Η έννοια της ορατότητας των τρανς ατόμων αποτελεί αντικείμενο εντατικής συζήτησης τόσο στον ακαδημαϊκό όσο και στον δημόσιο λόγο. Ωστόσο, η σημασία της εκτείνεται πέρα από τη συμβολική αναγνώριση, καθώς σχετίζεται με τη θέση των τρανς ατόμων στο κοινωνικό, πολιτικό και θεσμικό πεδίο. Η ορατότητα δεν είναι ουδέτερη· μπορεί είτε να λειτουργήσει ως μέσο ενδυνάμωσης και ένταξης είτε να συμβάλει στη διαιώνιση στερεοτύπων και διακρίσεων, εφόσον προβάλλεται με αρνητικούς όρους.
Η πραγματική ορατότητα δεν εξαντλείται στη δημοσιογραφική κάλυψη ή στη συμπερίληψη τρανς ατόμων στη δημόσια σφαίρα με τρόπο που αναπαράγει στερεότυπα. Αντιθέτως, προϋποθέτει την έμπρακτη αναγνώριση της ύπαρξής τους και τη διασφάλιση ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή. Η ελλιπής εκπροσώπησή τους σε κρίσιμους τομείς, όπως η εργασία, η εκπαίδευση και η πολιτική αντανακλά έναν βαθύτερο συστημικό αποκλεισμό.
Η ορατότητα επίσης σε πολλές περιπτώσεις, συνοδεύεται από στοχοποίηση και κοινωνικό στιγματισμό καθώς η εκροσώπηση των τρανς ατόμων στα μέσα ενημέρωσης, στον δημόσιο λόγο και στον πολιτικό διάλογο συχνά ενσωματώνουν κακοποιητικές και εξοβελιστικές αφηγήσεις, επιτείνοντας την περιθωριοποίησή τους.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ομάδες που αυτοπροσδιορίζονται ως φεμινιστικές ενίοτε υιοθετούν ρητορικές αποκλεισμού εις βάρος των τρανς ατόμων, αμφισβητώντας την ταυτοτική τους υπόσταση. Ο δημόσιος λόγος τους συχνά εστιάζει στην υποτιθέμενη ύπαρξη «δύο βιολογικών φύλων», αναπαράγοντας αναχρονιστικές αντιλήψεις και παραβλέποντας τη σύγχρονη επιστημονική και κοινωνιολογική γνώση σχετικά με το φύλο.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η πολιτική εκμετάλλευση των ζητημάτων φύλου και ταυτότητας από συντηρητικές και ακροδεξιές δυνάμεις. Ο τρανς πληθυσμός έχει καταστεί στόχος μιας ηθικολογικής ρητορικής που προβάλλει την υποτιθέμενη «απειλή» που συνιστούν τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα για την «παραδοσιακή» οικογένεια, την εθνική ταυτότητα και τη θρησκεία.
Η συγκεκριμένη στρατηγική, που αξιοποιεί τον φόβο και τον ηθικό πανικό, επιδιώκει να διαμορφώσει ένα αφήγημα περί κοινωνικής αποσταθεροποίησης, ενισχύοντας έτσι συντηρητικές πολιτικές ατζέντες και την ακροδεξιά. Η διεκδίκηση δικαιωμάτων δεν είναι κάποια «woke» ατζέντα, όπως προσπαθούν να πείσουν οι επικριτές της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Είναι θεμελιώδες ζήτημα δικαιοσύνης και δημοκρατίας.
Συνεπώς, η συζήτηση για την ορατότητα των τρανς ατόμων δεν μπορεί να περιορίζεται στη ρητορική αναγνώριση. Η ουσιαστική ισότητα προϋποθέτει τη διασφάλιση θεσμικής προστασίας, κοινωνικής αποδοχής και ισότιμης πρόσβασης σε κάθε πτυχή της δημόσιας ζωής. Οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση καταλήγει σε μια επιφανειακή και ανεπαρκή ορατότητα, η οποία όχι μόνο δεν αίρει τις ανισότητες αλλά ενδέχεται να τις εδραιώνει περαιτέρω.
Η ανακοίνωση του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών
«Το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών (Σ.Υ.Δ.), μη κυβερνητική οργάνωση εθελοντικού χαρακτήρα για την προαγωγή των δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρανς, φυλοδιαφορετικών, και γενικότερα των ΛΟΑΤΚΙ+ προσώπων, καθώς και των προσώπων που εργάζονται στο σεξ, με το παρόν δελτίο τύπου καλεί την Πολιτεία να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα και να δεσμευτεί για την πλήρη κατοχύρωση των δικαιωμάτων των τρανς συνανθρώπων μας.
Η Διεθνής Ημέρα Τρανς Ορατότητας που τιμάται σε όλο τον κόσμο κάθε χρόνο στις 31 Μαρτίου, – μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε από το 2009, ως μνήμη στους αγώνες της τρανς ακτιβίστριας Rachel Crandal-, μας υπενθυμίζει πως τα τρανς άτομα δεν απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα και ελευθερίες όπως οι υπόλοιποι συμπολίτες μας, καθώς σε θεσμικό επίπεδο και κοινωνικά συνεχίζουν να βιώνουν το στίγμα, την προκατάληψη, την περιθωριοποίηση και μια σειρά από διακρίσεις και θεσμοποιημένους αποκλεισμούς λόγω της ταυτότητας φύλου τους.
Το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών με αφορμή την ημέρα αυτή καλεί για άλλη μία φορά την Πολιτεία, να τροποποιήσει και να άρει τους αποκλεισμούς λαμβάνοντας μέτρα για τις παρακάτω διεκδικήσεις της τρανς κοινότητας:
1. Η διαδικασία της νομικής αναγνώρισης ταυτότητας φύλου (Ν. 4491/2017), να γίνει εξωδικαστική, με σεβασμό στον αυτοπροσδιορισμό του τρανς προσώπου, να υπάρξει αναγνώριση των τρανς γονέων στις ληξιαρχικές πράξεις των παιδιών τους βάσει της ταυτότητας φύλου τους, πρόσβαση στη διαδικασία χωρίς ηλικιακό όριο, με διατυπωμένη ρητώς σε διάταξη τη δυνατότητα κενής καταχώρισης φύλου για τα μη δυαδικά πρόσωπα αλλά και για όσα πρόσωπα το επιθυμούν και με διάταξη για τη μεταβολή του καταχωρισμένου φύλου και ονόματος σε τρανς πρόσωπα με προσφυγικό προφίλ.
2. Την ενσωμάτωση της Απόφασης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας βάσει του διεθνούς ταξινομητικού καταλόγου ICD-11 που έχει εκδοθεί από το 2018, την αποψυχιατρικοποίηση της ταυτότητας φύλου και τον αποστιγματισμό της νευροδιαφορέτικότητας, την πλήρη πρόσβαση των τρανς ατόμων στο σύστημα υγείας, χωρίς διακρίσεις και με συμπερίληψη σε όλες τις ιατρικές εξετάσεις και επεμβάσεις από το Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης. Την πλήρη ασφαλιστική κάλυψη των διαδικασιών επαναπροσδιορισμού φύλου, την συμπερίληψη των ανασφάλιστων τρανς ατόμων στις ευάλωτες ομάδες για τη συνταγογράφηση φαρμάκων, θεραπευτικών πράξεων και διαγνωστικών εξετάσεων από ιδιώτες ιατρούς και την ισότιμη πρόσβαση των τρανς ατόμων στην αναδοχή, τεκνοθεσία, υποβοηθούμενη αναπαραγωγή καθώς και στην επέκταση της δυνατότητας από κοινού γονικής μέριμνας.
3. Την τροποποίηση του Άρθρου 62 (Πρακτικές μεταστροφής), παρ.2 β, του ν. 4931/2022, έτσι ώστε να υπάρχει ρητή οριζόντια απαγόρευση κάθε είδους ψυχιατρικής ή άλλης πρακτικής που σκοπό έχει τη “μεταστροφή”, “μεταβολή” ή “επανακαθορισμό” του σεξουαλικού προσανατολισμού, της έκφρασης ή της ταυτότητας φύλου ενός προσώπου και την απαγόρευση τέτοιων πρακτικών και σε μη επαγγελματίες. Την προσθήκη απαγόρευσης των διακρίσεων για λόγους ταυτότητας φύλου και χαρακτηριστικών φύλου στον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, για την αποτελεσματική προστασία από τις διακρίσεις στο χώρο υγείας.
4. Την ποινικοποίηση κάθε μορφή ρητορικής μίσους, και την λήψη επιπλέον μέτρων όταν αυτός εκπορεύεται από δημόσια και πολιτικά πρόσωπα, αλλά και να υπάρξουν επιπλέον ρυθμίσεις για την αντιμετώπιση της δημόσιας διάδοσης, δημόσιας διανομής ή παραγωγής ή αποθήκευσης ρατσιστικού υλικού, καθώς και να υπάρξουν μέτρα προστασίας των υποστηρικτών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Την προσθήκη άρθρου στον Κανονισμό της Βουλής των Ελλήνων, που θα απαγορεύει την ανάπτυξη της ρητορικής μίσους και του σεξισμού μέσα στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, που το πεδίο του θα αναφέρει σαφώς το φύλο, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την ταυτότητα φύλου και τα χαρακτηριστικά φύλου. Την νομική αναγνώριση του όρου “γυναικοκτονία” και την προσθήκη του “φύλου” στο Ποινικό Κώδικα για τα εγκλήματα μίσους (Άρθρο 82Α).
5. Την δημιουργία προγράμματος και κατάθεση σχετικών εγκυκλίων του Υπουργείου Παιδείας κατά των διακρίσεων, στην κατεύθυνση της εμπέδωσης ενός τοίχους κατά των διακρίσεων για τους εκπαιδευτικούς, γονείς, μαθητές, σπουδαστές, φοιτητές και την καλλιέργεια ενός κλίματος κατά του σεξισμού, της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας στα εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των βαθμίδων.
6. Την συμπερίληψη των τρανς ατόμων στα Ειδικά Βοηθήματα Ευάλωτων Ομάδων της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α.), καθώς και τη θεσμοθέτηση Ειδικού Μηνιαίου Επιδόματος για τα τρανς άτομα, ηλικίας 50 ετών και άνω, στο οποίο θα υπάρχει και η ανάλογη τιμαριθμική αναπροσαρμογή, έτσι ώστε οι ήδη φτωχοποιημένοι τρανς συνάνθρωποι μας να μην φτωχοποιούνται ακόμη περισσότερο από την ακρίβεια και τον πληθωρισμό.
7. Την αναθεώρηση του εντελώς παρωχημένου νόμου 2734/1999 “περί εκδιδομένων με αμοιβή προσώπων”. Να τροποποιηθεί η υφιστάμενη νομοθεσία για την εργασία στο σεξ ώστε να αντιμετωπίζεται όπως όλες οι εργασίες με πλήρη εργασιακά, ασφαλιστικά και προνοιακά δικαιώματα, καθώς και να προστατεύονται επαρκώς τα πρόσωπα που εργάζονται στο σεξ από το στίγμα και τις διακρίσεις.
8. Την συνεργασία των αρμόδιων Υπουργείων με τις ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών και ιδιαίτερα με εμπειρογνώμονες και ειδικευμένους επαγγελματίες με πολυετή εμπειρία με την τρανς κοινότητα για θέματα που σχετίζονται με την πρόσβαση των τρανς και φυλοδιαφορετικών ατόμων στην υγεία, την εργασία, την παιδεία και σε άλλους τομείς.
Επιπλέον, το Σωματείο Υποστήριξης Διευμφυλικών (ΣΥΔ), δηλώνει την έντονη ανησυχία του και καταγγέλλει τις πρόσφατες άκρως επικίνδυνες τρανσφοβικές δηλώσεις και τοποθετήσεις μελών φεμινιστικών κινημάτων, που αντί να στέκονται ως ασπίδα προστασίας όλων των γυναικών, ανάμεσά τους και οι τρανς γυναίκες, αλλά και των συμμάχων τους, όπως οι τρανς άνδρες που αντιμετωπίζουν εξίσου τις ίδιες διακρίσεις και τον σεξισμό, έρχονται να επιβεβαιώσουν στερεότυπα, προκαταλήψεις και να δώσουν χώρο στην αύξηση της ρητορικής μίσους, καταπατώντας το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό και εξευτελίζοντας την ύπαρξη των τρανς ατόμων. Το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό είναι ένα θεσμικά αναγνωρισμένο δικαίωμα, το οποίο περικλείεται στα ανθρώπινα δικαιώματα καθώς η έννοια της ταυτότητας φύλου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το φύλο ως κοινωνική κατασκευή και δεν διαφοροποιείται σε κατηγορίες.
Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι α λα καρτ, ούτε και διχοτομούνται. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι ενιαία και αδιαίρετα. Όσο λοιπόν μιλάμε για αυτά, χωρίς καμία διαθεματικότητα και συμπερίληψη, τόσο θα κλονίζουμε τα θεμέλια τους, όταν δε, αυτό γίνεται σε μία εποχή που η ακροδεξιά και ο Τραμπισμός κερδίζουν έδαφος, τότε θέτουμε σε πραγματικό κίνδυνο τόσο τα ανθρώπινα δικαιώματα, όσο και την ίδια τη δημοκρατία.
Το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών (ΣΥΔ), θα συνεχίσει να αγωνίζεται για την αναγνώριση δικαιωμάτων όλων των τρανς συνανθρώπων μας, αλλά και κάθε ατόμου που βρίσκονται σε κίνδυνο τα δικαιώματα του, και με επιμονή θα διεκδικεί όλα τα παραπάνω που διασφαλίζουν τα θεμελιώδη δικαιώματα της τρανς κοινότητας ώστε να αρθούν οι διακρίσεις που αποκλείουν την ίση πρόσβαση σε όλους τους κοινωνικούς τομείς».
