Ρεπορτάζ: ΘΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
Λιτότητα 2,8 δισ. ευρώ, μέσω μιας πρόσθετης φορολογικής επιβάρυνσης 1.735 εκατ. ευρώ, ακρωτηριασμού του κράτους από βασικές του λειτουργίες με περικοπή 672 εκατ. ευρώ των πρωτογενών δαπανών και ψαλιδίσματος κατά 400 εκατ. ευρώ των δημοσίων επενδύσεων (σύνολο 2.807 εκατ. ευρώ) επιφυλάσσει για το 2015 το προσχέδιο του προϋπολογισμού στους Έλληνες πολίτες.
Το πλήθος των κρυφών και φανερών φορολογικών επιβαρύνσεων, οι οποίες όμως ουδεμία σχέση έχουν με "ελαφρύνσεις" όπως ήθελε να τις παρουσιάσει ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ, και η περικοπή 459 εκατ. ευρώ στις κοινωνικές δαπάνες φέρουν μεν ακέραιες τις μνημονιακές αντιλήψεις, αλλά και πάλι δεν έχει μπει ακόμη η τελική τροϊκανή υπογραφή.
Μετά και τη νέα αξιολόγηση από τους επικεφαλής ελεγκτές των δανειστών η εικόνα αυτή του προσχεδίου, η οποία σημειωτέον ήδη διαπνέεται από υπέρμετρη αισιοδοξία για ανάπτυξη, πρωτογενές πλεόνασμα, ανεργία και μία σειρά ακόμη προβλέψεων, αναμένεται να αποδειχθεί ακόμη χειρότερη για τους Έλληνες πολίτες.
Το προσχέδιο του προϋπολογισμού του ελληνικού κράτους για το 2015 βρίσκεται "στον αέρα" καθώς αποτελεί ένα ευχολόγιο με αποσπασματικές και πάντως υπεραισιόδοξες προβλέψεις, παρότι επιστρατεύει ακόμη και "ψαλίδισμα" επιδομάτων ανεργίας και συντάξεων προκειμένου να σχηματιστεί ένα πρωτογενές πλεόνασμα ίσο με 2,9% του ΑΕΠ. Το αστήρικτο των προβλέψεων δεν διέλαθε της προσοχής των αγορών και έτσι το χρηματιστήριο της Αθήνας κατέγραψε χθες, ημέρα κατάθεσης του προσχεδίου του προϋπολογισμού, το χαμηλότερο επίπεδο έτους! Ο γενικός δείκτης έχασε 1,36% υποχωρώντας στις 1.035,43 μονάδες, δηλαδή 14,30 μονάδες κάτω από κλείσιμο της Παρασκευής.
Η φορομπηχτική διάθεση του προσχεδίου διαπνέει σαφέστατα τη "φιλοσοφία" της οικονομικής πολιτικής και του 2015, όπως μαρτυρεί και το γεγονός ότι παρά τη διαπιστωμένη φοροδοτική αδυναμία των Ελλήνων (όπως αποδεικνύει άλλωστε και η εκτίναξη των ληξιπροθέσμων οφειλών προς το Δημόσιο στα επίπεδα κοντά στα 70 δισ. ευρώ και το 40% του ΑΕΠ), τόσο οι άμεσοι φόροι όσο και οι έμμεσοι θα είναι αυξημένοι σε απόλυτα μεγέθη.
Τα μεν έσοδα από τους άμεσους φόρους αυξάνονται το 2015 κατά 805 εκατ. ευρώ ή σε ποσοστό 3,8% (στα 22.144 εκατ. ευρώ από 21.339 εκατ. ευρώ εφέτος).
Τα δε έσοδα από την έμμεση φορολογία προβλέπεται να αυξηθούν το επόμενο έτος κατά 930 εκατ. ευρώ ή 3,8% (25.242 εκατ. ευρώ από 24.312 εκατ. ευρώ).
Παρότι ως κλάσμα του ΑΕΠ οι φόροι ουσιαστικά δεν αυξάνονται, παραμένουν εντούτοις συνολικά σε υψηλότατα επίπεδα για τις αντοχές εκατομμυρίων νοικοκυριών και εκατοντάδων χιλιάδων μικρομεσαίων επιχειρήσεων της χώρας. Έτσι συνολικά τα καθαρά τακτικά έσοδα, φορολογικά και μη, από 49.738 εκατ. ευρώ εφέτος, αυξάνονται στα 50.673 εκατ. ευρώ.
Και βέβαια συνιστά εμμέσως φοροεπιδρομή η διατήρηση το επόμενο έτος όλων των χαρατσιών και υπέρογκων αυξήσεων φόρων που επέβαλαν τα τελευταία χρόνια οι μνημονιακές κυβερνήσεις.
Τέτοιες είναι για παράδειγμα η μονιμοποίηση της "έκτακτης" φορολόγησης των ακινήτων διά του ΕΝΦΙΑ, η διατήρηση της κατ' ευφημισμόν "Έκτακτης Εισφοράς Αλληλεγγύης" που κανονικά θα έληγε εφέτος ή ο υπέρογκα αυξημένος ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης (που απειροελάχιστα μετριάζεται από τη "συμβολική" μείωσή του).
Ενδεικτικό της υπεραισιοδοξίας του προϋπολογισμού είναι το ότι προβλέπεται πρωτογενές πλεόνασμα 2,9% του ΑΕΠ ή 5.423 εκατ. ευρώ και τούτο διότι το προβλεπόμενο δημοσιονομικό κενό περιορίζεται σύμφωνα με τους συντάκτες του προσχεδίου μόλις σε 225 εκατομμύρια ή 0,1% του ΑΕΠ.
Η απόκλιση αυτή από τον στόχο του προγράμματος οικονομικής πολιτικής για πρωτογενές πλεόνασμα 3% του ΑΕΠ (5.648 εκατ. ευρώ) είναι εξαιρετικά μικρή σε σχέση με το πολλαπλάσιο μέγεθος των 2 δισ. ευρώ και πλέον που προέβλεπαν οι τροϊκανοί. Με υιοθέτηση της πρόβλεψης των ελεγκτών των δανειστών, το πρωτογενές πλεόνασμα θα ήταν κάτω και του 2% του ΑΕΠ και συγκεκριμένα στο 1,9% του ΑΕΠ, παρά τη συνεχιζόμενη φοροεπιδρομή, στοιχείο που καταδεικνύει το ατελέσφορο των Μνημονίων.
Όσον αφορά το τρέχον έτος, το πρωτογενές πλεόνασμα προβλέπεται στο 2,0% του ΑΕΠ (3.600 εκατ. ευρώ). Το δε έλλειμμα της χώρας θα συρρικνωθεί το επόμενο έτος στα 338 εκατ. ευρώ, ή 0,2% του ΑΕΠ, από τα 1.408 εκατ. ευρώ ή 0,8% του ΑΕΠ εφέτος.
Αφαίμαξη εισοδημάτων όμως φέρνουν και τα λεγόμενα "ψιλά γράμματα" του προσχεδίου, όπως λ.χ. η μείωση των δαπανών για επιδόματα ανεργίας και η αύξηση της παρακράτησης φόρου από συντάξεις, μετά την εκκαθάριση των πολλαπλών συντάξεων από έναν εκκαθαριστή, κάτι που θα αυξήσει τον φόρο εισοδήματος, καθώς θα παρακρατείται ο αναλογούν φόρος στην πηγή.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να... δικαιολογήσει τη μείωση των επιδομάτων λόγω της "αλλαγής των χαρακτηριστικών της ανεργίας, εξαιτίας της αύξησης του αριθμού των μακροχρόνια ανέργων". Το μέτρο αυτό θα περικόψει τα κονδύλια του ΟΑΕΔ που εισπράττουν σήμερα 952.395 μακροχρόνια άνεργοι, οι οποίοι αποτελούν το 74,4% του συνόλου των ανέργων της χώρας (1.280.101 στο β' τρίμηνο του 2014).
Το ότι το προσχέδιο υπακούει στις εντολές ΔΝΤ, Ε.Ε., ΕΚΤ, τεκμαίρεται και από τη λιτότητα που επιβάλλει ο προϋπολογισμός, με πιο ενδεικτική τη διατήρηση των δαπανών χαμηλότερα από τα εφετινά επίπεδα.
Συγκεκριμένα οι πρωτογενείς δαπάνες προβλέπονται στα 41.811 εκατ. ευρώ, μειωμένες σε σχέση με φέτος (42.483 εκατ. ευρώ) κάτι που σημαίνει ότι συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς ο ακρωτηριασμός του Δημοσίου από βασικές του λειτουργίες. Για παράδειγμα οι δαπάνες σε κοινωνική ασφάλιση και περίθαλψη μειώνονται από 14.390 εκατ. ευρώ σε 13.931 εκατ. ευρώ. Αλλά και το κονδύλι για μισθούς και συντάξεις είναι ύψους 18.685 εκατ. ευρώ, σχεδόν αμετάβλητο σε σχέση με φέτος (18.613 εκατ).
Σε καθαρή ταμιακή βάση οι τόκοι που προβλέπεται ότι θα πληρωθούν το 2015, θα είναι αυξημένοι: 5.900 εκατ. ευρώ από 5.700 εκατ. ευρώ.
Το σύνολο των τακτικών δαπανών προβλέπεται μειωμένο από 50.545 εκατ. ευρώ σε 49.224 εκατ. ευρώ, ενώ συνολικά οι δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού (άθροισμα τακτικού προϋπολογισμού και Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων) από 57.345 εκατ. ευρώ εφέτος μειώνονται σε 55.624 εκατ. ευρώ το επόμενο έτος, περικόπτονται δηλαδή κατά 1.681 εκατ. ευρώ. Αίσθηση προκαλεί πάντως η αύξηση των ταμειακών πληρωμών για εξοπλιστικές δαπάνες από τα 450 εκατ. ευρώ στα 700 εκατ. ευρώ!
Στο προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2015, που παρουσίασε ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας, ενσωματώνονται ακόμη η μείωση της έκτακτης εισφοράς κατά 30%, η μείωση του ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης κατά 30%, οι ρυθμίσεις εξόφλησης ληξιπρόθεσμων οφειλών σε έως και 100 δόσεις, αλλά και οι πρώτες αυξήσεις στους μισθούς και στις συντάξεις των ενστόλων σε εφαρμογή των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας. Αντίθετα, δεν περιλαμβάνονται προβλέψεις για δόσεις εξόφλησης ληξιπρόθεσμων οφειλών και μισθολογική αποκατάσταση ενστόλων.
Στο προσχέδιο περιγράφονται μεν οι αλλαγές αλλά δεν εξειδικεύονται. Ειδικότερα, για τους ενστόλους αναφέρεται η συνολική δαπάνη που θα εγγραφεί στον φετινό προϋπολογισμό. Με 541 εκατ. ευρώ, το υπουργείο Οικονομικών ολοκληρώνει το πακέτο με τις υποχρεώσεις αναδρομικών σε δικαστικούς και ενστόλους αλλά και τις μισθολογικές αναπροσαρμογές στους τελευταίους για εφέτος.
Το ποσό αυτό επιμερίζεται σε 414,7 εκατ. ευρώ, που αφορούν τα αναδρομικά ενστόλων και δικαστικών για την περίοδο από 1ης Αυγούστου 2012 έως 30 Ιουνίου 2014, και σε επιπλέον 126,2 εκατ. ευρώ που είναι η δαπάνη για αυξήσεις μισθών και συντάξεων των ενστόλων για την περίοδο από 1ης Ιουλίου 2014 έως 31 Δεκεμβρίου 2014.
Σύμφωνα με τον Χρ. Σταϊκούρα, οι αυξήσεις στις αποδοχές θα υπολογιστούν αναδρομικά από τον Ιούλιο, ενώ η καταβολή των αναδρομικών από το 2012 δεν έχει διευκρινιστεί από πότε θα ξεκινήσει. Κατά πάσα πιθανότητα από το 2015, ενώ συζητείται σύμφωνα με πληροφορίες η αποπληρωμή να γίνει σε ορίζοντα τριετίας. Πάντως, από την ανάλυση των ποσών, προκύπτει ότι η αποκατάσταση των αποδοχών των ενστόλων δεν θα γίνει στο ακέραιο. Μισθοί και συντάξεις σε αυτούς δηλαδή θα αυξηθούν μεν, αλλά δεν θα επιστρέψουν στο επίπεδο των αποδοχών του 2012.
Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων προβλέπεται κουτσουρεμένο κατά 400 εκατ. ευρώ, από τα 6.800 εκατ. στα 6.400, με την εθνική συμμετοχή αμετάβλητη στα 700 εκατομμύρια και το συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα να συρρικνώνεται στα 5.700 εκατ. από 6.100 εκατ. ευρώ.
Υπεραισιόδοξο σενάριο για ανεργία και ιδιωτική κατανάλωση
Αναφορικά με τα βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, ο σχετικός πίνακας που περιέχεται στο προσχέδιο συνιστά τον ορισμό της υπεραισιοδοξίας, με πιο ενδεικτικά τα εξής μεγέθη:
ΑΕΠ: Προβλέπεται μεγέθυνση της οικονομίας κατά 2,9% το 2015 από 0,6% εφέτος και από ύφεση 3,9% πέρυσι. Μεταξύ των λόγων που επικαλείται το οικονομικό επιτελείο για την εν λόγω αύξηση περιλαμβάνεται και η προσδοκώμενη συνέχιση της εντυπωσιακής αύξησης του τουρισμού και το 2015, καθώς και η πλήρης απόδοση του μέτρου της μείωσης των εργοδοτικών εισφορών. Είναι προφανές ότι οι νεοφιλελεύθερες ιδεοληψίες (ευεργετικές επιδράσεις μειωμένων εισφορών) και η συγκυριακοί - έστω και θετικοί - παράγοντες (αύξηση τουρισμού) αποτελούν μία ακόμη βάση διαμόρφωσης των θετικών προβλέψεων για τη μεγέθυνση της οικονομίας.
Επενδύσεις: Προσδοκάται αύξηση περίπου κατά 12 μονάδες (11,7%) των επενδύσεων το 2015 περίπου όση ήταν και η περυσινή μείωσή τους (12,8%) και διπλάσια της εκτιμώμενης εφετινής αύξησης (5,3%)
Ιδιωτική κατανάλωση: Παρά τους απανωτούς φόρους και τα χαράτσια αλλά και τις καθηλώσεις των μισθών και των συντάξεων στα κατώτατα τρέχοντα επίπεδα, το προσχέδιο προβλέπει αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης στο 1,6% από μείωση 1,8% φέτος και από μείωση 6,0% πέρυσι, με το υπουργείο Οικονομικών να επικαλείται ως επιχείρημα της προβλεπόμενης αυτής αύξησης, τη μείωση του ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης.
Δημόσια κατανάλωση: Προβλέπεται μείωση 2,0% από -1,8% φέτος και από -4,1% πέρυσι.
Εξαγωγές: Αισιόδοξη είναι και η προβλεπόμενη έκρηξη των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών κατά 5,2% από 4,0% φέτος και από 1,8% πέρυσι.
Εισαγωγές: Υπεραισιόδοξη είναι η πρόβλεψη για αύξηση των εισαγωγών κατά 2,2% το 2015, όταν για εφέτος εκτιμάται ότι αυτές θα έχουν μειωθεί κατά 1,2% εφέτος και ενώ πέρυσι είχαν συρρικνωθεί κατά 5,3%.
Απασχόληση: Από δραματική μείωση της απασχόλησης κατά 3,7% πέρυσι και εκτιμώμενη μικρή αύξησή της κατά 0,6% εφέτος προβλέπεται για το 2015 μεγέθυνση κατά 2,6%.
Ανεργία: Στο 22,5% προβλέπεται το ποσοστό ανεργίας το 2015, από 24,5% φέτος και 25,8% πέρυσι.
Μαχαίρι 459 εκατ. ευρώ στον κοινωνικό προϋπολογισμό
Στο μεταξύ το προσχέδιο προβλέπει "μαχαίρι" 2,7% στις δαπάνες του κοινωνικού προϋπολογισμού ήτοι στη χρηματοδότηση ασφαλιστικών ταμείων, ΟΑΕΔ, ΕΟΠΥΥ και νοσοκομείων και αναλυτικότερα προβλέπονται τα εξής:
Οι δαπάνες για την κοινωνική ασφάλιση και περίθαλψη θα μειωθούν στα 13.931 εκατ. ευρώ το 2015 έναντι των 14.390 εκατ. ευρώ εφέτος (μείωση 459 εκατ. ευρώ ή ποσοστό -2,7%).
Σημειώνεται πως για την εφετινή χρονιά εκτμάται απόκλιση 635 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου του Μεσοπροθέσμου Προγράμματος για 13.756 εκατ. ευρώ κυρίως λόγω:
* Της ανάγκης πρόσθετης χρηματοδότησης των νοσοκομείων ως αντιστάθμισμα της μείωσης της χρηματοδότησης από τον ΕΟΠΥΥ.
* Των μειωμένων μεταβιβάσεων του τακτικού προϋπολογισμού κυρίως προς τον ΕΟΠΥΥ.
* Της αύξησης των επιχορηγήσεων του ΟΓΑ και του ΟΑΕΕ με ταυτόχρονη ισόποση μείωση των αποδιδόμενων πόρων προς αυτούς.
* Των δαπανών για τη χορήγηση αποζημιώσεων του προσωπικού της ΕΡΤ.
Για το 2015 το προσχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού προβλέπει ότι το ταμιακό ισοζύγιο των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης (ασφαλιστικά ταμεία, οργανισμοί απασχόλησης, ΕΟΠΥΥ και νοσοκομεία) αναμένεται να διαμορφωθεί σε έλλειμμα 1.184 εκατ. ευρώ έναντι στόχου για έλλειμμα 1.012 εκατ. ευρώ στο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα.
Και αυτό θα οφείλεται:
* Στη μείωση των ασφαλιστικών εισφορών λόγω της συνεχιζόμενης ύφεσης.
* Στην αύξηση της συνταξιοδοτικής δαπάνης κυρίως στις επικουρικές και εν μέρει στις κύριες συντάξεις.
* Στην αύξηση της δαπάνης για το ΕΚΑΣ.
* Στην αύξηση των δαπανών παροχών υπηρεσιών υγείας.
Οι "δύσκολες χρονιές" για διαχείριση προϋπολογισμών
Το χρέος της γενικής κυβέρνησης προβλέπεται στο 167,9% του ΑΕΠ ή 316.100 εκατ. ευρώ. Παρά την προσδοκώμενη, εντυπωσιακή μείωσή του από 174,8% του ΑΕΠ (318.600 εκατ.), παραμένει ακόμα σε επίπεδα μη βιώσιμα και καθίσταται επιτακτική η ρύθμισή του. Με βάση το χρονοδιάγραμμα λήξης του, το χρέος της κεντρικής διοίκησης εκτείνεται έως το 2057 με "επικίνδυνες" τις χρονιές 2014, 2015, 2019, 2037, 2038, 2039, κατά τις οποίες οι λήξεις ξεπερνούν τα 12 δισ. ευρώ για κάθε χρονιά. Κάτι που σημαίνει ότι, καθώς σε αυτές οι χρονιές αλλά και σε πολλές ακόμη οι λήξεις υπερβαίνουν τα 10 δισ. ευρώ, η δημοσιονομική διαχείριση για καθέναν από τους προϋπολογισμούς εκείνων των χρόνων θα είναι εξαιρετικά δυσχερείς.
