Συνέντευξη στον Χρήστο Σίμο
Η συμφωνία της κυβέρνησης με τους εταίρους αποτυπώνει σαφή αλλαγή πλεύσης, τονίζει ο Νίκος Θεοχαράκης, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στη συνέντευξή του στην "Αυγή" της Κυριακής ο Ν. Θεοχαράκης μιλά για τα κέρδη και τις απώλειες της ελληνικής πλευράς από τη διαπραγμάτευση και τονίζει πως το προσεχές διάστημα θα πρέπει να δοθεί σκληρή πολιτική μάχη.
* Πώς κρίνετε τη συμφωνία που υπέγραψε η κυβέρνηση με τους δανειστές;
Έξω από τον χορό ξέρει κανείς πολλά τραγούδια, αλλά, όταν διάβασα το ανακοινωθέν του Eurogroup, αρχικά πάγωσα. Φαινόταν ότι δεν είχε καμία σχέση με τις προσδοκίες που είχαν διαμορφωθεί πριν από τις εκλογές και ότι δικαίωνε τη θεωρία των πικρόχολων γραικύλων ότι δεν τα βάζεις με την τρόικα και τους Γερμανούς αν δεν θέλεις να φας το κεφάλι σου. Ήταν όμως η κωλοτούμπα αυτή η τελευταία λέξη της κυβέρνησης ή απλώς ένα ακροβατικό στα κυβερνητικά ταυροκαθάψια στη ράχη του ευρωπαϊκού ταύρου;
Το ανακοινωθέν ήταν σαφώς γραμμένο στη γλώσσα των "θεσμών", ή καλύτερα των "εσμών". Υιοθετούσε το πλαίσιο των δανειστών και ήταν διανθισμένο με το ιδεολογικώς ορθό της νεοφιλελεύθερης προπαγάνδας που η ιδεολογική ηγεμονία της αντίδρασης έχει καταφέρει να περνιέται ως η αδήριτη γλώσσα της λογικής.
Τα προφανή επιχειρήματα της ελληνικής κυβέρνησης ότι α) η πολιτική της λιτότητας είχε αποτύχει - όχι γιατί ο πληθυσμός υπέφερε, αυτό διόλου δεν ένοιαζε τους δανειστές, ίσως και να το απολάμβαναν - και β) ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος δεν ήταν βιώσιμο παραμερίστηκαν. Η ελληνική κυβέρνηση παραδέχθηκε το προφανές ψεύδος της βιωσιμότητας εν δόξη και τιμή. Ούτε δέχθηκαν οι δανειστές τη «γέφυρα», μια περίοδο χάριτος χωρίς δάνεια -αλλά με δυνατότητα έκδοσης επιπλέον εντόκων ομολόγων του Ε.Δ. και πληρωμή των κερδών της ΕΚΤ από τα ελληνικά ομόλογα- μέχρις ότου διαμορφωθεί ένα πλήρες πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων.
Παρά ταύτα μια προσεκτικότερη ανάγνωση, που επεσήμαναν εξάλλου διεθνείς σχολιαστές όπως ο Krugman, o Galbraith και ο Sandbu, φανέρωνε ότι το ανακοινωθέν ήταν εξαιρετικά προσεκτικά διατυπωμένο και δήλωνε την κοινή αποδοχή να μην συνεχιστεί η προηγούμενη πολιτική. Μίλαγε για «τρέχουσα ρύθμιση» και δεν αναφερόταν στην «τεχνική επέκταση» της προηγούμενης συμφωνίας. Έδινε μια ανάσα ζωής στην κυβέρνηση, χωρίς να την οδηγήσει σε παράδοση άνευ όρων.
Αν και λοιδορήθηκε η αλλαγή στην ονοματολογία, δεν πρέπει να παραβλέπεται ο πολιτικός συμβολισμός. Το ότι η τρόικα δεν θα μπαίνει στο Μαξίμου όπως οι Ντάλτον στο σαλούν είναι κάτι. Υποχωρήσεις φυσικά έγιναν. Το κείμενο που έστειλε ο Βαρουφάκης στον πρόεδρο του Eurogroup στις 23 του Φλεβάρη θεωρήθηκε βάση για συμφωνία. Η αποδοχή όμως αυτού του κειμένου βρίσκεται στην πρώτη φάση. Υπάρχουν πολλά εμπόδια να υπερπηδηθούν, τόσο από τα ευρωπαϊκά κοινοβούλια όσο και από το ΔΝΤ και την ΕΚΤ, που, ενώ δρουν πολιτικά, το παίζουν ανεξάρτητοι. Δεν είναι καν -κατά την έκφραση του Τσώρτσιλ- το «τέλος της αρχής».
Το ίδιο το κείμενο όζει γραφειοκρατικού λόγου. Θυμίζει τις Ασκήσεις Ύφους του Raymond Queneau. Κάποιοι θεώρησαν ότι γράφτηκε στον υπολογιστή του Τελευταίου των Τροϊκανών. Είναι σίγουρο ότι έγιναν πολλές πρόβες και πηγαινέλα μέχρι να ραφτεί το κοστούμι. Πολλές από τις εκφράσεις των μνημονιακών κειμένων (το 70%, ό,τι και να σημαίνει αυτό) μπήκαν σχεδόν ατόφιες. Αλλά η αλλαγή στη γραμμή πλεύσης είναι σαφής, παρόλο ότι ο δημοσιονομικός χώρος είναι ασφυκτικά μικρός. Υπάρχουν δεσμεύσεις για ένα δίκαιο και αποτελεσματικό κράτος, για αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης -χωρίς δυστυχώς δημοσιονομικές επιπτώσεις- και εκφράζεται μια άλλη αντίληψη στο θέμα των ιδιωτικοποιήσεων και των εργασιακών σχέσεων.
* Ποια "αγκάθια" περιλαμβάνει η λίστα των μεταρρυθμίσεων που απέστειλε ο Γ. Βαρουφάκης, τόσο για το εσωτερικό όσο και για τους εταίρους;
Η ασάφεια του ίδιου του κειμένου με την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, που θα πρέπει να προσδιοριστούν στο σχετικά εγγύς μέλλον, είναι το μεγαλύτερο αγκάθι. Το ΔΝΤ εξέφρασε επιφυλάξεις σε ζητήματα που θεωρεί βασικά για τη στήριξη του προγράμματος, όπως οι αλλαγές στον ΦΠΑ, στο ασφαλιστικό, στα κλειστά επαγγέλματα, στις ιδιωτικοποιήσεις και στην αγορά εργασίας. Ο Ντράγκι συμπεριφέρεται σαν να εκπλήσσεται που το πρόγραμμα της νέας κυβέρνησης διαφέρει από το παλιό.
Αν φυσικά χαθούν αυτές οι μάχες, θα επιστρέψουμε στο προηγούμενο χάλι. Αγκάθι είναι επίσης το ότι η εφαρμογή του υπόκειται σε «αξιολόγηση» από τους «θεσμούς». Ευελπιστώ όμως ότι η κυβέρνηση με περισσότερη άνεση χρόνου δεν θα υποχωρήσει σε θέματα ουσίας.
Υπάρχει επίσης πολιτική διαφορά, που αντανακλάται σε θέματα οικονομικής επιστήμης, που η θεωρία της δεν είναι ουδέτερη. Παράδειγμα το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος. Το 3% του ΑΕΠ το 2015 και το 4,5% το 2016 δεν αναφέρεται πλέον στη συμφωνία. Η κυβέρνηση μιλά για ένα 1,5% ως το μέγιστο ανεκτό. Η έκφραση στο κείμενο είναι «κατάλληλο».
Οι θεωρητικοί της λιτότητας μπορούν να φτιάξουν οικονομικά υποδείγματα που να δείχνουν ότι η βιωσιμότητα της αποπληρωμής του χρέους απαιτεί υψηλό πρωτογενές πλεόνασμα, παρόλο ότι μια ορθότερη οικονομική ανάλυση θα έδειχνε ότι κάτι τέτοιο θα βάθαινε ακόμα περισσότερο την ύφεση και θα αύξανε τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ. Το ίδιο ισχύει και για την αγορά εργασίας. Η εμμονή των νεοφιλελεύθερων, και ιδιαίτερα του ΔΝΤ, ότι η πλήρης "ευελιξία" (διάβαζε απορρύθμιση) στην αγορά εργασίας με συνακόλουθη πτώση των μισθών οδηγεί σε ανάπτυξη θα παρουσιαστεί ως θεώρημα της (δικής τους) οικονομικής επιστήμης.
* Ποιες είναι οι μάχες που πρέπει να δώσει η κυβέρνηση το επόμενο διάστημα προκειμένου να αρχίσει να αλλάζει η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας;
Οι μάχες θα είναι πολλές, δύσκολες και σε όλα τα μέτωπα. Η κυβέρνηση πρέπει να δείξει διαφορετικό ήθος εξουσίας με περιορισμένους πόρους και να εφαρμόσει μια αναπτυξιακή πολιτική παραγωγικής ανασυγκρότησης, πράγμα δύσκολο με τον ζουρλομανδύα του προγράμματος. Ακόμα και σε θέματα φοροδιαφυγής, που δήθεν επικροτούν οι εταίροι, μόλις ακουμπήσει δικά τους συμφέροντα, όπως η υποτιμολόγηση ευρωπαϊκών προϊόντων, θα δοθεί μάχη. Ιδιαίτερα ακανθώδεις θα είναι οι κοψοχρονιά ιδιωτικοποιήσεις -στις οποίες οι εταίροι θα επιμείνουν αφού γνωρίζουν ότι το χρέος δεν είναι βιώσιμο και θα προσπαθήσουν να φάνε ό,τι μπορούν- , το ασφαλιστικό και οι εργασιακές σχέσεις.
* Ποιες κινήσεις πρέπει να κάνει η κυβέρνηση στο ευρωπαϊκό επίπεδο ώστε να πάει στη διαπραγμάτευση του Ιουνίου; Τι πρέπει να γίνει με το χρέος;
Διαμόρφωση σωστών συμμαχιών και καλή προετοιμασία. Τώρα πια η μάχη στα ποιοτικά επιχειρήματα έχει εν μέρει δοθεί και η προετοιμασία με αριθμούς και η πειστική θεωρία στο ποσοτικό επίπεδο είναι απαραίτητη. Το χρέος δεν είναι βιώσιμο ό,τι και να λένε, ό,τι και να κάνει η κυβέρνηση. Πρέπει να βρεθεί έξυπνος και πολιτικά αποδεκτός τρόπος να μειωθεί στην ουσία του. Η αναδιαπραγμάτευσή του δεν μπορεί να φύγει από το τραπέζι. Δυστυχώς το (μη βιώσιμο) χρέος αποτελεί μέσο πίεσης για να περάσουν οι λογικές των δυνάμεων που επικρατούν στην Ευρώπη.
* Πώς κρίνετε την κατάσταση στην Ευρωζώνη; Για ποιο λόγο εξακολουθεί να υφίσταται η οικονομική κρίση;
Όσο πρυτανεύει η λογική -που από την πλευρά τους είναι ορθολογική -της λιτότητας, της απορρύθμισης και της (ψευδεπίγραφης) "ελεύθερης οικονομίας", δεν θα δούμε προκοπή. Η αλλαγή -αν γίνει- θα έρθει μέσα από την πολιτική και όχι την οικονομία.
