Σε μια περίοδο αυξημένων εργατικών δυστυχημάτων, με τη μακάβρια λίστα των νεκρών εργατών να διευρύνεται και το έγκλημα στη Βιολάντα να έχει σημειωθεί πριν από έξι ημέρες, η Ανεξάρτητη Αρχή Επιθεώρησης Εργασίας παραμένει ακέφαλη! Η θέση του διοικητή-ορισμένου από την ηγεσία του υπουργείου Εργασίας παραμένει κενή από τον περασμένο Οκτώβριο καθώς με απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που εκδόθηκε τον περασμένο Οκτώβριο παύθηκε ο μέχρι τότε επικεφαλής της Αρχής Γιώργος Τζιλιβάκης, καθώς κρίθηκε προβληματικός ο τρόπος διορισμού του. Συγκεκριμένα, το Συμβούλιο της Επικρατείας με απόφασή του έχει ακυρώσει από το καλοκαίρι τον διορισμό του επειδή θεωρήθηκε ότι «υπερμοριοδοτήθηκε» μέσω της προσωπικής συνέντευξης.
Δηλαδή, σε μια υποτίθεται εμβληματική για την κυβέρνηση Μητσοτάκη μεταρρύθμιση, με την ανεξαρτητοποίηση (δηλαδή υποβάθμιση) της ΑΑΕΕ, η θέση όχι μόνο παραμένει ακέφαλη μέχρι σήμερα, αλλά ο μέχρι πρότινος διοικητής είναι εδώ και μια τριετία έκπτωτος! Μάλιστα, κατά του πρώην διοικητή είχε προσφύγει κουμπάρος του Άδωνι Γεωργιάδη, και συγκεκριμένα ο κ. Κατοπόδης, ο οποίος ήταν νομικός σύμβουλος του πρώην υπουργού Εργασίας.
Χρέη προσωρινού διοικητή στην Επιθεώρηση Εργασίας ασκεί ένας υπάλληλος που τοποθετήθηκε από την υπουργό Εργασίας, χωρίς όμως να έχει τα απαραίτητα προσόντα για τη θέση του προέδρου της ΑΑΕΕ. Σε κάθε περίπτωση, μετά την έκπτωση του Γ. Τζιλιβάκη η Αρχή χάνει τη διοικητική της ηγεσία και, ουσιαστικά, επιστρέφει στον άμεσο έλεγχο του υπουργείου Εργασίας μέχρι τη διενέργεια νέου διαγωνισμού για την εξεύρεση του επόμενου επικεφαλής!
Διαρκές έγκλημα με συνενόχους κυβέρνηση και εργοδότες
Μία εβδομάδα μετά το τραγικό εργατικό δυστύχημα στην μπισκοτοποιία Βιολάντα που κόστισε τη ζωή σε πέντε εργάτριες αποδεικνύεται και με βάση τα στοιχεία που αποκαλύπτονται και σε αυτή την περίπτωση -όπως και στα δεκάδες ατυχήματα ή δυστυχήματα που αποκαλύπτονται καθημερινά- ότι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας είναι απολύτως υπεύθυνη, αν όχι και συνένοχη σε ένα διαρκές έγκλημα, καθώς διαμορφώνει τις συνθήκες με πράξεις και παραλείψεις της με αποτέλεσμα την εκτόξευση των εργατικών δυστυχημάτων.
Όλοι πλέον αντιλαμβάνονται ότι το εργατικό δυστύχημα στη Βιολάντα δεν ήταν «κεραυνός εν αιθρία» αλλά ένα εργοδοτικό έγκλημα σε μια «βιομηχανία πρότυπο» σύμφωνα με τον πρώην υπουργό Εργασίας Άδ. Γεωργιάδη. Μόνο που τα στοιχεία που αποκάλυψε το πόρισμα της Πυροσβεστικής επιβεβαιώνουν τις καταγγελίες των εργαζομένων στη βιομηχανία καθώς η διαρροή αερίου ήταν κοινό μυστικό, όπως και η απουσία αισθητήρων ανίχνευσης. Επιπλέον, επιβεβαιώνεται μια σειρά παράνομων επεκτάσεων της βιομηχανίας που αδειοδοτήθηκαν από την Περιφέρεια Θεσσαλίας.
Πέρα από τις κραυγαλέες εργοδοτικές αυθαιρεσίες οι οποίες συστηματικά συγκαλύπτονται, το πλέον εξοργιστικό είναι ότι η κυβέρνηση επιδιώκει σταθερά να μείνει έξω από το κάδρο των ευθυνών και στην περίπτωση της Βιολάντα. Τέσσερις υπουργοί της κυβέρνησης (Βρούτσης, Χατζηδάκης, Γεωργιάδης, Κεραμέως) τα τελευταία επτά χρόνια έχουν κάνει κυριολεκτικά κουρελόχαρτο το Εργατικό Δίκαιο και τις στοιχειώδεις προβλέψεις προστασίας των εργαζομένων. Και σήμερα μαζί με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο κατηγορούν για «τυμβωρυχία» όσους αναφέρονται στις παρεμβάσεις σε βάρος της εργασίας που μπορεί να οδηγήσουν σε θάνατο, όπως στη Βιολάντα.
Περιττό κόστος
Η κατακόρυφη αύξηση των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων τα τελευταία χρόνια οφείλεται σε συγκεκριμένες επιλογές που έχουν πολιτικό πρόσημο. Όπως πολύ σωστά έχει επισημανθεί, στη Βιολάντα δεν υπήρξε αστοχία υλικού αλλά (εσκεμμένη) αστοχία πολιτικής για την προστασία των εργαζομένων. Είναι οι νόμοι της κυβέρνησης που έχουν κηρύξει σχεδόν «εκτός νόμου» τον συνδικαλισμό και τα σωματεία σε μεγάλες μονάδες.
Πριν αναφερθούμε στις συγκεκριμένες παρεμβάσεις οι οποίες την τελευταία επταετία έκαναν κουρελόχαρτο το Εργατικό Δίκαιο και τα δικαιώματα των εργαζομένων, θα πρέπει να σταθούμε σε τρία σημαντικά στοιχεία:
1. Ανεπάρκεια
Σύμφωνα με το πόρισμα της Πυροσβεστικής που συνοδεύτηκε από βίντεο επεξηγήσεων για τον τρόπο που έγινε η έκρηξη γίνεται λόγος για διαρροή προπανίου. Μάλιστα, αυτή χαρακτηρίζεται «πολύμηνη» και «εκτεταμένη». Πιο συγκεκριμένα, το πόρισμα κάνει λόγο για «εκτεταμένη διαρροή εντός του εδάφους. Η διαρροή εκτιμάται ότι ήταν πολύμηνη, με τα ανιχνευτικά μέσα να καταγράφουν εξαιρετικά υψηλές συγκεντρώσεις προπανίου». Το πόρισμα αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από μαρτυρίες συγγενών θυμάτων εργαζομένων που είδαν το φως της δημοσιότητας και αναφέρουν πως «στο υπόγειο του εργοστασίου Βιολάντα μύριζε εδώ και καιρό υγραέριο».
2. O έκπτωτος διοικητής
Όπως αποκαλύφθηκε από τη βουλεύτρια της Νέας Αριστεράς και πρώην υπουργό Εργασίας Έφη Αχτσιόγλου, η υπουργός Εργασίας έχει διορίσει ουσιαστικά διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας τον Γιώργο Τζιλιβάκη, αν και το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει ακυρώσει τον διορισμό του λόγω σοβαρού κωλύματος! Συγκεκριμένα, όπως ανέφερε το ΣτΕ, με απόφασή του έχει ακυρώσει από το καλοκαίρι τον διορισμό του καθώς θεωρήθηκε ότι «υπερμοριοδοτήθηκε» μέσω της συνέντευξης, όπως αποκάλυψε με δημοσίευμά της η Εφημερίδα των Συντακτών. Παρά το γεγονός αυτό, οι αποδοχές του Γ. Τζιλιβάκη αρχικά είχαν οριστεί στο ύψος των αποδοχών του γενικού γραμματέα και στη συνέχεια αυξήθηκαν στο ύψος των αποδοχών του προέδρου του Αρείου Πάγου, ενώ του καταβλήθηκε και μπόνους 45.000 ευρώ!
3. Μόλις 233 επιθεωρητές, οι 4 στα Τρίκαλα!
Για τις εκατοντάδες χιλιάδες επιχειρήσεις που λειτουργούν σε όλη την Ελλάδα (πάνω από 970.000 σύμφωνα με το ΓΕΜΗ) υπάρχουν μόλις 233 επιθεωρητές Εργασίας. Στους Νομούς Τρικάλων και Καρδίτσας το Τμήμα Επιθεώρησης Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασίας (ΤΕΑΥΕ) διαθέτει μόλις τέσσερις επιθεωρητές, που είναι υπεύθυνοι για πάνω από 12.000 επιχειρήσεις - χωρίς να υπολογίζονται τα οικοδομοτεχνικά έργα. «Με περίπου 600 ελέγχους τον χρόνο, χρειάζονται δεκαετίες για να ελεγχθούν οι επιχειρήσεις έστω και μία φορά» σχολιάζει χαρακτηριστικά ο Σύλλογος Εργαζομένων Επιθεώρησης Εργασίας.
Οδοστρωτήρας Μητσοτάκη σε Εργατικό Δίκαιο και δικαιώματα
Απορρύθμιση της εργατικής νομοθεσίας, αποψίλωση των ελεγκτικών μηχανισμών, εντατικοποίηση της εργασίας, ποινικοποίηση της συνδικαλιστικής δράσης, απουσία μέτρων υγείας και ασφάλειας που πλέον αντιμετωπίζονται ως περιττό κόστος. Με αυτές τις στοχευμένες παρεμβάσεις η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας τα τελευταία επτά χρόνια διαμόρφωσε τους χειρότερους όρους στην εργασία, υποβαθμίζοντας τα εργασιακά δικαιώματα, θεσπίζοντας νομοθετικά ότι «νόμος είναι το δίκιο του εργοδότη».
1. Ψήφισε τη μετατροπή του ΣΕΠΕ σε Ανεξάρτητη Αρχή, αφήνοντας τον φορέα εκτός κοινωνικής και πολιτικής λογοδοσίας. Σήμερα 233 επιθεωρητές είναι υπεύθυνοι (έκαστος) για 1.500 επιχειρήσεις και 10.000 εργαζόμενους.
2. Παρέλειψε να θεσπίσει και να αναγνωρίσει φορείς καταγραφής και κυρίως πρόληψης εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών.
3. Δεν εκπόνησε πολιτική για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία. Οι έλεγχοι στην αγορά εργασίας δεν είναι ο κανόνας αλλά η εξαίρεση.
4. Επέβαλε τη 13ωρη εργασία, ψήφισε τη διευθέτηση του χρόνου εργασίας σε εβδομαδιαία βάση και το εξαήμερο κάνοντας «λάστιχο» το ωράριο αλλά και τη ζωή των εργαζομένων.
5. Ψήφισε τη νομιμοποίηση όλων των «λευκών συμβάσεων» («white contracts») χωρίς εγγυημένο ελάχιστο αριθμό ωρών απασχόλησης. Θέσπισε «λευκές συμβάσεις» μέσω ΕΠΑ-Εταιρειών Ενοικίασης.
6. Κατάργησε σε χιλιάδες επιχειρήσεις την κυριακάτικη αργία.
7. Ψήφισε την επιδείνωση της θέσης του «δοκιμαζόμενου» εργαζόμενου, με αυτοδίκαιη λύση χωρίς αποζημίωση-επίδομα ανεργίας.
8. Ψήφισε την κατάργηση της εργοδοτικής υποχρέωσης προαναγγελίας των υπερωριών, ενώ ψήφισε τη «σπαστή» άδεια αναψυχής, τη «σπαστή» μερική απασχόληση με επιπλέον υπερωρίες. Τέλος, θέσπισε εργοδοτικό «δικαίωμα» στην άδεια άνευ αποδοχών με «συμφωνία» εργαζομένου και εργοδότη.
Στόχος, να μην υπάρχει πολιτική ευθύνη για τα εργατικά ατυχήματα
Εντατικοποίηση εργασίας, υποβάθμιση του ΣΕΠΕ, επιλεκτική και μειωμένη καταγραφή των πραγματικών ατυχημάτων είναι ο σχεδιασμός του υπουργείου Εργασίας
«Οι νομοθετικές ρυθμίσεις των τελευταίων ετών καθορίζουν όρους σκληρής, απάνθρωπης, εντατικής και ελαστικής εργασίας και το διαλυμένο σύστημα υγείας και ασφάλειας στην εργασία» τονίζει μιλώντας στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ο Ανδρέας Στοϊμενίδης, γραμματέας Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ) ΓΣΕΕ, πρόεδρος Ευρωπαϊκού Οργανισμού ΥΑΕ και πρόεδρος της ΟΣΕΤΕΕ. Σε αυτές τις δυσμενείς συνθήκες, η υποβάθμιση του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας από δημόσια υπηρεσία σε έναν οργανισμό μειωμένης αποτελεσματικότητας κάνει ακόμα χειρότερους τους όρους προστασίας των εργαζομένων. Αν εξυπηρετεί κάτι αυτή η επιλογή, έχει να κάνει με τον στόχο να μην έχει το υπουργείο Εργασίας την πολιτική ευθύνη γα τα εργατικά ατυχήματα.
Αναφερόμενος στη διαφορά της καταγραφής σε σχέση με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ τονίζει ότι η κυβέρνηση επιλέγει το ζήτημα της (υπο)καταγραφής ως πεδίο αντιπαράθεσης, την ώρα που οι προαναφερθείσες ρυθμίσεις και επιπτώσεις είναι τα μείζονα ζητήματα.
«Στον αντεργατικό νόμο της κ. Κεραμέως, παρά το ότι συζητήθηκε και ψηφίστηκε εν μέσω μίας κορύφωσης των ανθρώπινων απωλειών στους χώρους εργασίας, συμπεριλήφθηκε μόνο μία θετική διάταξη από τις δεκάδες που προτείναμε. Αν αποδέχονταν την υποχρεωτική εκλογή επιχειρησιακών επιτροπών υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων, στη βιομηχανία Βιολάντα θα είχαν επικοινωνηθεί θεσμικά μεταξύ εργαζομένων και εργοδοσίας οι επικίνδυνες καταστάσεις».
Η σκοπιμότητα της υποκαταγραφής
Όσον αφορά την υποκαταγραφή, σημειώνει ότι η έρευνα της ΟΣΕΤΕΕ αναφέρεται σε ανθρώπινες απώλειες στους χώρους εργασίας, ενώ το υπουργείο Εργασίας αναφέρεται σε εργατικά δυστυχήματα με τον τυπικό όρο, κάνοντας παράλληλα μία διαχείριση αφαίρεσης και διαίρεσης των περιστατικών. «Δεν περιλαμβάνει τους εργάτες στα λατομεία, τα ναυτικά ατυχήματα, τις Ένοπλες Δυνάμεις, τα σώματα ασφαλείας, τους ανασφάλιστους, όσους εργάζονται με μπλοκάκι, όσους μεταβαίνουν ή επιστρέφουν από τη δουλειά και όσα παθολογικά συμβαίνουν στον τόπο εργασίας. Επιπλέον δεν βλέπει τον αγροτικό κλάδο όπου όλες οι διεθνείς έρευνες συμφωνούν ότι είναι από τις πιο επικίνδυνες δραστηριότητες».
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2023 μέτρησε ότι ο αγροτικός κλάδος συμμετείχε με το 12,5% στο σύνολο των εργατικών δυστυχημάτων στην Ευρώπη, ενώ την ίδια χρονιά η ΕΛΣΤΑΤ τον μέτρησε μόλις ως το 2% των εργατικών δυστυχημάτων στην Ελλάδα, γεγονός που αποτελεί σαφές στοιχείο πολύ μεγάλης υποκαταγραφής.
Επιπλέον, ο Γαλλικός Οργανισμός για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία στην έκθεσή του το 2021 εκτιμά ότι στην Ελλάδα καταγράφεται το 9%-30% των εργατικών δυστυχημάτων χρησιμοποιώντας τέσσερα μεθοδολογικά εργαλεία.
Χωρίς πολιτική ευθύνη το υπουργείο Εργασίας
Στην ερώτηση αν στην υποκαταγραφή των πραγματικών στοιχείων συνέβαλε η «ανεξαρτητοποίηση» του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας, σημειώνει ότι, πρώτον, «είναι εκπληκτικό ότι κρατήσαμε με διαρκείς μάχες εν μέσω Mνημονίων την Επιθεώρηση Εργασίας ως Ειδική Γραμματεία και με μία νομοθετική διάταξη μετά τις εκλογές του 2019 υποβαθμίστηκε σε Γενική Διεύθυνση του υπουργείου Εργασίας. Το 2021 με τον νόμο Χατζηδάκη ανεξαρτητοποιήθηκε. Είχαμε εκφράσει εξαρχής έντονες αντιρρήσεις και κριτική σχετικά με την ανεξαρτητοποίηση του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) και τη μετατροπή του σε Ανεξάρτητη Αρχή (N. 4808/2021). Εκτιμήσαμε ότι η αλλαγή αυτή αποδυναμώνει την Επιθεώρηση Εργασίας, μετατρέποντάς την από δημόσια υπηρεσία σε έναν οργανισμό μειωμένης αποτελεσματικότητας. Υποστηρίξαμε επίσης ότι η μετατροπή σε Ανεξάρτητη Αρχή αποσυνδέει τον ελεγκτικό μηχανισμό από το υπουργείο Εργασίας, μειώνοντας την άμεση πολιτική ευθύνη για την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων. Λόγω της αποδυνάμωσης του ελεγκτικού της ρόλου και των αντεργατικών στην πράξη αλλαγών προσφύγαμε στη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, η οποία με έκθεσή της καταλογίζει πλήρη απουσία κοινωνικού ελέγχου και θεσμικής συνεργασίας της Ανεξάρτητης Αρχής με τους κοινωνικούς εταίρους, τις εργοδοτικές οργανώσεις και τα συνδικάτα. Επιπλέον, έχουμε ζητήσει τη σύγκληση του Συμβουλίου Κοινωνικού Ελέγχου Επιθεώρησης Εργασίας, επιδιώκοντας τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στον έλεγχο. Συμπερασματικά και με βάση και τη ραγδαία κλιμάκωση των ανθρωπίνων απωλειών, είναι σαφές ότι η ανεξαρτητοποίηση αποτελεί μια προσπάθεια απομάκρυνσης του ελέγχου από το κράτος, η οποία μειώνει δραστικά την προστασία των εργαζομένων».
Επίκαιρη ερώτηση ΣΥΡΙΖΑ για τη Βιολάντα
Επίκαιρη ερώτηση προς το υπουργείο Εργασίας κατέθεσε ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Γιώργος Γαβρήλος. Ζητά συγκεκριμένες απαντήσεις για την κατάσταση του θεσμικού πλαισίου για την υγεία και την ασφάλεια αλλά και για την υπολειτουργία των υπηρεσιών που φάνηκαν με τον χειρότερο τρόπο στην περίπτωση των πέντε νεκρών εργατριών.
«Η κ. Κεραμέως δεν μπορεί πια να κρύβεται και να τροφοδοτεί με non paper τα στελέχη της Ν.Δ. για να μας λένε ότι όλα ήταν καλώς καμωμένα. Πρέπει να έρθει στη Βουλή και να απαντήσει στον κόσμο της εργασίας τι πραγματικά συμβαίνει στους χώρους δουλειάς και πόσο έχει αποτύχει η κυβέρνηση να προστατεύσει το αυτονόητο: να γυρίζει με ασφάλεια ο κάθε εργαζόμενος στο σπίτι του μετά το τέλος της βάρδιάς του» σημειώνει ο Γ. Γαβρήλος.
