Ρεπορτάζ: ΘΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
Πάνω από 4 στους 10 Έλληνες (το 44,3%) βρίσκεται σε σταθερές τιμές 2008 γύρω στο όριο της φτώχειας και κάτω από αυτά! Το ποσοστό αυτό προκύπτει με βάση τη μέτρηση που ίσχυε πριν οι μνημονιακές κυβερνήσεις "πειράξουν" -με την προσφιλή τους πρακτική των "Greek statistics"- το κατώφλι της φτώχειας για να εμφανίσουν μικρότερο ποσοστό φτωχών και κοινωνικά αποκλεισμένων (όσο μπορεί δηλαδή να χαρακτηριστεί "μικρό" το επίσημο 35,7% που ανακοίνωσε χθες η ΕΛΣΤΑΤ). Αυτό το 35,7% αντιστοιχεί σε 3.903.800 άτομα, δηλαδή επιπλέον 108.700 άτομα από τα 3.795.100 ένα χρόνο πριν. Η επίδοση είναι η δεύτερη χειρότερη πανευρωπαϊκά μετά τη Βουλγαρία (48%). Και προκύπτει ως άθροισμα όσων βρίσκονταν πέρυσι κάτω από το όριο της φτώχειας (23,1% ή 2.529.000 άτομα) και όσων κινδυνεύουν με κοινωνικό αποκλεισμό.
Ταυτόχρονα, το σύνθημα "η κρίση γεννά ευκαιρίες" βρήκε την πλήρη δικαίωσή του, αλλά αποκλειστικά για τους κατέχοντες: το πλουσιότερο 20% του ελληνικού πληθυσμού κατέχει μερίδιο εισοδήματος 6,6 φορές μεγαλύτερο του φτωχότερου 20%, δίνοντας πανευρωπαϊκή πρωτιά ανισότητας στην Ελλάδα, ενώ έπεται με χάσμα φτωχών - πλουσίων στο 6,3 η Λετονία.
Σημειώνεται ότι το κατώφλι της φτώχειας μειώθηκε το 2013 (για τα εισοδήματα 2012) σε 5.023 ευρώ, από 5.708 ευρώ το 2012, ενώ το 2008 βρισκόταν στις 6.897,30 ευρώ. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως εάν ίσχυε σήμερα το συγκεκριμένο όριο, το ποσοστό του κινδύνου σε φτώχεια εκτοξεύεται στο 44,3%!
Το πραγματικό ποσοστό μάλιστα είναι ακόμη μεγαλύτερο, καθώς στη σχετική έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ για τον κίνδυνο της φτώχειας, δεν έχουν προσμετρηθεί φτωχές ομάδες πληθυσμού, όπως Ρομά και μετανάστες χωρίς χαρτιά.
Η συντελούμενη μνημονιακή καταστροφή κατοπτρίζεται σε μια μακρά σειρά στοιχείων της έρευνας της ΕΛΣΤΑΤ για τις συνθήκες διαβίωσης των νοικοκυριών, όπως, ότι λ.χ. ένας στους 5 Έλληνες (20,3%) ζούσε πέρυσι σε συνθήκες «υλικής στέρησης» (στέρηση βασικών αγαθών διαβίωσης). Μάλιστα, το 79,1% του φτωχού πληθυσμού και το 39,1% του μη φτωχού είχαν οικονομική δυσκολία να αντιμετωπίσουν έκτακτες, αλλά αναγκαίες δαπάνες, ακόμη και 550 ευρώ.
Από την τριπλή έρευνα που δημοσιοποίησε η ΕΛΣΤΑΤ (κίνδυνος φτώχειας, συνθήκες διαβίωσης και οικονομική ανισότητα) προκύπτουν:
Κίνδυνος φτώχειας
Το 23,1% του πληθυσμού αντιμετώπιζε πέρυσι μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις (κοινωνικά επιδόματα και συντάξεις) τον κίνδυνο φτώχειας. Το ποσοστό «εκτοξεύεται» στο 53,4% πριν τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, ενώ εάν υπολογισθούν μόνο οι συντάξεις, διαμορφώνεται στο 28%. Το ποσοστό πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας (μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις) αυξήθηκε κατά 3 μονάδες από το 2010 (20,1%). Η παιδική φτώχεια (άτομα έως 17 ετών) αποτελεί αρνητικό ρεκόρ, καθώς ανέρχεται στο 28,8%.
Σε σταθερές τιμές, εκτεθειμένο σε κίνδυνο φτώχειας είναι το 40% (συνθήκες 2005) και 44,3% (συνθήκες 2008). Συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού αντιμετώπιζε πέρυσι το 35,7% του συνολικού πληθυσμού της χώρας (από 34,6% το 2012, 31% το 2011, 27,7% το 2010 και 27,6% το 2009). Στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 28, οι τρεις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά, είναι η Βουλγαρία (48,0%), η Ελλάδα (35,7%) και η Λετονία (35,1%). Στον αντίποδα, τα χαμηλότερα ποσοστά καταγράφονται σε Ισλανδία (13%), Νορβηγία (14,1%) και Τσεχία (14,6%).
Συνθήκες διαβίωσης
Την τετραετία 2010-2013 παρατηρείται σταθερή άνοδος της «υλικής στέρησης» (τουλάχιστον 4 από τα 9 βασικά αγαθά και υπηρεσίες που καταγράφει η ΕΛΣΤΑΤ): 20,3% το 2013, από 19,5% το 2012, 15,2% το 2011 και 11,6% το 2010.
Ο κατάλογος με την οικονομική αδυναμία για εννέα βασικά αγαθά και υπηρεσίες που απαρτίζουν την «υλική στέρηση» περιλαμβάνει:
1. Διατροφή (περίπου 4/10 του φτωχού πληθυσμού στερούνται διατροφής που περιλαμβάνει κάθε δεύτερη ημέρα κοτόπουλο, κρέας, ψάρι ή λαχανικά ίσης θρεπτικής αξίας, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό του μη φτωχού πληθυσμού εκτιμάται σε 4,7%).
2. Αντιμετώπιση έκτακτων, αλλά αναγκαίων δαπανών, περίπου 550 ευρώ (8/10 του φτωχού πληθυσμού δηλώνει οικονομική δυσκολία να αντιμετωπίσει έκτακτες, αλλά αναγκαίες δαπάνες).
3. Τηλέφωνο (σταθερό ή κινητό).
4. Έγχρωμη τηλεόραση.
5. Πλυντήριο ρούχων.
6. Ι.Χ. επιβατηγό αυτοκίνητο.
7. Ικανοποιητική θέρμανση (5/10 του φτωχού πληθυσμού και 24,3% του μη φτωχού πληθυσμού δηλώνει οικονομική αδυναμία να έχει ικανοποιητική θέρμανση).
8. Πληρωμή πάγιων λογαριασμών.
9. Μία εβδομάδα διακοπών.
Ακόμη:
* Δαπάνες στέγασης: 6/10 του φτωχού πληθυσμού δηλώνει ότι επιβαρύνεται πάρα πολύ από τις συνολικές δαπάνες στέγασης και 4/10 του μη φτωχού πληθυσμού.
* Πάγια έξοδα: 6/10 του φτωχού πληθυσμού δηλώνει δυσκολία στην πληρωμή πάγιων λογαριασμών εγκαίρως, όπως αυτών του ηλεκτρικού ρεύματος, του νερού, του φυσικού αερίου, κ.λπ.
* Ι.Χ. και ηλεκτρονικός υπολογιστής: 2/10 του φτωχού πληθυσμού δεν διαθέτουν Ι.Χ. επιβατηγό αυτοκίνητο, ούτε προσωπικό ηλεκτρονικό υπολογιστή, αν και τον χρειάζονται.
Ποσοστιαία, τα τέσσερα από τα εννέα βασικά αγαθά και υπηρεσίες στερούνται:
- 23,3% παιδιών κάτω των 18 ετών.
- 35,2% του πληθυσμού 18 έως 59 ετών που έχει ολοκληρώσει την πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
- 21,6% πληθυσμού ηλικίας 18 έως 64 ετών.
- 9,4% πληθυσμού ηλικίας 18 έως 59 ετών που έχει ολοκληρώσει την τριτοβάθμια εκπαίδευση.
- 13,7% πληθυσμού ηλικίας 65 ετών και άνω.
- 15% γυναίκες ηλικίας 65 ετών και άνω.
- 12,1% άνδρες ηλικίας 65 ετών και άνω.
Ακόμη, το ποσοστό του πληθυσμού που διαβιοί σε κατοικία με στενότητα χώρου ανέρχεται σε 27,3% για το σύνολο του πληθυσμού, σε 22,9% για τον μη φτωχό πληθυσμό και σε 42% για τον φτωχό πληθυσμό.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το ελάχιστο μέσο καθαρό μηνιαίο εισόδημα για την αντιμετώπιση των αναγκών των νοικοκυριών της χώρας ανέρχεται, κατά δήλωσή τους, σε 1.784 ευρώ. Τα φτωχά νοικοκυριά χρειάζονται 1.428 ευρώ, ενώ τα μη φτωχά νοικοκυριά 1.879 ευρώ.
Οικονομική ανισότητα
Το μερίδιο του εισοδήματος του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού είναι 6,6 φορές μεγαλύτερο από εκείνο του φτωχότερου 20% του πληθυσμού. Παράλληλα, το 25% του πληθυσμού με το χαμηλότερο εισόδημα κατέχει μόλις το 8,9% του συνολικού εθνικού εισοδήματος και το 25% του πληθυσμού με το υψηλότερο εισόδημα κατέχει το 47,1% του συνολικού εθνικού εισοδήματος.
