Ο Adelio Silva είναι εκπαιδευτικός. Ζει κι εργάζεται στο Πόρτο της Πορτογαλίας. Βρέθηκε στη Λάρνακα της Κύπρου στο πλαίσιο ενός προγράμματος Εράσμους, τον περασμένο Μάιο, όταν η κυρία Μάγδα Φύσσα βρισκόταν στο νησί επίσημη καλεσμένη του ΑΚΕΛ και για να είναι παρούσα στις θεατρικές παραστάσεις του έργου «18/9» με την Δώρα Χρυσικού.
Στην Κύπρο ο Πορτογάλος εκπαιδευτικός έμαθε για τον Παύλο Φύσσα και την ιστορία της δολοφονίας του από τους Χρυσαυγίτες, για τον αγώνα της μάνας του Μάγδας και συγκινήθηκε βαθιά. Τότε δυστυχώς δεν μπόρεσε να την συναντήσει. Όμως όταν επέστρεψε στην Πορτογαλία, έστειλε στους Κύπριους συνεργάτες του εκπαιδευτικούς σπόρους γαρυφάλλων μαζί με μια δική του επιστολή για να παραδοθεί στα χέρια της Μάγδας Φύσσα. Τον συμβολισμό τον εξηγεί στην επιστολή του που σας παρουσιάζουμε σήμερα, μεταφρασμένη από την Κύπρια καθηγήτρια Στεφανία Πάρπα, η οποία το βράδυ της Παρασκευής, αντάμωσε στην Λευκωσία την κυρία Μάγδα Φύσσα, και μαζί με μαθητές της είχαν την τιμή να την αγκαλιάσουν και να της δώσουν μια ανθοδέσμη από κόκκινα γαρύφαλλα, τους σπόρους και το συγκινητικό γράμμα του Adelio Silva.
Η κ. Φύσσα ξαναβρέθηκε στην Κύπρο για την θεατρική παράσταση «18/9» που αναφέρεται στην δολοφονία του παιδιού της το 2013. Δάκρυα χαράς και έκπληξη στα μάτια της κ. Μάγδας γιατί η δολοφονία του παιδιού της συγκίνησε έναν προοδευτικό Πορτογάλο, η χώρα του οποίου βίωσε δικτατορία δεκαετίες και ο αντιφασιστικός αγώνας και η «Επανάσταση των Γαρυφάλλων» ξεκίνησε από μουσικές και τραγούδια. Ο Παύλος ενοχλούσε για τα τραγούδια του και την δράση του.
Να τι γράφει η επιστολή του Πορτογάλου εκπαιδευτικού που συνοδεύεται από σπόρους γαρυφάλλων:
Αγαπητή κ. Φύσσα.
Με βαθύ σεβασμό και θαυμασμό, προχωρώ σε αυτή τη μικρή χειρονομία κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στην Κύπρο — μια χειρονομία από την Πορτογαλία, μια χώρα που, στις 25 Απριλίου 1974, έθεσε τέλος σε σχεδόν πέντε δεκαετίες φασιστικής δικτατορίας μέσα από μια ειρηνική εξέγερση γνωστή ως Επανάσταση των Γαρυφάλλων.
Αυτή η επανάσταση δεν ξεκίνησε με όπλα, αλλά με μουσική.
Δύο τραγούδια χρησιμοποιήθηκαν ως μυστικά σήματα από την αντίσταση μέσα στις τάξεις του πορτογαλικού στρατού: το «E Depois do Adeus», ένα ερωτικό τραγούδι που μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο, και λίγο αργότερα η αδιαμφισβήτητη φωνή του Ζέκα Αφόνσου να τραγουδά «Grândola, Vila Morena» — ένα τραγούδι απαγορευμένο από το καθεστώς, που υμνούσε την αδελφοσύνη, την ισότητα και τη δύναμη του λαού.
Όταν εκείνο το τραγούδι αντήχησε στα ερτζιανά τις πρώτες πρωινές ώρες της 25ης Απριλίου, ήταν το σήμα για τους στρατιώτες να ξεσηκωθούν — κι εκείνοι το έκαναν, με κόκκινα γαρύφαλλα στις κάννες των όπλων τους, αρνούμενοι να ρίξουν ούτε μία σφαίρα.
Η επανάσταση τέθηκε σε κίνηση από λόγια που τραγουδήθηκαν δυνατά — απόδειξη ότι η μουσική μπορεί να αφυπνίσει, να κινητοποιήσει και να απελευθερώσει.
Σας φέρνω σήμερα κόκκινα πλαστικά γαρύφαλλα, σύμβολα εκείνης της ημέρας. Το χρώμα τους μιλά για αντίσταση και θυσία· η ανθεκτικότητά τους, για μια μνήμη που αρνείται να ξεθωριάσει. Είναι ένας φόρος τιμής στον γιο σας, Παύλο Φύσσα — μια φωνή θάρρους, έναν καλλιτέχνη που αντιστάθηκε στο μίσος με τη δύναμη των λόγων και των ρυθμών του.
Μαζί τους, σας προσφέρω σπόρους από κόκκινα γαρύφαλλα, με την ελπίδα να ανθίσουν — όχι μόνο ως λουλούδια, αλλά ως σύμβολα μνήμης, εξέγερσης και ελπίδας ότι η δικαιοσύνη και η αλήθεια θα συνεχίσουν να ριζώνουν. Γιατί οι ιδέες, όταν φυτευτούν στο γόνιμο έδαφος της συνείδησης, δεν πεθαίνουν.
Όπως οι φωνές που τραγούδησαν τη δική μας επανάσταση για να υπάρξει, έτσι και ο Παύλος χρησιμοποίησε τη μουσική του για να αντιμετωπίσει την αδικία. Η φωνή του δεν αντιστάθηκε απλώς — ενημέρωσε, συγκλόνισε, αφύπνισε. Αποκάλυψε τις δομές της βίας και του μίσους μέσα από την αλήθεια του στίχου και του ρυθμού.
Και αυτό, κυρία Φύσσα, είναι ένας από τους πιο δυνατούς τρόπους για να πολεμήσει κανείς τον φασισμό: να μιλήσει, να τραγουδήσει με τόλμη, να χρησιμοποιήσει τον λόγο ως πράξη αντίστασης — χωρίς φόβο, μέχρι το τέλος.
Στην Πορτογαλία πιστεύουμε — γιατί το έχουμε ζήσει — ότι ένα τραγούδι μπορεί να ξεκινήσει μια επανάσταση.
Και η φωνή του γιου σας, όπως και οι φωνές των δικών μας επαναστατών, συνεχίζει να αντηχεί πέρα από τα σύνορα.
Ο αγώνας του, ο δικός σας αγώνας, μας εμπνέει.
Με εγκάρδια αλληλεγγύη και βαθύ θαυμασμό,
Adelio Silva
Πόρτο, 14 Μαΐου 2025
Όσο υπάρχουν τέτοιοι εκπαιδευτικοί υπάρχει ελπίδα να γυρίσει η παρτίδα...
