Στις 28 Δεκεμβρίου, μέσα στην καρδιά των γιορτινών ημερών και σε περίοδο που υπάρχει αυξημένη ευαισθησία, ο εικαστικός Γιώργος Κόφτης ήρθε αντιμέτωπος με μια δυσάρεστη έκπληξη. Το έργο του για τα θύματα των Τεμπών, 58 πελώρια καρφιά 2 και 2.5 μέτρων, τα 57 για τους ανθρώπους που σκοτώθηκαν και ένα επιπλέον για τους τραυματίες και τους συγγενείς των νεκρών είχε αφαιρεθεί εξ ολοκλήρου. Το διαπίστωσε πηγαίνοντας στο σημείο που το είχε εγκαταστήσει πέρσι στις 28 Ιανουαρίου, 500 μέτρα μακριά από αυτό του τραγικού συμβάντος, προκειμένου να προβεί σε εργασίες συντήρησης.
Ο ίδιος έχει υποβάλει μήνυση κατά παντός υπευθύνου και αναφέρει ότι βρίσκεται σε επικοινωνία με γονείς των θυμάτων προκειμένου να υπάρξει αποκατάσταση του μνημείου που συμβόλιζε το ανεξίτηλο συλλογικό τραύμα. Αντιθέτως, δεν έχει υπάρξει καμία επαφή από μέρους της Πολιτείας την ώρα που διαρρέεται, χωρίς να έχουν προχωρήσει σε επαρκή βαθμό οι έρευνες, ότι τα μέταλλα αφαιρέθηκαν προκειμένου να μεταπωληθούν για σκραπ.
Μιλώντας στην ΑΥΓΗ, ο Γ. Κόφτης εστιάζει στη δύναμη που μπορεί να έχει μια εικαστική εγκατάσταση όταν έχει πολιτικά χαρακτηριστικά και δεν επιτελεί απλώς διακοσμητικό ρόλο. «Παντού πρέπει να υπάρχει πολιτική. Δεν θεωρώ ότι είναι ξέχωρο κομμάτι της ύπαρξης» σημειώνει ο εικαστικός από τη Θεσσαλονίκη, συμπληρώνοντας ότι ο τόπος όπου συνέβη το έγκλημα των Τεμπών θα είναι πάντα, ό,τι κι αν συμβεί, «ποτισμένος με τη μνήμη».
Υπάρχει κάποια εξέλιξη στη διερεύνηση της υπόθεσης;
Πήρα τηλέφωνο την αστυνομία (31/12), ωστόσο δεν μου δόθηκε κάποια απάντηση. Μου είπαν ότι είναι νωρίς και θα χρειαστούν μέρες προκειμένου να δουν τα βίντεο, όπως και ότι το έχει αναλάβει ο διοικητής προσωπικά. Είναι λίγο άχαρο, πάντως, να κάνουμε υποθέσεις για το ποιοι βρίσκονται πίσω από την αφαίρεση του έργου. Ήδη υπάρχουν ορισμένες στη δημόσια σφαίρα. Μπορεί να γίνεις το ίδιο γραφικός με αυτό που αντιπαθείς.
Η εικαστική εγκατάσταση δεν αποτελεί μια μορφή καλλιτεχνικής παρέμβασης με την οποία είναι εξοικειωμένη η κοινωνία. Πώς εξηγείτε τη σύνδεση που απέκτησε ο κόσμος με το έργο;
Οταν έκανα το έργο, κάλυψα μια προσωπική ανάγκη να εκφραστώ γι’ αυτό που συνέβη. Θεωρώ ότι είναι ίσως το πιο σημαντικό συμβάν στη Μεταπολίτευση. Είναι κάτι το οποίο οφείλει να αλλάξει τη χώρα. Είναι η κορυφή όλων των καταστροφών που δείχνει τις παθογένειες της Ελλάδας.
Εγώ συγκινήθηκα. Γιατί είδα ότι άγγιξε όλες τις ηλικίες και ανθρώπους με διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις. Ήταν ένα έργο τέχνης που μίλησε πάρα πολύ. Και δεν έχουμε να θυμηθούμε πολλά παρόμοια.
Αυτή η εγκατάσταση, επειδή είχε και το πολιτικό κομμάτι μέσα και το ουσιαστικό, κατάφερε να έχει τεράστια απήχηση. Δεν είναι ένα διακοσμητικό στοιχείο, είναι ένα πολιτικό έργο τέχνης. Και καταλαβαίνω ότι αυτά τα έργα έχουν πολύ μεγάλη δύναμη. Παντού πρέπει να υπάρχει πολιτική. Δεν θεωρώ ότι είναι ξέχωρο κομμάτι της ύπαρξης.
Θυμάστε πώς αντιδράσατε όταν ακούσατε την είδηση;
Εννοείται. Γιατί άνοιξα τα μάτια μου και θυμάμαι να παγώνει ο χρόνος. Ήταν ένα τεράστιο σοκ νομίζω για όλους. Ήταν μία βόμβα, το μέγεθος της οποίας γινόταν σιγά-σιγά αντιληπτό. Μάθαμε αρχικά ότι συγκρούστηκαν τρένα. Αλλά το σοκ όσο περνούσε η μέρα γινόταν όλο και πιο μεγάλο, φούσκωνε. Έχω ακούσει από φίλους ψυχοθεραπευτές ότι δεν υπήρξε ούτε ένας ασθενής που να μην τους το συζήτησε ως θέμα. Διέλυσε την κοινωνία ψυχολογικά. Ούτως ή άλλως δεν ήμασταν καλά.
Εσείς πώς καταλήξατε στην ιδέα και τι θέλατε να συμβολίσετε με το έργο; Τι σημαίνει το μεγάλο και ορατό από παντού καρφί για τη μνήμη μας και το κράτος;
Αυτό το πράγμα δεν φεύγει από εκεί όσο κι αν θέλουν να το εξαφανίσουν, αν το έχουν εξαφανίσει. Πήρε εικόνα από αυτό που αισθανόμασταν. Εκεί πέρα έγινε κάτι πάρα πολύ κακό. Ήταν μια ανάγκη μου να εκφραστώ σαν πολίτης, σαν άνθρωπος, σαν Γιώργος. Δεν έχει κάποια κομματική χροιά. Βλέπεις, όμως, ότι κάποιοι δεν μπορούν να σκεφτούν πέρα από κάποιες πολιτικές στέγες. Νιώθεις απελπισία. Κάποιος αδυνατεί να καταλάβει ότι το έκανες για να τιμήσεις τους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους. Πρέπει να είσαι από κάπου. Αυτό είναι πολύ σοβαρό εμπόδιο στο να κάνεις πολιτική τέχνη.
Πώς νιώθετε όταν βρίσκεστε στον χώρο του δυστυχήματος;
Ο τόπος είναι ποτισμένος με τη μνήμη. Δεν πρόκειται να ασπρίσει αυτό το μέρος. Δεν πρόκειται και δεν πρέπει. Όποτε πας έχει κάποιον πατέρα που γυρνάει, κάποια μάνα που γυρνάει, γονείς που ανάβουν τα καντηλάκια. Γενικά υπάρχει ένα πένθος.
Το έργο θα επιστρέψει;
Πολλοί απ’ τους γονείς έχουν εκφράσει την επιθυμία να ξαναγίνει το έργο. Πέφτουν πολλές ιδέες στο τραπέζι, αλλά είναι ακόμη νωρίς. Το είχαν αγκαλιάσει οι άνθρωποι. Κι είναι πολύ άσχημο αυτό που έχει συμβεί. Μια μητέρα θύματος από τη Λάρισα το εξέφρασε κιόλας: «Εγώ πήγαινα εκεί κι ένιωθα ότι το ένα από αυτά τα καρφιά είναι το παιδί μου, μέχρι κι αυτό το πήρανε;».
