Στην πλάτη των ανήλικων θυμάτων, των παιδιών σχολικής ηλικίας, του κακοποιητή «αστυνομικού της Βουλής» χορεύουν εδώ και μέρες τα μεσημεριανάδικα και τα απογευματινάδικα των τηλεοπτικών σταθμών με στόχο να κερδίσουν μερικά δεκαδικά στις μονάδες τηλεθέασης. Με κίνδυνο να αποκαλύψουν την ταυτότητα των παιδιών στο περιβάλλον τους, τα εκθέτουν στη δημοσιότητα, με αποτέλεσμα να τραυματίζονται ακόμα περισσότερο. Τα παιδιά έχουν να διαχειριστούν το τεράστιο τραύμα που προκλήθηκε μέσα στην οικογένεια, αλλά επιπλέον και τον στιγματισμό που συνοδεύει τη δημοσιότητα. Θα είχε ενδιαφέρον να μάθουμε πώς ακριβώς βοηθάει την ενημέρωση των πολιτών η αναφορά των ιδρυμάτων που φιλοξενούν τα κορίτσια, το αγόρι και το νήπιο της οικογένειας, όταν αυτό το στοιχείο συντελεί ακριβώς στην ταυτοποίησή τους στον κοινωνικό τους περίγυρο και ιδίως στο σχολείο τους.
Την ίδια ώρα το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), ο επίσημος φορέας που είναι επιφορτισμένος να προστατεύει τα παιδιά, τουλάχιστον στο σκέλος της δημοσιότητας, αρκείται σε μια ανακοίνωση που εξέδωσε στις 4 Δεκεμβρίου, με την οποία παρακαλεί τα κανάλια να διασφαλίσουν ότι δεν θα μεταδοθούν στοιχεία «της μυστικής ποινικής προδικασίας που αφορούν φερόμενα ανήλικα θύματα αξιόποινων πράξεων». Και πέραν τούτου, ουδέν γνωστόν.
Είναι το ίδιο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης το οποίο προ ημερών απάλλαξε ομόφωνα το Mega για ανάλογη προβολή υπόθεσης βιασμού ανηλίκου. Πρόκειται για την απόφαση 108/2024 που αφορά την εκπομπή «Live news» του Νίκου Ευαγγελάτου της 1ης.10.2021, στην οποία ο παρουσιαστής έκανε συνέντευξη με φερόμενη ως βιασθείσα ανήλικη δεκαπεντάχρονη και την εικοσάχρονη αδελφή της. Αν και εμφανίζονται με κουκούλες και την πλάτη στην κάμερα, οι φωνές τους δεν είναι αλλοιωμένες, ακούγονται τα ονόματά τους, καθώς και η περιοχή τους (Θεσσαλονίκη). Η καταγγελία έγινε στο ΕΣΡ από το Σωματείο Γυναικείων Δικαιωμάτων Το Μωβ και υπογράφεται από οκτώ γυναικείες οργανώσεις, ενώ συνοδεύεται και από επιστολή του Βοηθού Συνηγόρου του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Συγκεκριμένα, η εκπομπή εξετάστηκε (και βρέθηκε… μια χαρά) για το εάν παραβιάζει τις διατάξεις της ραδιοτηλεοπτικής νομοθεσίας που αφορούν:
α) Παρουσίαση ανήλικου θύματος αξιόποινης πράξης κατά της γενετήσιας ελευθερίας κατά τρόπο που καθιστά σαφή την ταυτότητά του.
β) Παρέμβαση σε προσωπικό πόνο και λήψη συνέντευξης από μη νηφάλιο άτομο.
γ) Υποβάθμιση ποιοτικής στάθμης προγράμματος.
Μπροστά σε αυτές τις κατηγορίες το ΕΣΡ δέχθηκε ότι η εκπομπή: (α) παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής έρευνας και από δικαιολογημένο ενδιαφέρον που στοχεύει στην ενημέρωση της κοινής γνώμης, (β) ο σταθμός προστατεύει τις δύο αδελφές που καταγγέλλουν την τέλεση παράνομων πράξεων εναντίον τους: Οι κοπέλες εμφανίζονται να φορούν κουκούλες, μάσκα ιατρική και μιλούν με την πλάτη στον φακό. Όπως αναφέρεται στην απόφαση: Για τα ανήλικα θύματα εγκλημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας δεν επιτρέπεται η με οποιονδήποτε τρόπο δημοσιοποίηση περιστατικών που μπορούν να οδηγήσουν στην αποκάλυψη της ταυτότητάς τους, από την καταγγελία της πράξης έως την έκδοση αμετάκλητης απόφασης. Η αυτή απαγόρευση ισχύει και για τα ενήλικα θύματα εγκλημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας, όπως βιασμού και άλλων ασελγών πράξεων (άρθρο 11 παρ. 4 Π.Δ. 77/2003). Ωστόσο, τελικά το ΕΣΡ κρίνει ότι: «Επί τη βάσει των ανωτέρω συνάγεται ότι η μετάδοση των μικρών ονομάτων των δύο αδελφών οι οποίες κατοικούν σε πόλη με μεγάλο πληθυσμό και ο ήχος της φωνής τους δεν αποτελούν επαρκή στοιχεία που να καθιστούν σαφή την ταυτότητά τους και να τις εξατομικεύουν (ιδίως την ανήλικη) στο τηλεοπτικό κοινό». Άρα, όλα καλά ως εδώ (!), σύμφωνα με το ΕΣΡ.
Σε σχέση με τη δεύτερη κατηγορία για «προσωπικό πόνο» και «συνέντευξη από μη νηφάλιο άτομο», η απόφαση του ΕΣΡ από τη μία πλευρά καταγράφει ότι «οι κοπέλες που καταγγέλλουν την τέλεση παράνομων πράξεων εναντίον τους μιλούν αναστατωμένες, μερικές φορές η φωνή τους και τα πόδια τους τρέμουν, ενώ δεν είναι πάντα νηφάλιες κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων», στη συνέχεια όμως ανατρέπει όλα αυτά και φτάνει μέχρι και να… πλέξει το εγκώμιο του Ν. Ευαγγελάτου: «Λαμβάνεται όμως υπόψη ότι ο παρουσιαστής είχε την πρόθεση να διακόψει τη συνομιλία μαζί τους όταν διαπίστωσε την αναστάτωση που προκαλούσε η αναβίωση των αφηγούμενων δυσάρεστων γεγονότων στις δύο αδελφές, δεν υπήρξε φορτικός, δεν προέβη σε αναλυτικές και μακροσκελείς περιγραφές ώστε να φέρει τις κοπέλες σε δύσκολη θέση. Η εκπομπή μάλιστα έλαβε τα απαιτούμενα μέτρα για να μην προκληθούν στις κοπέλες συναισθήματα οδύνης, προσέγγισε και χειρίστηκε με διακριτικότητα το θέμα, δεν άσκησε πίεση κατά τη διάρκεια των συνομιλιών καθώς οι κοπέλες μίλησαν με την πλήρη συναίνεσή τους». Και σε αυτό το σκέλος, δηλαδή, όλα έγιναν τέλεια (!). Λόγω των ανωτέρω, μάλιστα, ο σταθμός απαλλάσσεται και από την κατηγορία για υποβάθμιση της ποιοτικής στάθμης της εκπομπής.
UNICEF: Οχι συνεντεύξεις με παιδιά
Το 2022 η UNICEF Ελλάδας, ο βραχίονας των Ηνωμένων Εθνών για τα παιδιά, εξέδωσε έναν οδηγό για την προστασία των παιδιών στα μέσα ενημέρωσης, που περιλαμβάνει και τις αρχές που πρέπει να τηρούν οι επαγγελματίες των ΜΜΕ. Ο Οδηγός, που απευθύνεται και στους δημοσιογράφους, περιλαμβάνει συγκεκριμένους κανόνες, όπως: προτεραιότητα στο συμφέρον του παιδιού, συγκατάθεση (έγγραφη) από τον νόμιμο κηδεμόνα του εάν πρόκειται να συνομιλήσετε με παιδί, προστασία της ανωνυμίας του παιδιού -να μην αποκαλύπτονται στοιχεία ταυτοποίησής του-, προστασία της αξιοπρέπειας του παιδιού. Ειδικά για συνέντευξη με παιδιά που επέζησαν βίας ο οδηγός προβλέπει ότι θα πρέπει να αποφεύγονται επιζώντες στο πλαίσιο ενημερωτικών, ειδησεογραφικών και κοινωνικών εκπομπών. Γίνονται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις στις οποίες έχει αξιολογηθεί από ειδικούς προστασίας ότι είναι προς το συμφέρον του παιδιού και για την προστασία και άλλων παιδιών.
