Επιμέλεια - κείμενα: Αντρέας Πετρόπουλος
Με στόχο τη μη περικοπή των καταβαλλόμενων συντάξεων, αλλά και την αποτροπή διαδοχικών και οριζόντιων μειώσεων τα επόμενα χρόνια, η κυβέρνηση παρουσίασε στις αρχές της εβδομάδας την πρότασή της για την ασφαλιστική μεταρρύθμιση, ενημερώνοντας ταυτόχρονα τους δανειστές, αλλά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Η πρόταση της κυβέρνησης αφορά σε δύο επίπεδα: Το πρώτο, που φαντάζει σχετικά πιο εύκολο καθώς σχετίζεται με την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού κατά 1,8 δισ. ευρώ, ήταν εξαρχής και παραμένει πιο δύσκολο, καθώς η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί ότι δεν προτίθεται να περικόψει συντάξεις (και προπάντων τις κύριες) για να κλείσει η "τρύπα". Η πρόταση για αύξηση των εισφορών κατά 1,5 μονάδα είχε προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων "μέσα και έξω". Τα πράγματα όμως παίρνουν άλλη τροπή, πολύ ευνοϊκή, μετά τη θετική στάση των εργοδοτών, που άλλωστε τους αφορά άμεσα, διαμορφώνοντας έτσι ένα πλαίσιο "εθνικής στρατηγικής" στο επίμαχο θέμα.
Το δεύτερο επίπεδο έχει να κάνει με τη δομή του νέου ασφαλιστικού συστήματος, αλλά εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το πρώτο. Η διατήρηση των συντάξεων των ήδη συνταξιούχων στα σημερινά επίπεδα αποτελεί όρο αποδοχής του νέου συστήματος από την κοινωνία, καθώς όλα τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι σήμερα μία στις δύο οικογένειες "τα βγάζει πέρα" με τη σύνταξη του παππού και της γιαγιάς. Αυτή είναι όμως η πρώτη συνθήκη. Το νέο σύστημα που προτείνεται έχει, κατά την κυβέρνηση, ένα στοιχείο ισονομίας και δικαιοσύνης που δεν είναι εύκολα μαχητό, όταν τα τελευταία εξήντα χρόνια δομήθηκε ένα σύστημα πολλών ταχυτήτων, που παρέχει άνισες συντάξεις μέσα σε κάθε ταμείο!
Έτσι η πρόταση για ένα ταμείο για όλους, με ίδιες εισφορές και ίδιες Παροχές, διαμορφώνει μια νέα συνθήκη. Επιπρόσθετα, η διατήρηση της "προσωπικής διαφοράς" για τους σημερινούς συνταξιούχους, η μεροληπτική στήριξη χαμηλόμισθων και χαμηλοσυνταξιούχων με μεγαλύτερα ποσά αναπλήρωσης, διαμορφώνουν ένα πρόσημο κοινωνικής προστασίας και στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης. Βέβαια, κάποιοι θα πληρώσουν περισσότερο "για να βγει ο λογαριασμός". Στην πρόταση φαίνεται ότι οι επιβαρύνσεις θα αφορούν τα υψηλότερα εισοδηματικά κλιμάκια, που θα έχουν και μικρότερα ποσοστά αναπλήρωσης σε σχέση με τις συντάξεις που καταβάλλονται σήμερα για τα ίδια χρόνια ασφάλισης. Ασφαλιστική δικλίδα φαίνεται να είναι η παραμονή στην εργασία για τουλάχιστον 25 έτη στο σύνολο του εργασιακού βίου.
Οι τρεις τομές της μεταρρύθμισης
Σύμφωνα με τον υπουργό Εργασίας Γιώργο Κατρούγκαλο, με την πρότασή της η κυβέρνηση επιχειρεί:
* Να συγκρατήσει τη δημοσιονομική δαπάνη, με τρόπο όμως κοινωνικά και ταξικά μεροληπτικό υπέρ των πιο αδύναμων, υπέρ των μεσαίων στρωμάτων, υπέρ αυτών που είναι χρόνια έξω από την αγορά εργασίας, όχι γιατί δεν θέλουν να δουλέψουν, αλλά γιατί δεν μπορούν να βρουν δουλειά.
* Να ενσωματώσει τις μνημονιακές ρυθμίσεις σε ένα νέο σύστημα, που ουσιαστικά αλλάζει τον προσανατολισμό τους. Για παράδειγμα, εάν δεν προχωρούσε στη μεταρρύθμιση, θα έπρεπε να καταργήσει το ΕΚΑΣ, χωρίς να έχει τίποτα να βάλει στη θέση του. Η σταδιακή αντικατάσταση του ΕΚΑΣ από την εθνική σύνταξη έχει ακριβώς τον ίδιο σκοπό: Να προστατεύσει τους ηλικιωμένους από τη φτώχεια και τον αποκλεισμό.
* Για πρώτη φορά διαμορφώνεται ένα ενιαίο σύστημα, αντίθετα με αυτό που γινόταν μέχρι τώρα και κάθε φορά ο λογαριασμός στελνόταν στις επόμενες γενιές. Είχαμε συνταξιούχους πριν το 1993, μετά το 1993, πριν το 2011, μετά το 2011, πριν το 2015, μετά το 2015. Εφαρμόζονται ενιαίοι κανόνες για όλους, με όρους όχι μόνο κοινωνικής, αλλά και διαγενεακής δικαιοσύνης.
Κατοχυρωμένη η "προσωπική διαφορά"
"Ακόμη και στους παλιούς συνταξιούχους, που εγγυόμαστε απολύτως και με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο ότι η σύνταξή τους θα παραμείνει στο επίπεδο το παλαιό, τις εγγυόμαστε με τον μηχανισμό της 'προσωπικής διαφοράς'. Τι σημαίνει αυτό; Ότι όταν εξισορροπηθούν οι συντάξεις, όταν, με την άνοδο των νέων συντάξεων που μπορεί να υπολείπονται των παλαιών, φτάσουν και οι παλιές και οι νέες σε ένα επίπεδο, για πρώτη φορά από τότε που ο Βενιζέλος σχεδίασε το ΙΚΑ, θα έχουμε συνταξιούχους σε όλη την Ελλάδα μιας ταχύτητας, όχι πολλών ταχυτήτων", σημειώνει ο υπουργός Εργασίας.
Όσον αφορά την "προσωπική διαφορά", το υπουργείο Εργασίας σημειώνει ότι "την εγγυόμαστε για πάντα", ενώ διευκρινίζει: "Η αναφορά που γίνεται στον νόμο, ότι από το 2018 και μετά θα γίνεται η σύγκριση με τις μελλοντικές συντάξεις, αναφέρεται στο αυτονόητο, ότι, όπως κάθε προσωπική διαφορά, αυτή θα τείνει να μειώνεται όταν οι ισοδύναμες με αυτές συντάξεις ανεβαίνουν. Γιατί αυτό θέλουμε να δώσουμε στο ασφαλιστικό. Ελπίδα. Αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος αυτή τη στιγμή για το ασφαλιστικό. Να χαθεί η ελπίδα στον νέο εργαζόμενο ότι θα πάρει σύνταξη. Να χαθεί η ελπίδα στον συνταξιούχο ότι θα συνεχίσει να παίρνει τη σύνταξή του και αυτή δεν θα εξανεμιστεί. Και δεν υπάρχει σημαντικότερο πράγμα για το ασφαλιστικό από την ελπίδα και την εμπιστοσύνη. Ακριβώς αυτό το νόημα θέλουμε να επιστρέψουμε στην κοινωνική ασφάλιση. Και το κάνουμε με δύο βασικές τομές".
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για το νέο ασφαλιστικό
1. Εθνική σύνταξη
Καθιερώνεται η εθνική σύνταξη των 384 ευρώ. Η εθνική σύνταξη ισούται με το 60% του μέσου εισοδήματος και λειτουργεί ως ασπίδα κατά της φτώχειας και προστασία των μακροχρόνια ανέργων. Τη δικαιούνται όλοι (αρκεί να έχουν 15 χρόνια ένσημα), χωρίς εισοδηματικά κριτήρια, και χρηματοδοτείται από τη φορολογία και όχι τις εισφορές.
Η εθνική σύνταξη δεν είναι η κατώτατη σύνταξη. Σε αυτή προστίθεται πάντα το αναλογικό κομμάτι της σύνταξης. Λαμβάνεται μέριμνα ώστε το τελικό άθροισμα να οδηγεί σε πολύ ενισχυμένα ποσοστά αναπλήρωσης του εισοδήματος των χαμηλόμισθων (της τάξης του 80%).
Το Δημόσιο εγγυάται τόσο την εθνική σύνταξη όσο και το αναλογικό μέρος της σύνταξης που αντιστοιχεί στις εισφορές των εργαζομένων.
Με τη ρήτρα ανάπτυξη, θα αυξάνονται σε συνάρτηση κατά 50% με τη μεταβολή του ΑΕΠ και κατά 50% με τη μεταβολή του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή.
2. Ποσοστά αναπλήρωσης
Μεγαλύτερα ποσοστά αναπλήρωσης για τα χαμηλά εισοδήματα, πάνω από 80% για μηναίο εισόδημα μέχρι 1.000 ευρώ (χωρίς να υπολογίζεται η επικουρική σύνταξη). Παρέχεται η δυνατότητα αυξημένου ποσοστού αναπλήρωσης στους χαμηλόμισθους και όσους αυταπασχολούμενους έχουν χαμηλά εισοδήματα και εξασφαλίζεται αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.
3. ΕΚΑΣ
Σταδιακή κατάργηση του ΕΚΑΣ μέχρι το 2019 και όχι άμεση κατάργησή του όπως προέβλεπε το σχέδιο Γιούνκερ. Σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του νέου συστήματος, όσον αφορά αυτούς που δεν δικαιούνται να παίρνουν σύνταξη λόγω μη συμπλήρωσης 15 ετών ασφάλισης, θα τους χορηγείται το Επίδομα Κοινωνικής Αλληλεγγύης Υπερηλίκων, ενώ κάθε ασφαλισμένος που συμπληρώνει τα 15 έτη ασφάλισης θα παίρνει πλέον την εθνική σύνταξη των 384 ευρώ προσαυξημένη κατά τα έτη ασφάλισής του.
Επομένως ο μηχανισμός προστασίας των χαμηλοσυνταξιούχων μέσω της εθνικής σύνταξης προσαυξημένης κατά χρόνια εργασίας είναι ένας πολύ αποδοτικότερος τρόπος προστασίας, καθώς η εθνική σύνταξη συνδέεται με το διάμεσο εισόδημα και αυξάνεται με την άνοδο του ΑΕΠ.
Ως επιπλέον μηχανισμός αναπλήρωσης θα λειτουργήσει και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, ώστε όλοι να ζουν με όρους αξιοπρέπειας.
4. Ρήτρα μηδενικού ελλείμματος
Αντί για την εφαρμογή της ρήτρας μηδενικού ελλείμματος, όπως προέβλεπε το σχέδιο Γιούνκερ, συμφωνήθηκε ως ισοδύναμο να αξιοποιηθεί η περιουσία του ΕΤΕΑ σε συνδυασμό με την πρόταση για την αύξηση των εισφορών.
5. Εισφορές υπέρ τρίτων
Θα χρησιμοποιηθούν ως γενικοί κοινωνικοί πόροι του ασφαλιστικού συστήματος για τη δημιουργία αποθεματικού.
6. Ενοποίηση ταμείων
Δημιουργείται ένα ταμείο με ενιαίους, δίκαιους κανόνες τόσο για τις εισφορές όσο και για τις παροχές (συντάξεις). Τόσο για τον ιδιωτικό όσο και για τον δημόσιο τομέα.
Το ενιαίο ταμείο έχει υποδιοικήσεις για μισθωτούς, ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες κ.λπ.
ΟΓΑ και ΝΑΤ παραμένουν αυτοτελή νομικά πρόσωπα για τις μη συνταξιοδοτικές τους αρμοδιότητες.
Αξιοποιείται η περιουσία των ταμείων με την ίδρυση ειδικών εταιρειών διαχείρισης κινητής και ακίνητης περιουσίας, καταπολεμάται η εισφοροδιαφυγή με είσπραξη των εισφορών στην πηγή, ενισχύονται οι ελεγκτικοί μηχανισμοί με το προσωπικό που απελευθερώνεται με την ενοποίηση των ταμείων, αξιοποιούνται τα έσοδα από τις αποκρατικοποιήσεις (Ταμείο Αξιοποίησης Δημόσιας Περιουσίας), αξιοποιούνται νέοι πόροι.
7. Ασφαλιστικές Εισφορές
Βασική αρχή του νομοσχεδίου είναι, για λόγους ισονομίας και κοινωνικής δικαιοσύνης, η εφαρμογή όμοιων κανόνων για όλους, συμπεριλαμβανομένων και των εισφορών. Ισονομία όμως δεν σημαίνει αδιαφορία ως προς τις πραγματικές συνθήκες εργασίας. Το προσχέδιο του υπουργείου προβλέπει στο άρθρο 52 παρ. 2 εδ. γ ότι εξομοιώνονται με τους μισθωτούς «και άλλα πρόσωπα ασφαλιστέα λόγω ιδιότητας για το εισόδημα που προέρχεται από τη διαρκή σχέση παροχής υπηρεσιών, ανεξαρτήτως του χρόνου υπαγωγής στην κοινωνική ασφάλιση». Συνεπώς, τα «μπλοκάκια» θα δώσουν εισφορές ως μισθωτοί. Επιπλέον θα συζητηθεί επισταμένα ο ιδανικός τρόπος συνυπολογισμού των εισφορών στα έξοδα των άλλων ελεύθερων επαγγελματιών, ώστε να υπάρξει η μικρότερη δυνατή επιβάρυνσή τους, χωρίς να θιγεί ο κανόνας της ισονομίας ως προς τις εισφορές.
Πώς προστατεύονται οι μεσαίες και χαμηλές συντάξεις
Σε σχέση με τον Νόμο 3863/2010 (Νόμος Λοβέρδου), όπως διαμορφώθηκε με τις περικοπές, η πρόταση της κυβέρνησης δίνει υψηλότερα ποσοστά αναπλήρωσης, καλύτερη σύνταξη δηλαδή, στους χαμηλόμισθους κάτω από 1.500 ευρώ, ενώ επίσης καλύτερες απολαβές θα έχουν και όσοι έχουν λιγότερα από 20 χρόνια ασφάλισης.
Για παράδειγμα, για κάποιον που είχε 800 ευρώ μισθό και μόνο 15 χρόνια ασφάλισης, η πρόταση της κυβέρνησης δίνει σύνταξη 480 ευρώ έναντι 456 του Ν. 3863/2010.
Επίσης για κάποιον που είχε 1.000 ευρώ μισθό οι συντάξιμες αποδοχές φθάνουν τα 504 ευρώ έναντι 480 ευρώ που προέβλεπε ο προηγούμενος νόμος.
Ακόμα και για μισθό 2.000 ευρώ και 35 χρόνια ασφάλισης η πρόταση της κυβέρνησης δίνει 1.134 ευρώ κύρια σύνταξη έναντι 1.135 ευρώ που δίνει ο Ν. 3863/2010.
Έρχονται ευνοϊκές ρυθμίσεις για τους ελεύθερους επαγγελματίες
Σε ευνοϊκές ρυθμίσεις για τους μισθωτούς που αμείβονται με "μπλοκάκι", αλλά και σε ειδικές, επίσης ευνοϊκές, προβλέψεις για τους νέους ελεύθερους επαγγελματίες και τους νέους επιστήμονες δεσμεύεται η κυβέρνηση, μετά και τη συμφωνία με τους εργοδότες την προηγούμενη εβδομάδα. Στόχος είναι να μικρύνουν οι διαφορές ειδικά με τους ελεύθερους επαγγελματίες και τις επόμενες ημέρες ίσως υπάρξουν και νέες παρεμβάσεις που θα μειώνουν συνολικά τις εισφορές που επιβάλλονται με το νέο ασφαλιστικό και φθάνουν μέχρι και το 34%.
Σε σύσκεψη των υπουργών Εργασίας Γιώργου Κατρούγκαλου και του υπουργού Οικονομικών Τρύφωνα Αλεξιάδη, που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή, αποφασίστηκε η σύσταση μεικτής τεχνικής επιτροπής του υπουργείου Εργασίας, του υπουργείου Οικονομικών, εκπροσώπων φορέων των ανεξάρτητων απασχολουμένων (γιατρών, μηχανικών, δικηγόρων) και του Οικονομικού Επιμελητηρίου προκειμένου να μελετήσει και να διατυπώσει προτάσεις για τον εξορθολογισμό της εισφοροδοτικής ικανότητας των ανεξάρτητων απασχολουμένων στο πλαίσιο της ασφαλιστικής μεταρρύθμισης που προωθεί η κυβέρνηση σε διαρκή διάλογο με την ελληνική κοινωνία.
Να θυμίσουμε ότι από την Παρασκευή ο υπουργός Εργασίας Γ. Κατρούγκαλος άφησε ορθάνοιχτο παράθυρο για χαμηλότερες εισφορές. Ειδικότερα η κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να προχωρήσει σε μειώσεις εισφορών για τους εργαζόμενους με "μπλοκάκι". Έτσι οι εισφορές για τη συγκεκριμένη κατηγορία μισθωτών θα είναι στα ίδια επίπεδα με τους υπόλοιπους. Επομένως 6,5% των εισφορών θα επιβαρύνουν τον εργαζόμενο και το υπόλοιπο 13,5% τον εργοδότης του.
Στο μέχρι τώρα σχεδιασμό της κυβέρνησης είναι οι ελεύθεροι επαγγελματίες να πληρώνουν εισφορές με βάση το εισόδημα και όχι με κλίμακες που ανά διαστήματα αυξάνονται ανεξάρτητα από αυτό, επομένως το 20% που ισχύει για τους μισθωτούς θα ισχύει και για τους επαγγελματίες. Ωστόσο είναι σχεδόν βέβαιο για τους νέους ελεύθερους επαγγελματίες και τους νέους επιστήμονες εξετάζεται για τα επόμενα τρία χρόνια η κατώτερη ασφαλιστική κατηγορία να είναι αυτή που προβλέπεται και για τους αγρότες. Δηλαδή να λαμβάνονται ως κριτήριο τα 468 ευρώ μηνιαίο εισόδημα επί του οποίου θα υπολογίζεται 20% εισφορά, ήτοι 93 ευρώ εισφορά τον μήνα. Τέλος, όσον αφορά ειδικά τους αγρότες, η αύξηση των εισφορών στο 20% θα γίνει σταδιακά μέχρι το 2017.
