Ο Γιουσούφ ζει στην πόλη Ναμπλούς της Δυτικής Όχθης και είναι αδελφός του συγγραφέα Μπάσιμ Χαντάκτσι, ο οποίος παραμένει έγκλειστος εδώ και είκοσι χρόνια σε φυλακές του Ισραήλ, καταδικασμένος από στρατιωτικό δικαστήριο σε τρεις φορές ισόβια κάθειρξη με την κατηγορία της τρομοκρατίας. Η εκεχειρία αναπτερώνει την ελπίδα για την αποφυλάκισή του. Το 2004, όταν φυλακίστηκε, ήταν μόλις 21 ετών, σήμερα είναι 42. Μισή ζωή πίσω από τα κάγκελα. Όμως μέσα στη φυλακή συνέχισε τις σπουδές του στις Πολιτικές Επιστήμες -η διατριβή του αφορούσε τις Ισραηλινές Σπουδές-, αρθρογράφησε για τις Παλαιστίνιες ακτιβίστριες και κρατούμενες στις ισραηλινές φυλακές και έγραψε ποιήματα αλλά και το μυθιστόρημα «Μια μάσκα στο χρώμα του ουρανού», που απέσπασε το Διεθνές Βραβείο Αραβικής Λογοτεχνίας 2024 και μεταφράστηκε πρόσφατα στα ελληνικά από την Πέρσα Κουμούτση και τη Βίκυ Μπούτρη για τη σειρά Κάλλιστος των εκδόσεων Σάλτο. Το βιβλίο πραγματεύεται τα θέματα της πατρίδας και της ταυτότητας, τι σημαίνει να είσαι πρόσφυγας στην πατρίδα σου, να μπορείς να ζήσεις ελεύθερος.
Ο Μπάσιμ, στρατευμένος κυριολεκτικά και λογοτεχνικά στον αγώνα των Παλαιστινίων για μια ελεύθερη και δική τους πατρίδα, πλήρωσε και πάλι αυτό το τίμημα. Με όρους συνωμοτικότητας, «έβγαλε» τα χειρόγραφα του βραβευμένου μυθιστορήματός του από τη φυλακή και αυτό εξόργισε το Ισραήλ. Με τη βοήθεια των δύο μεταφραστριών η ΑΥΓΗ της Κυριακής συνομίλησε με τον αδελφό του συγγραφέα, λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας στη Γάζα, αφού ο Παλαιστίνιος φυλακισμένος δεν έχει καμία επικοινωνία με τους συγγενείς του από την έναρξη της επίθεσης γενοκτονίας τον Οκτώβριο του 2023…
Η εκεχειρία είναι γεγονός. Ανησυχείτε μήπως η συμφωνία καταρρεύσει και αρχίσουν ξανά οι βομβαρδισμοί;
Κατ’ αρχάς, θέλω να απευθύνω τους θερμούς χαιρετισμούς μου στον παλαιστινιακό λαό της Γάζας, ο οποίος υπέφερε και εξακολουθεί να υποφέρει από την εθνοκάθαρση που ασκεί η σιωνιστική κατοχική μηχανή. Ευχόμαστε και ελπίζουμε να τελειώσει ο πόλεμος το συντομότερο δυνατόν. Δεν φοβόμαστε για την κατάρρευση της εκεχειρίας και πιστεύω ότι τα πράγματα κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση για τη διακοπή των εχθροπραξιών. Φαίνεται πως ο νέος Αμερικανός Πρόεδρος επιδιώκει να σταματήσει τον πόλεμο που γίνεται ενάντια στον παλαιστινιακό λαό.
Πώς ήταν η καθημερινότητά σας κατά τη διάρκεια αυτών των δεκαπέντε μηνών της γενοκτονίας; Χάσατε συγγενείς ή φίλους; Ανησυχούσατε ότι οι βομβαρδισμοί θα επεκταθούν εκτός Γάζας;
Η ζωή μας ως Παλαιστίνιοι υπό κατοχή είναι μια κόλαση. Όλο αυτόν τον καιρό παρακολουθούμε με μεγάλη ανησυχία και ανείπωτη θλίψη τη γενοκτονία που διαπράττεται εναντίον του λαού μας. Βλέπουμε νέους και παιδιά να δολοφονούνται, να πεθαίνουν και σπαράζουμε από την απόγνωση. Εμείς που ζούμε στη Δυτική Όχθη είναι σαν να ζούμε σε μια μεγάλη φυλακή. Τα ισραηλινά μέτρα, οι επιθέσεις στα σημεία ελέγχου και οι νυχτερινές επιδρομές στις πόλεις οδηγούν σε αυθαίρετες συλλήψεις. Δυστυχώς, ο αριθμός των κρατούμενων Παλαιστινίων έχει φτάσει περίπου τους 15.000 ανθρώπους.
Μπορείτε να μας δώσετε μια εικόνα της καθημερινής ζωής στη Δυτική Όχθη, διότι οι πληροφορίες που έχουμε στη Δύση είναι περιορισμένες και ελεγχόμενες;
Η ζωή στη Δυτική Όχθη είναι αδιανόητη και αφόρητη. Πολύ δύσκολο να βρεθούν λόγια που να μπορούν να την περιγράψουν. Μας έχει επιβληθεί φυσικά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να την αποδεχτούμε. Η αντοχή μας, όμως, απέναντι στην καταπίεση είναι μεγάλη και αυτό από μόνο του αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τις δυνάμεις κατοχής, που δεν τους αρέσει καθόλου αυτό. Τα μέτρα είναι πολύ σκληρά: στρατιωτικά σημεία ελέγχου παντού, νυχτερινές επιδρομές στις πόλεις, αυθαίρετες συλλήψεις ανδρών και γυναικών, ακόμα και ανήλικων παιδιών.
Ο αδελφός σας, ο συγγραφέας Μπάσιμ Χαντάκτσι, που κρατείται στις φυλακές είναι μεταξύ των ατόμων που θα συμπεριληφθούν σε μια ανταλλαγή; Ελπίζετε ότι κάποια μέρα θα αφεθεί ελεύθερος;
Ελπίζουμε σύντομα να αφεθεί ελεύθερος. Όπως γνωρίζετε, ο Μπάσιμ έχει εκτίσει ήδη 21 χρόνια φυλάκισης...
Πώς βιώνει η μητέρα σας τη φυλάκιση του παιδιού της; Με οργή, θλίψη, κλάμα ή με καρτερικότητα και επίγνωση ότι είναι ακόμα μία θυσία για να πάρετε πίσω την πατρίδα σας;
Η μητέρα μου υπομένει στωικά τον αποχωρισμό από τον γιο της εδώ και παρά πολλά χρόνια. Ωστόσο, η συναισθηματική υποστήριξη των αγαπημένων της προσώπων της ανακουφίζει κάπως τον πόνο. Η Παλαιστίνια μάνα δοκιμάζεται καθημερινά και δίνει τον δικό της αγώνα με υπομονή και αντοχή απέναντι στη φασιστική κατοχή που δεν έχει ιερό και όσιο.
Πώς είναι να είναι κανείς κρατούμενος στις ισραηλινές φυλακές; Επιτρέπονται οι επισκέψεις; Πότε ήταν η τελευταία φορά που είδατε τον αδελφό σας;
Η φυλάκιση στις κατοχικές φυλακές του Ισραήλ είναι ταυτόχρονα τιμή και πόνος για την οικογένεια του κρατούμενου. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι αγωνιζόμαστε εναντίον μιας κατοχικής δύναμης που ελέγχει ολόκληρο τον κόσμο. Τα βασανιστήρια στις φυλακές είναι πολύ σκληρά, τόσο σωματικά όσο και ψυχικά. Οι επισκέψεις επιτρέπονται μόνο στους συγγενείς πρώτου βαθμού, δηλαδή σε γονείς και αδέλφια. Από τις 7 Οκτωβρίου και λόγω του πολέμου και των άνευ προηγουμένου μέτρων που έχει λάβει η κατοχή οι επισκέψεις έχουν απαγορευτεί. Έχουμε να δούμε τον Μπάσιμ περίπου δύο χρόνια.
Οι κρατούμενοι επικοινωνούν μεταξύ τους;
Οι φυλακές είναι χωρισμένες σε διάφορα τμήματα και αυτή τη στιγμή απαγορεύεται στους κρατούμενους να συναντώνται μεταξύ τους. Δυστυχώς, εφαρμόζονται πρακτικές σκοταδισμού μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου.
Ο αδελφός σας σπούδασε μέσα στη φυλακή, όπως και πολλοί Έλληνες αντιστασιακοί στις δικές μας φυλακές. Είναι αυτός ένας λόγος που άντεξε στον εγκλεισμό;
Ο Μπάσιμ ήταν φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Αλ Νατζάχ πριν από τη σύλληψή του, στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας. Του είχε απομείνει το τελευταίο εξάμηνο για την αποφοίτησή του. Συνελήφθη το 2004 και συνέχισε την ακαδημαϊκή και συγγραφική του πορεία μέσα στις φυλακές. Πριν από περίπου έξι χρόνια η ισραηλινή διοίκηση του επέτρεψε να συνεχίσει τις σπουδές του -μέσω εξ αποστάσεως εκπαίδευσης- στο Πανεπιστήμιο Αλ Κουντς Αμπού Ντις και στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Αλ Κουντς, απ’ όπου απέκτησε πτυχίο Κοινωνιολογίας και μεταπτυχιακό στις Ισραηλινές Σπουδές με άριστη επίδοση.
Πώς κατάφερε να ξεπεράσει τη λογοκρισία και να εκδώσει τα έργα, ων μέσα στη φυλακή;
Είναι δύσκολο να απαντηθεί αυτό το ερώτημα στην παρούσα χρονική στιγμή…
Υπήρξαν συνέπειες μετά τη βράβευσή του με το Διεθνές Βραβείο Αραβικής Λογοτεχνίας 2024 για το μυθιστόρημά του;
Ναι, τον έβαλαν στην απομόνωση για μεγάλο χρονικό διάστημα και του επιβλήθηκε και χρηματικό πρόστιμο.
Το βιβλίο του διαβάστηκε στην Παλαιστίνη; Σε ποιες άλλες χώρες θα μεταφραστεί στην Ευρώπη;
Βεβαίως, τα μυθιστορήματά του, ιδιαίτερα το «Μια μάσκα στο χρώμα του ουρανού» που κέρδισε το αραβικό Booker, εκδόθηκαν και γνώρισαν μεγάλη απήχηση στην Παλαιστίνη και στον αραβικό κόσμο. Το συγκεκριμένο έχει μεταφραστεί προς το παρόν στα ελληνικά και στα πορτογαλικά, ακολουθούν η ιταλική και η ισπανική μετάφραση, ενώ αναμένεται και η αγγλική.
Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία και η μετάφραση αποτελούν πολιτική πράξη αντίστασης;
Η λογοτεχνία πρωτίστως στέλνει ένα πανανθρώπινο μήνυμα. Η μετάφραση είναι απαραίτητη για να διαδοθεί αυτό το μήνυμα σε όλο τον κόσμο. Και ο κόσμος πρέπει να γνωρίσει την παλαιστινιακή λογοτεχνία.
Ποιοι ευρωπαϊκοί λαοί δείχνουν αλληλεγγύη στον αγώνα σας;
Κάθε λαός έχει ελεύθερους ανθρώπους που αγωνίζονται ενάντια στην αδικία και στην καταπίεση, δηλώνοντας απερίφραστα την αλληλεγγύη τους. Κοιτάξτε πόσα χρόνια μετρά το παλαιστινιακό ζήτημα. Πολλά, πάρα πολλά... Είναι ένα μακροχρόνιο πολιτικό ζήτημα που συνεχίζει να καλεί όλους τους ελεύθερους λαούς αυτού του κόσμου να ανταποκριθούν. Κι εμείς οι Παλαιστίνιοι στέλνουμε την εκτίμηση και τον σεβασμό μας σε αυτούς τους λαούς που βρίσκονται στο πλευρό μας.
----------------------------------------------------------------------------
«Μια μάσκα στο χρώμα του ουρανού»
(Λίγα λόγια για το μυθιστόρημα)
Ενα αντιπροσωπευτικό μυθιστόρημα της λογοτεχνίας του τραύματος, του εγκλεισμού, της μνήμης και της αντίστασης. Ο ήρωάς του δεν είναι ένας επαναστάτης Παλαιστίνιος που συμμετέχει στην Ιντιφάντα, αλλά ένας νέος που θέλει να μορφωθεί, να ερωτευτεί, να ζήσει ελεύθερος και όχι ως πρόσφυγας στην πατρίδα του. Όμως ζώντας στη Ραμάλα, στη φτώχεια, στη μιζέρια, στα σκονισμένα σοκάκια με τους συνεχείς περιορισμούς και ελέγχους, με έναν πατέρα που βιώνει την κατάθλιψη μετά την αποφυλάκισή του και τη ματαίωση της ελπίδας για πατρίδα μετά τη Συμφωνία του Όσλο, αναγκάζεται να μετακομίσει στο Τελ Αβίβ, να αποποιηθεί και να αποκρύψει την παλαιστινιακή του ταυτότητα και να υποδυθεί έναν ασκεναζίμ Ισραηλινό, πλαστογραφώντας τα στοιχεία του και φορώντας μάσκα, για να σπουδάσει Αρχαιολογία, να δουλέψει ως ξεναγός και να συμμετάσχει στην αμερικανική αρχαιολογική ανασκαφική αποστολή στα ερείπια ενός καταυλισμού, όπου όμως ανακαλύπτει την ιστορική Παλαιστίνη και τα ερείπια των αραβικών οικισμών που καταστράφηκαν στη Νάκμπα του 1948. Η συνύπαρξή του με τους Ισραηλινούς συναδέλφους του και τους κατοίκους του κιμπούτς τον φέρνει σε απόσταση αναπνοής με τον κόσμο και τη νοοτροπία των σιωνιστών και δοκιμάζει τα συναισθήματά του, καθώς οι δύο ταυτότητες συγκρούονται σκληρά μεταξύ τους. Ο εσωτερικός μονόλογός του, που έχει τη μορφή ηχογραφημένων μηνυμάτων που στέλνει στον φυλακισμένο Παλαιστίνιο φίλο του, θέτει το ερώτημα: Δεν είναι ύβρις προς τον παλαιστινιακό λαό, προς τον δικό του λαό, η πλαστοπροσωπία, η χρήση της εβραϊκής ταυτότητας και η άρνηση της δικής του παλαιστινιακής; Δεν είναι ύβρις να μην αναμετριέται κάθε νέος, κάθε διανοούμενος με το συλλογικό όραμα και να είναι όμηρος μόνο της προσωπικής του στόχευσης; Πρόκειται για ένα πολιτικό και υπαρξιακό μυθιστόρημα που γράφτηκε μέσα στην πανδημία.
