Ανάκαμψη της οικονομίας από το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους με διαφαινόμενες βελτιώσεις στην αγορά εργασίας και προοπτική οικονομικής σταθερότητας, που θα οδηγήσουν σε ανάπτυξη με ρυθμό 2,7% τον επόμενο χρόνο έναντι ύφεσης 0,3% φέτος, καταγράφει το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού που κατατέθηκε χθες στη Βουλή. Μάλιστα, το ΑΕΠ της χώρας προβλέπεται να επανέλθει το 2017 πάνω από το όριο των 180 δισ. ευρώ και να διαμορφωθεί στα 182,33 δισ. ευρώ, από 176,20 δισ. ευρώ στο τέλος του έτους. Το προσχέδιο προβλέπει ακόμη πρωτογενές πλεόνασμα 1.111 εκατ. ευρώ ή 0,63% του ΑΕΠ φέτος (με υπέρβαση, δηλαδή, του στόχου κατά 919 εκατ. ευρώ ή 0,53% του ΑΕΠ) και 3.330 εκατ. ευρώ ή 1,8% του ΑΕΠ το 2017 (επίσης με υπέρβαση του στόχου του προγράμματος κατά 3.191 εκατ. ευρώ ή 1,75% του ΑΕΠ). Περιλαμβάνει ακόμη μέτρα 2,59 δισ. ευρώ για το 2017 και συνολικά για τη διετία 3,98 δισ. ευρώ, και σε αυτά ενσωματώνονται και η καταβολή κοινωνικών επιδομάτων ύψους 871 εκατ. ευρώ (571 εκατ. ευρώ το Εισόδημα Κοινωνικής Αλληλεγγύης και 300 εκατ. ευρώ οι παρεμβάσεις στους τομείς της Υγείας, της Κοινωνικής Προστασίας και της Παιδείας). Το προσχέδιο του προϋπολογισμού προβλέπει υποχώρηση της ανεργίας από το 23,5% του εργατικού δυναμικού φέτος στο 22,4% το 2017, αισθητή αύξηση εξαγωγών (5,3%), αύξηση των μισθών και συντάξεων (λόγω και νέων προσλήψεων) κατά 128 εκατ. ευρώ (32.552 εκατ. ευρώ από 32.424 εκατ. ευρώ το 2016) αύξηση των εσόδων και μείωση των δαπανών.
Έσοδα και δαπάνες
Για το 2017 προβλέπεται αύξηση των καθαρών τακτικών εσόδων από τα 49.170 εκατ. ευρώ στα 50.529 εκατ. ευρώ, με αύξηση των εμμέσων φόρων κατά 1.464 εκατ. ευρώ (από τα 24.804 εκατ. ευρώ στα 26.268 εκατ. ευρώ), παράλληλα με την αύξηση των εσόδων από άμεσους φόρους κατά 371 εκατ. ευρώ (από τα 19.985 εκατ. ευρώ στα 20.356 εκατ. ευρώ). Συνολικά άμεσοι και έμμεσοι φόροι αυξάνονται κατά 1.835 εκατ. ευρώ.
Αναφορικά με τις πρωτογενείς δαπάνες, για το 2017 επιχειρείται νέα συγκράτηση σε επίπεδα χαμηλότερα κατά 1.232 εκατ. ευρώ σε σχέση με φέτος. Το συνολικό ύψος των πρωτογενών δαπανών προβλέπεται στα 43.592 εκατ. ευρώ, έναντι εκτίμησης για 44.824 εκατ. ευρώ το τρέχον έτος.
Το Ελληνικό Δημόσιο προβλέπεται ότι θα καταβάλει το 2017 για τόκους 5.550 εκατ. ευρώ ή 100 εκατ. ευρώ χαμηλότερα σε σχέση με τα 5.650 εκατ. ευρώ φέτος, ενώ αμετάβλητες στα επίπεδα των 2.750 εκατ. ευρώ προβλέπονται οι δαπάνες του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων.
Παρεμβάσεις 3.978,9 εκατ. ευρώ τη διετία
Αθροιστικά, τα μέτρα της διετίας 2016 - 2017 ανέρχονται σε 3.978,9 εκατ. ευρώ (εκ των οποίων 1.387,3 εκατ. ευρώ στη διάρκεια του τρέχοντος έτους). Τα «καθαρά» μέτρα που θα έλθουν το 2017 είναι 2.591,6 εκατ. ευρώ.
Από την ανάλυση των δημοσιονομικών παρεμβάσεων της διετίας, όπως αποτυπώνονται στο προσχέδιο, προκύπτει:
* Οι φόροι θα σηκώσουν το μεγαλύτερο μέρος της δημοσιονομικής προσαρμογής με προβλεπόμενη σωρευτική απόδοση 3.104,8 εκατ. ευρώ στη διετία (τα 591,9 εκατ. ευρώ φέτος). Το επόμενο έτος, οι αλλαγές στη φορολογία εισοδήματος θα αποδώσουν 988 εκατ. ευρώ, η αύξηση του συντελεστή ΦΠΑ από το 23% στο 24% θα δώσει 437 εκατ. ευρώ έξτρα εσόδων στο ταμείο, 736 εκατ. ευρώ προβλέπονται από την αναμόρφωση των συντελεστών και τη χρονική επέκταση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης, στα 422 εκατ. ευρώ φτάνουν τα έξτρα έσοδα από την αύξηση των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης στα καύσιμα, ενώ 142 εκατ. ευρώ πρόσθετων εσόδων εκτιμάται ότι θα αποδώσει η επικείμενη αύξηση των φόρων στα τσιγάρα.
Μικρότερη συνεισφορά στα δημόσια έσοδα θα έχουν μια σειρά από λοιπές φορολογικές παρεμβάσεις, όπως η επιβολή ειδικού τέλους εισαγωγών στον καφέ (62 εκατ. ευρώ), οι αλλαγές στη φορολογία εισοδήματος εταιρικών αυτοκινήτων (91 εκατ. ευρώ), οι αλλαγές στη φορολογία οχημάτων (30 εκατ. ευρώ), η αναμόρφωση στη φορολογία επενδυτικών σχημάτων (19,3 εκατ. ευρώ), το τέλος συνδρομητικής τηλεόρασης (25 εκατ. ευρώ), το τέλος συνδρομητών σταθερής τηλεφωνίας (54,2 εκατ. ευρώ), η αύξηση της συμμετοχής του Δημοσίου στα μεικτά κέρδη από τυχερά παιχνίδια (56,8 εκατ. ευρώ). Πρόκειται για μέτρα τα οποία έχουν ήδη ψηφιστεί και ενεργοποιούνται σταδιακά.
* Στα 600,4 εκατ. ευρώ προβλέπεται η εξοικονόμηση από τις αποδοχές συντάξεων για το 2017, ενώ επιπρόσθετα 76,3 εκατ. ευρώ προβλέπονται από τις «παρεμβάσεις σε εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και κοινωνικά επιδόματα».
* Στα 93,1 εκατ. ευρώ προβλέπονται οι εξοικονομήσεις από παρεμβάσεις του υπουργείου Εθνικής Άμυνας το 2017.
Ανάπτυξη
Στις προβλέψεις ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας το υπουργείο Οικονομικών υιοθετεί τις προβλέψεις του προγράμματος για οριακή ύφεση 0,3% φέτος και δυναμική ανάπτυξη 2,7% το επόμενο έτος. Θετικές επιδόσεις αναμένονται στο μέτωπο του πρωτογενούς πλεονάσματος το 2016, το οποίο εκτιμάται σε 0,63% του ΑΕΠ (στόχος 0,5%), ενώ για το 2017 ο πήχης μπήκε τελικά οριακά υψηλότερα από τη δέσμευση του προγράμματος (1,75%) στο 1,8% του ΑΕΠ.
Αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις του προϋπολογισμού, το 2017 αρκετοί κρίσιμοι δείκτες θα εξελιχθούν ευνοϊκά.
Η ιδιωτική κατανάλωση προβλέπεται ότι θα αυξηθεί κατά 1,8% (για φέτος εκτιμάται πτώση 0,6%), η δημόσια κατανάλωση θα παραμείνει σε αρνητικό πεδίο αλλά με εμφανή συγκράτηση του ρυθμού πτώσης (-0,3% από -1,5% φέτος), ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου θα καταγράψει αύξηση 9,1% (από 3,3% φέτος), οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών θα αυξηθούν κατά 5,3% (έπειτα από πτώση 6,3%), οι εισαγωγές θα αυξηθούν κατά 3,3% (από μείωση 2,6% το 2016), ενώ το 2017 αναμένεται και αύξηση του πληθωρισμού έπειτα από πολλά χρόνια αποπληθωρισμού και μηδενική μεταβολή φέτος. Ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή προβλέπεται στο 0,6% για το 2017.
Η ανεργία εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει κατά περίπου μία μονάδα (από το 23,5% του εργατικού δυναμικού φέτος στο 22,4%), παραμένοντας όμως σε υψηλά επίπεδα.
Χρήμα στην αγορά
«Υπό την προϋπόθεση της ομαλής χρηματοδότησης από τον ESM για την αποπληρωμή ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων καθώς και της εντατικοποίησης της προσπάθειας εξόφλησης των υποχρεώσεων από τους φορείς, εκτιμάται ότι θα βελτιωθεί ο ρυθμός αποπληρωμής τους και θα μειωθούν σημαντικά το 2017» αναφέρεται στο προσχέδιο, όπου αποτυπώνονται στοιχεία αναφορικά με την έως σήμερα πορεία ληξιπρόθεσμων οφειλών και πληρωμών. Σύμφωνα με αυτά, έως το τέλος Αυγούστου είχαν μεταφερθεί πιστώσεις στους προϋπολογισμούς των υπουργείων και των φορέων της γενικής κυβέρνησης ύψους 1,85 δισ. ευρώ ενώ διατέθηκε και ρευστότητα 152 εκατ. ευρώ για την αποπληρωμή εκκρεμών επιστροφών.
Η συνολική χρηματοδότηση από τον ESM εντός του έτους και έως το πρώτο εξάμηνο του 2017 αναμένεται στα 6,6 δισ. ευρώ, «με κύριο στόχο τη μείωση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του Δημοσίου και την ενίσχυση της ρευστότητας της οικονομίας» ενώ τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία τα οποία ενσωματώνονται στο προσχέδιο δείχνουν ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις της γενικής κυβέρνησης τον Απρίλιο 5,6 δισ. ευρώ και εκκρεμείς επιστροφές φόρων 1,2 δισ. ευρώ.
Αυξημένο κατά 250 εκατ. το εθνικό σκέλος του ΠΔΕ
Η αύξηση του εθνικού σκέλους του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) κατά 250 εκατ. ευρώ προβλέπεται στο προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2017. Το ύψος των δαπανών του ΠΔΕ για το 2017 αναμένεται να ανέλθει στα 6,75 δισ. ευρώ. Οι δαπάνες αυτές κατανέμονται σε 5,75 δισ. ευρώ για τα έργα που θα συγχρηματοδοτηθούν από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε ένα δισ. ευρώ για τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν αποκλειστικά από εθνικούς πόρους.
Στο προσχέδιο του προϋπολογισμού αναφέρεται πως «η αναπτυξιακή πολιτική προωθείται με την εντατικοποίηση των ενεργειών για το κλείσιμο των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ της περιόδου 2007-2013, με τη συμμετοχή όλων των έργων στην τελική έκθεση ολοκλήρωσης των προγραμμάτων τον Μάρτιο του 2017, καθώς και με την επίσπευση της υλοποίησης των προγραμμάτων της νέας περιόδου 2014-2020».
Οι πληρωμές του ΠΔΕ μέχρι το τέλος του 2016 εκτιμάται ότι θα ανέλθουν συνολικά σε 6,75 δισ. ευρώ. Για έργα που συγχρηματοδοτούνται από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα διατεθούν 6 δισ. ευρώ (σχεδόν 2,1 δισ. ευρώ κατευθύνονται για την ολοκλήρωση έργων του προηγούμενου ΕΣΠΑ), ενώ για έργα που χρηματοδοτούνται αμιγώς από εθνικούς πόρους θα διατεθούν 750 εκατ. ευρώ.
Κίνδυνοι
Οι προβλέψεις του μακροοικονομικού σεναρίου για το ΑΕΠ και τις συνιστώσες του συνδέονται με ορισμένους παράγοντες μακροοικονομικού κινδύνου, οι οποίοι θα μπορούσαν να συμπιέσουν προς τα κάτω την επίδοση της οικονομίας στο β' εξάμηνο του 2016 και πέραν αυτού.
Οι κίνδυνοι αυτοί αφορούν αφενός ενδογενείς παράγοντες, όπως την ταχύτητα προσαρμογής της επενδυτικής δραστηριότητας στα νέα δεδομένα οικονομικής σταθερότητας και τη συνεπή υλοποίηση του συμφωνηθέντος πακέτου μέτρων.
Για την ασφαλή μετάβαση σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης το 2017 και μεσοπρόθεσμα, η στρατηγική που πρέπει να εφαρμοστεί σε σχέση με αυτούς τους ενδογενείς παράγοντες είναι:
* Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων.
* Η υλοποίηση των δομικών μεταρρυθμίσεων που προβλέπονται στο πρόγραμμα στήριξης, με στόχο την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας με τρόπους πέραν της εσωτερικής υποτίμησης, καθόσον αυτή έχει εξαντλήσει τα περιθώρια συνεισφοράς της.
* Η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων με έμφαση στη συμμετοχή της Ελλάδας στο Επενδυτικό Σχέδιο για την Ευρώπη.
* Η συνέχιση των διαβουλεύσεων για τη βιωσιμότητα του δημοσίου χρέους και η σταδιακή εφαρμογή συγκεκριμένων βραχυπρόθεσμων και μέσο/μακροπρόθεσμων μέτρων για την αναδιάρθρωση των ακαθάριστων χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας.
* Η παγίωση της βελτίωσης των δημοσιονομικών αποτελεσμάτων, ώστε να μην παρίσταται ανάγκη ενεργοποίησης του αυτόματου μηχανισμού δημοσιονομικής προσαρμογής.
* Η ενίσχυση του δικτύου κοινωνικής συνοχής, με τη στήριξη των χαμηλότερων εισοδηματικών στρωμάτων μέσω δεσμών μέτρων κοινωνικής αλληλεγγύης, όπως σχεδιάζεται για το 2017.
Αφετέρου, αρκετοί εξωγενείς παράγοντες που επιδρούν το τελευταίο διάστημα στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον ωθούν σε αύξηση της αβεβαιότητας και δύνανται να επιδράσουν δυσμενώς στην ελληνική οικονομία. Τέτοιοι παράγοντες είναι:
* Η απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου για έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη μεσοπρόθεσμη επίπτωση που αυτή δύναται να έχει:
- στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων των περιφερειακών χωρών με μεγάλους δείκτες δημόσιου χρέους,
- στο ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κατ’ επέκταση στις εξαγωγές της ελληνικής οικονομίας,
- στην αύξηση της εσωστρέφειας σε επίπεδο κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
- σε ευάλωτα τραπεζικά συστήματα που αποτελούν μέρος του Ευρωσυστήματος, και
- στον βαθμό διακυμάνσεων και αποστροφής του κινδύνου στις διεθνείς χρηματαγορές.
* Τυχόν απόκλιση από την εφαρμοζόμενη συμφωνία μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας για την προσφυγική κρίση.
* Τυχόν παράταση των υφιστάμενων γεωπολιτικών συνθηκών στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, με δυνητικά αρνητικές συνέπειες για τον ελληνικό τουρισμό και τις άμεσες ξένες επενδύσεις στο μεσοπρόθεσμο διάστημα.
