Αγαπούν τα βουνά, ζουν στο Μέτσοβο κατά την διάρκεια των μεταπτυχιακών τους σπουδών τους και ασχολούνται ερευνητικά, βιωματικά και επιστημονικά με τα βουνά της Ελλάδας και του Κόσμου.
Είναι 11 μεταπτυχιακοί φοιτητές του φετινού ακαδημαϊκού έτους που παρακολουθούν το ΔΩΡΕΑΝ διεπιστημονικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (Ε.Μ.Π.) που πραγματοποιείται στο Μετσόβιο Κέντρο Διεπιστημονικής Έρευνας (ΜΕ.Κ.ΔΕ), που όπως μας ενημερώνει η ταμπέλα στον μαντρότοιχο ενός πέτρινου μεγάλου κτιρίου-σε απόλυτη αρχιτεκτονική αρμονία με τον τόπο- στην είσοδο της πόλης του Μετσόβου-στοχεύει στην περιβαλλοντική ανάπτυξη των ορεινών περιοχών της Ελλάδας και την διατήρηση του τοπικού ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Το avgi.gr φιλοξενήθηκε για ένα 24ωρο στις κτιριακές εγκαταστάσεις του ΜΕΚΔΕ, παρακολούθησε μαζί με τους μεταπτυχιακούς φοιτητές τα μαθήματα τους, την εξέλιξη των εργασιών τους και την ζωή τους κατά την διάρκεια της παραμονής τους στο χώρο αυτό που λειτουργεί και ως φοιτητικός ξενώνας. Η μία έκπληξη διαδέχεται την άλλη και όλες μαζί αξίζουν να μεταδοθούν από τους αναγνώστες ως πρότυπο επιστημονικής διαδικασίας, διασύνδεσής της με τις πραγματικές κοινωνικές ανάγκες των ορεινών περιοχών, που ρημάζουν, ερημώνουν, εγκαταλείπονται από την αδιαφορία της κεντρικής εξουσίας για την ορεινή Ελλάδα που καλύπτει το 70% της χώρας.
Το πρώτο που κρατάμε είναι το ΔΩΡΕΑΝ : Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές ΔΕΝ ΠΛΗΡΩΝΟΥΝ για τις μεταπτυχιακές σπουδές τους, δεν πληρώνουν για την ετήσια παραμονή τους στις εγκαταστάσεις του ΜΕΚΔΕ στο Μετσόβο -καμία σύγκριση με την παρακμή και την εγκατάλειψη των φοιτητικών εστιών- οργανώνουν την καθημερινή τους ζωή με συλλογικότητα και αυτοδιαχείριση –συλλογική κουζίνα –καθαριότητα- και είναι προϋπόθεση η παραμονή τους στο Μέτσοβο για να έχουν βιωματική σχέση με το ερευνητικό τους αντικείμενο. Ο κάθε φοιτητής διαβιεί σε μονόκλινο δωμάτιο με δική του τουαλέτα, το οποίο οφείλει να καθαρίζει, μαγειρεύει και καθαρίζει την κουζίνα στην οποία οργανώνουν την διατροφή τους με συλλογικότητα και με δικές τους προμήθειες από το Μέτσοβο.
Δηλαδή εκπαιδεύονται όχι μόνο σε απαιτητικά επιστημονικά και τεχνολογικά αντικείμενα, στην πρωτοπορία της γνώσης σήμερα, αλλά και στην αυτοοργάνωση της ζωής τους σε μια ορεινή περιοχή και στην συλλογική συνύπαρξη για έναν ολόκληρο χρόνο με άλλους συνομηλίκους τους αγόρια και κορίτσια. Και πιστέψτε με ζουν μια τόσο όμορφη εκπαιδευτική και βιωματική εμπειρία που κανείς δεν θέλει να τελειώσει, με όφελος μια μεγάλη ώθηση τόσο στην επαγγελματική όσο και στην προσωπική τους συγκρότηση. Στην Ελλάδα της ΝΔ που επέτρεψε την ίδρυση ιδιωτικών ΑΕΙ, που μετατρέπει την γνώση σε εμπόρευμα, όπου όλα είναι εξαγοράσιμα το «ΔΩΡΕΑΝ» ας μην το προσπεράσουμε…
Το δεύτερο που κρατάμε είναι το ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ. Στο συγκεκριμένο μεταπτυχιακό δεν φοιτούν μόνο απόφοιτοι του ΕΜΠ, αλλά και από άλλα επιστημονικά πεδία: οικονομολόγοι, γεωπόνοι, πολιτικοί επιστήμονες, κοινωνιολόγοι, εθνολόγοι. Ο ΟΗΕ χαρακτήρισε το ΜΕΚΔΕ και το μεταπτυχιακό του παγκοσμίως πρότυπη εκπαιδευτική μονάδα για την μελέτη των βουνών. Δεν ακούσαμε πουθενά το Υπουργείο Παιδείας να επαίρεται για αυτήν την ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ή να το προμοτάρει..
Το τρίτο και κατά την γνώμη μου το σημαντικότερο είναι το περιεχόμενο των μεταπτυχιακών εργασιών: Επεξεργάζονται πολύ συγκεκριμένη στρατηγική για τα βουνά της Ελλάδας, με μέχρι τώρα κύριο πεδίο δράσης την Ήπειρο, και πρόσφατα και αεκτός Ηπείρου τη Θεσσαλία. Παρουσιάζουν κοστολογημένες μελέτες-προτάσεις για την αναγέννηση του Ελλαδικού ορεινού όγκου. Η κάθε μεταπτυχιακή εργασία είναι μια συγκεκριμένη πρόταση για την περιοχή ή τον Δήμο που «υιοθετηθεί» το ΜΕΚΔΕ κάθε χρόνο.
Φέτος ο υιοθετημένος Δήμος είναι η Αργιθέα, η πιο απομονωμένη ορεινή περιοχή της Ελλάδας, που οι μόνιμοι κάτοικοι σε όλα τα χωριά μαζί δεν ξεπερνούν τους 800, όπου η ακμή και η ανάπτυξη των περασμένων δεκαετιών έχει παραδώσει την σκυτάλη στην εγκατάλειψη, την ερήμωση, τη απομόνωση , την μετανάστευση.
Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές και οι ερευνητές του ΜΕΚΔΕ στα μέσα του Ιούλη, σε ένα κοινοτικό χώρο της Αργιθέας, μακριά από πανεπιστημιακές αίθουσες και στρογγυλά τραπέζια, μπροστά στους γενναίους επίμονους εναπομείναντες κατοίκους, στις δημοτικές αρχές και την Περιφέρεια, θα παρουσιάσουν τις εργασίες τους –οι οποίες, όπως είπαμε, είναι και επιστημονικά καινοτόμες και κοστολογημένες- για την ανάπτυξη της περιοχής, την αναγέννηση της περιοχής, με απόλυτο σεβασμό στο περιβάλλον. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν ότι το δίδυμο «ανάπτυξη-περιβάλλον» δεν είναι βιώσιμο. Εδώ οι εμπνευστές του Μεταπτυχιακού αυτού αποδεικνύουν και επιστημονικά ότι μπορεί να είναι βιώσιμο.
«Μας δώσατε θάρρος, μας δίνετε ελπίδα» λένε οι ντόπιοι όταν οι μεταπτυχιακοί φοιτητές με τους δασκάλους τους, επισκέπτονται τα καφενεία τους, τα χωριά τους, συνομιλούν μαζί τους, καταγράφουν από κοινού τα προβλήματα των ορεινών περιοχών αναζητώντας επιστημονικές λύσεις. Ξαναγιεννιέται η συζήτηση για τη ζωή και την προοπτική των περιοχών αυτών στα καφενεία, εκεί που είχε θρονιάσει η παραίτηση και η ήττα. Και για του λόγου ο αληθές :
Παρακολούθησα την συζήτηση των 11 μεταπτυχιακών φοιτητών με τον καθηγητή του ΕΜΠ Δημήτρη Καλιαμπάκο – Διευθυντή του ΜΕΚΔΕ και Συντονιστή του μεταπτυχιακού προγράμματος «Περιβάλλον και Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών», όπου μετά από μια εισαγωγή στο πεδίο της Περιβαλλοντικής Οικονομίας συζητήθηκε η πορεία των μεταπτυχιακών εργασιών τους. Διαβάστε τις θεματικές που επεξεργάζονται για την περιοχή της Αργιθέας, η οποία δεν έχει φαρμακείο, δεν έχει Κέντρο Υγείας, δεν έχει καν ένα μαγαζί για τα βασικά, όταν κάποτε ήταν κέντρο της αγροτοκτηνοτροφικής παραγωγής με βαθιά και πλούσια ιστορική παράδοση..
Πρόταση για την ανάδειξη της λίμνης Στεφανιάδας, αποτύπωση και τεκμηρίωση της πολιτιστικής αξίας του κτηνοτροφικού οικισμού των μετακινούμενων κτηνοτρόφων στην Πατλιά, μέτρα αποκατάστασης του γεφυριού στο Πετρωτό, κατόπιν ψηφιακής αποτύπωσης με drone, βιολογική καλλιέργεια καστάνων στην Αργιθέα, ενίσχυση της αντιπλημμυρικής προστασίας και της ανθεκτικότητας της περιοχής μετά τις πρόσφατες φυσικές καταστροφές (Ιανός, Daniel) στην Αργιθέα, επικαιροποίηση της πρότασης για την διάνοιξη σήραγγας που θα ενώνει την Αργιθέα με το Μουζάκι (πάνω από ώρα σήμερα η διαδρομή με ΙΧ για να μπει κανείς στα χωριά της Αργιθέας), πρόταση για την κατασκευή ορειβατικού καταφυγίου στην Αργιθέα, δημιουργία ενεργειακής κοινότητας στην περιοχή, ως μέσο για την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, οδικά έργα που μπορούν να αλλάξουν την προσβασιμότητα στην Αργιθέα, εστίαση σε ένα εξαιρετικό παράδειγμα κοινωνικής πρόνοιας σε μια γερασμένη κοινότητα που υποκαθιστά τις ανύπαρκτες κρατικές δομές κοινωνικής πρόνοιας…
Όλες αυτές οι εργασίες, μελετώνται σε στενή συνεργασία με τους ντόπιους που ξέρουν τον τόπο τους και τις ανάγκες τους, καθοδηγούνται στην επιστημονική τους τεκμηρίωση από τους δασκάλους του ΜΕΚΔΕ, οι οποίοι παραδίδουν τα μαθήματα τους στο Μέτσοβο και επισκέπτονται τις τοπικές κοινότητες που έχουν «υιοθετήσει». Βιωματική επιστημονική έρευνα, συνεργασία των επιστημονικών πεδίων, προσανατολισμός στα δύσκολα κοινωνικά προβλήματα των ορεινών περιοχών της Ελλάδας, να το πεδίο που οι μεταπτυχιακοί του ΕΜΠ καλούνται να μετρήσουν και να ακονίσουν τις δυνάμεις τους.
Η ιστορία του ΜΕΚΔΕ
Όλα ξεκίνησαν το 1993 με εμπνευστή τον Μετσοβίτη καθηγητή του ΕΜΠ τον Δημήτρη Ρόκο. Συμβολική πράξη επιστροφής μέρους του χρέους του ΕΜΠ στην πατρίδα των μεγάλων ευεργετών του Πολυτεχνείου η δημιουργία του ΜΕΚΔΕ για την προστασία και την ολοκληρωμένη ανάπτυξη του ορεινού περιβάλλοντος και των τοπικών ευρωπαϊκών πολιτισμών. Η ανάπτυξη θέλει την επιστημονική συνεργασία και την αλληλεπίδραση της τεχνολογίας, της οικονομίας, των πολιτισμικών, κοινωνικών και πολιτικών επιστημών και η λογική αυτή οδήγησε στην απόφαση της Συγκλήτου του ΕΜΠ το 2013 να θεσμοθετήσει το Διασχολικό Ιδρυματικό Εργαστήριο, με έδρα το Μέτσοβο.
Ο Δήμος Μετσόβου παραχώρησε το οικόπεδο, το ΕΜΠ βρήκε την χρηματοδότηση για την ανέγερση αυτού του κτιρίου που ολοκληρώθηκε το 2005. Το πρώτο Μεταπτυχιακό ξεκίνησε το 2009, ενώ μέχρι τότε στις εγκαταστάσεις του διοργανώνονταν συνέδρια του ΜΕΚΔΕ κάθε τρία χρόνια. Με «αρχιτέκτονα» τον καθηγητή Δ. Καλιαμπάκο οργανώνονται οι μεταπτυχιακές σπουδές στο μοναδικό ερευνητικό κέντρο στην Ελλάδα που εξειδικεύεται στις ορεινές και απομονωμένες περιοχές, σε μια επικράτεια που το 70% είναι ορεινή.
Στόχος να ξαναζωντανέψει η ορεινή Ελλάδα, με ισότιμη συμμετοχή των απομονωμένων ορεινών κοινωνιών και την προστασία των ευαίσθητων ορεινών οικοσυστημάτων. Η γνώση για τα βουνά είναι σήμερα παγκόσμια προτεραιότητα. Τα βουνά του κόσμου υποφέρουν από τα ίδια προβλήματα, η αντιμετώπιση των οποίων είναι ζωτικής σημασίας για την ισορροπία του πλανήτη. «Οικοδομούμε την γνώση γύρω από τα βουνά, βήμα βήμα. Τα βουνά δεν είχαν εγκαταλειφθεί μόνο σε επίπεδο Διοίκησης. Είχαν μπει στο περιθώριο ακόμη και της επιστημονικής έρευνας, μιας θεμελιώδους προϋπόθεσης για την αναγέννησή τους. Οι φοιτητές μας δεν σπουδάζουν μόνο για τα βουνά, ζουν στα βουνά, ζουν στο Μέτσοβο στην καρδιά της ορεινής Ηπείρου».
«Οι προτάσεις του ΜΕΚΔΕ συνέβαλαν, μαζί με τους αγώνες των τοπικών κοινωνιών ώθησαν την Πολιτεία, έστω και μετά από καθυστέρηση πολλών δεκαετιών, σε κάποιες αλλαγές όπως η αυτοτελής Υποεπιτροπή της Βουλής για τις Ορεινές Περιοχές ή η εξαγγελία της δημιουργίας Γενικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών. Αλλά πρέπει πολλά ακόμη να γίνουν για να αντιστραφεί η πορεία μαρασμού. Πρέπει να αλλάξει συνολικά το πρότυπο ανάπτυξης που οδηγεί σε υπερσυγκέντρωση πληθυσμού στα αστικά κέντρα και μια έρημη επαρχία, που οδηγεί τελικά σε εγκλωβισμένους ανθρώπους σε τσιμεντένια τείχη». «Η δύναμη βρίσκεται στους ανθρώπους και πρώτα απ’ όλα στους βουνίσιους που παλεύουν ακούραστα για τον τόπο τους. Γι αυτό λέμε πως ίσως η μεγαλύτερή μας συμβολή είναι ότι αλλάζουμε τη συζήτηση στα καφενεία. Ξαναγεννιέται η ελπίδα και η προσδοκία εκεί που επικρατούσε ηττημένη διάθεση» τα λόγια του καθηγητή Δ. Καλιαμπάκου, «ψυχή» του επιστημονικού μοναδικού εγχειρήματος, Ηπειρώτης, από τα Τζουμέρκα, και ο ίδιος.
Εμείς αναχωρήσαμε με την υπόσχεση να ξανανταμώσουμε τον Ιούλιο, πάνω στα χωριά της Αγιθέας , όταν οι μεταπτυχιακοί φοιτητές θα παρουσιάσουν τις εργασίες τους για να ξαναγεννηθεί ο τόπος. Το ΕΜΠ κάνει το χρέος του, η πολιτεία;
