγεθός τους, οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν ανοίγματα σε περισσότερες από μία τράπεζες, πολλές φορές και στις τέσσερις μεγάλες.
Οι λύσεις για τα νοικοκυριά
1. Τι ισχύει για τα φυσικά πρόσωπα
Τα φυσικά πρόσωπα που δεν έχουν εμπορική ιδιότητα έχουν τη δυνατότητα ήδη από το 2010, οπότε τέθηκε σε ισχύ ο νόμος 3869/2010, να ρυθμίσουν τις οφειλές τους ακόμα και σε βάθος εικοσαετίας και να προστατεύσουν συγχρόνως την πρώτη τους κατοικία. Η ανταπόκριση των φυσικών προσώπων ήταν μεγαλύτερη και από την αναμενόμενη και ο νόμος έχει λειτουργήσει και συνεχίζει να λειτουργεί ως ομπρέλα προστασίας των υπερχρεωμένων και οικονομικά αδύναμων νοικοκυριών.
Παράλληλα, ο αναθεωρημένος Κώδικας Δεοντολογίας Τραπεζών, που τέθηκε σε ισχύ το καλοκαίρι, αποτελεί πλέον ένα οργανωμένο και ολοκληρωμένο σύστημα συμβιβαστικής προσέγγισης μεταξύ δανειοληπτών και τραπεζών. Τα πιστωτικά ιδρύματα δεν έχουν πια μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις, με βασικότερη την υποχρέωσή τους να κάνουν συγκεκριμένες προτάσεις ρύθμισης και να απαντούν αιτιολογημένα σε τυχόν αντιπροτάσεις του δανειολήπτη.
2. Πώς μπορεί κάποιος να μειώσει τη δόση του και να αναδιαρθρώσει τα δάνειά του;
Το ύψος των εισοδημάτων δεν αποτελεί κριτήριο για την ένταξη στον νόμο Κατσέλη, αλλά για τον βαθμό προστασίας που θα εφαρμοστεί σε κάθε περίπτωση.
Συγκεκριμένα, για τις αιτήσεις που υποβάλλονται από 1.1.2016 και για φυσικά πρόσωπα που το διαθέσιμο οικογενειακό τους εισόδημα δεν υπερβαίνει τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης, προσαυξημένες κατά 70%, προβλέπεται προστασία της πρώτης κατοικίας, ενώ για φυσικά πρόσωπα που το διαθέσιμο οικογενειακό τους εισόδημα δεν ξεπερνά ή είναι ίσο των εύλογων δαπανών διαβίωσης προβλέπεται αυξημένη προστασία με τη συμμετοχή του Δημοσίου στην εξόφληση των μηνιαίων καταβολών που θα οριστούν από το Δικαστήριο.
Ανεξαρτήτως όμως του ύψους των εισοδημάτων, οποιοσδήποτε μπορεί να προσφύγει στις διατάξεις του νόμου με αίτημα να ρυθμίσει ευνοϊκότερα τα δάνειά του.
