Το 1940 από την ταράτσα της Μπλε Πολυκατοικίας ήχησε μία από τις σειρήνες που ειδοποίησαν τους Αθηναίους για την εισβολή των Ιταλών στην Ελλάδα. Ογδόντα χρόνια μετά χρειάστηκε να ηχήσουν ξανά οι σειρήνες στην πλατεία Εξαρχείων με σκοπό αυτή τη φορά να ειδοποιήσουν ότι τα σύνορα της ελευθερίας επρόκειτο να καταπατηθούν από τα μηχανήματα μιας εταιρείας.
Η κατασκευή του σταθμού μετρό στα Εξάρχεια έχει εξελιχθεί από έργο υποδομής σε σύμβολο επιβολής. Από τη μια μέρα στην άλλη οι κάτοικοι της περιοχής βρέθηκαν χωρίς την πλατεία της γειτονιάς τους. Διμοιρίες των ΜΑΤ εισέβαλαν στο κάδρο των καθημερινών τους μετακινήσεων, περιφρουρώντας κάθε πέρασμα προς το σημείο και ένα πραγματικό άβατο με περίφραξη από λαμαρίνες και συρματοπλέγματα, ύψους πεντέμισι μέτρων. Από την πλατεία ξηλώθηκαν τα σύμβολά της. Το άγαλμα «Τρεις έρωτες» ρίχτηκε σε μια καρότσα φορτηγού με άγνωστο δρομολόγιο. Τα πολυετή δέντρα της ξεριζώθηκαν, με τους κατοίκους να στέκουν βουρκωμένοι πάνω από τα κλαδιά που τους σκίαζαν. Το αίσθημα, όμως, της ασφυξίας έφτασε στο αποκορύφωμά του πριν από λίγους μήνες. Στις 13 Μαΐου η περίφραξη του εργοστασίου επεκτάθηκε ακόμη περισσότερο, φτάνοντας μόλις ενάμισι μέτρο μακριά από τις εισόδους των πολυκατοικιών. Το αποτύπωμα της καταστροφής είναι ήδη ορατό με τη μετατροπή ενός πνεύμονα πρασίνου σε φαλακρό, άγονο τοπίο. Μπορεί, όμως, να πάρει ακόμη πιο εφιαλτικές διαστάσεις.
Αρκετά τα παραδείγματα με καθιζήσεις
Η Μπλε Πολυκατοικία, κτήριο-μνημείο για τη σύγχρονη ελληνική αρχιτεκτονική και εμβληματικό τοπόσημο των Εξαρχείων, βλέπει και τις δικές της ρίζες να απειλούνται στη συμβολή των οδών Αραχώβης και Θεμιστοκλέους επί της πλατείας. Αν είχε συνείδηση, ο ήχος της σειρήνας που ενεργοποιούν οι κάτοικοι βλέποντας τα συνεργεία να καταφτάνουν το ξημέρωμα θα την κλόνιζε. Όμως στην πραγματικότητα εκείνο που έχει να φοβηθεί το ιστορικό κτήριο δεν βρίσκεται πια στο παρελθόν, ούτε κινδυνεύει να έρθει η καταστροφή από τον αέρα με κάποιον βομβαρδισμό. Η απειλή σήμερα για τα θεμέλιά της βρίσκεται σε όσα συμβαίνουν κάτω από τη γη και στην επιφάνειά της.
Ο κίνδυνος αυτός δεν είναι μόνο θεωρητικός, λένε στην ΑΥΓΗ της Κυριακής οι ένοικοι. Στο παρελθόν οι εργασίες κατασκευής του μετρό προκάλεσαν ανεπανόρθωτες ζημιές σε περιοχές απ’ όπου πέρασε ο συρμός. Τέτοιες περίπου μέρες, στις 3 Οκτωβρίου του 1997, την επικαιρότητα μονοπώλησε η καθίζηση που υπέστη το περίπτερο στην Πανεπιστημίου λόγω της σήραγγας που άνοιγε από κάτω ο μετροπόντικας Ιάσων. Ενώ χαρακτηριστικό είναι και το παράδειγμα της πολυκατοικίας επί των οδών Λούκα 10 και Βουλιαγμένης, κοντά στον σταθμό του Αγίου Ιωάννη, η οποία εδώ και 25 χρόνια είναι κτήριο-φάντασμα λόγω ανεπανόρθωτων ζημιών.
Δεν δίνουν τις μελέτες, συνεχίζουν κανονικά τις εργασίες
Η πολύ κοντινή απόσταση του εργοταξίου θορύβησε τους ενοίκους της Μπλε Πολυκατοικίας. Η προβλεπόμενη κατασκευή με τη μέθοδο του ανοιχτού ορύγματος και μηχανήματα διάνοιξης που προκαλούν δονήσεις σε ένα κτήριο χτισμένο το 1933, και πριν από την εφαρμογή των σύγχρονων αντισεισμικών κανονισμών, θέτει εκ των πραγμάτων ζήτημα διασφάλισης της στατικότητας του κτηρίου κατά την υλοποίηση του έργου. Ένοικοι της Μπλε Πολυκατοικίας ζήτησαν να τους χορηγηθούν σχέδια και μελέτες προκειμένου να εκτιμηθούν από τεχνικούς συμβούλους της δικής τους επιλογής. Στις 7 και 8 Δεκεμβρίου του 2022 είχαν ζητήσει ειδικότερα να τους χορηγηθούν τα σχέδια που αφορούν το τοπογραφικό διάγραμμα της χάραξης, το διάγραμμα εκσκαφών, τα σχέδια και η μελέτη της σήραγγας, τα σχέδια εφαρμογής της κατασκευής του σταθμού, η στατική μελέτη και τυχόν μελέτες στα στατικά της Μπλε Πολυκατοικίας. Η Ελληνικό Μετρό απάντησε είκοσι ημέρες αργότερα, στις 27 Δεκεμβρίου, αναφέροντας ότι «στην παρούσα φάση δεν είναι δυνατή η χορήγηση σχεδίων/μελετών για το εν θέματι έργο, καθόσον οι σχετικές μελέτες είναι υπό εκπόνηση». Έκτοτε η εταιρεία δεν έχει επικοινωνήσει με την πλευρά τους για τα συγκεκριμένα ζητήματα, οι εργασίες όμως συνεχίζονται κανονικά.
Έγνοια μόνο για την αποφυγή αποζημιώσεων
Στη συνέχεια οι ένοικοι ζήτησαν να γίνει αυτοψία στο κτήριο. Η Diadilos Solutions, εργολαβική εταιρεία που ανέλαβε τη σχετική ευθύνη, ενημέρωσε ότι προέβη σε επίσκεψη και αυτοψία στις 27 Μαρτίου του 2023, πλην όμως αυτή περιλάμβανε μόνο «οπτικό έλεγχο και καταγραφή της κατάστασης (π.χ., ρωγμές, αποφλοιώσεις, υγρασίες)». Με τη σειρά της η Ελληνικό Μετρό επιβεβαίωσε στους ενοίκους ότι έγινε μόνο απογραφή (ήτοι αυτοψία), προχωρώντας ταυτόχρονα στη διευκρίνιση, που ισοδυναμεί με παραδοχή ελλιπούς ελέγχου, ότι η απογραφή δεν συνιστά μελέτη στατικής επάρκειας. Υπήρξε, δηλαδή, μόνο αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης της πολυκατοικίας και των φθορών που ενδεχομένως υπάρχουν, όπως ρωγμές, πριν από την έναρξη των εργασιών κατασκευής, χωρίς να εξεταστεί αν το κτήριο θα ήταν ανθεκτικό στη συστηματική καταπόνηση που θα υποστεί. «Συνεπώς είναι σαν να λένε “δεν μας ενδιαφέρει η ασφάλεια των κτηρίων, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι μην έρθετε μετά και μας χρεώσετε πιθανά προϋπάρχοντα προβλήματα”» λένε δύο από τους ενοίκους στην ΑΥΓΗ της Κυριακής.
Αυτό που δεν έκανε η Ελληνικό Μετρό το έκανε μόνη της η γενική συνέλευση της πολυκατοικίας, αναθέτοντας σε στατικό πολιτικό μηχανικό τη διενέργεια αυτοψίας σε βάθος. Στην τεχνική έκθεση που προέκυψε διαπιστώθηκαν ενδεικτικά: ρηγματώσεις, αποφλοίωση του σκυροδέματος σε δοκούς και υποστηλώματα, έντονες φθορές από υγρασία. Η μηχανικός συμπέρανε ότι «απαιτείται αναλυτική αποτύπωση της κατάστασης του κτηρίου, σύνταξη του ιστορικού της κατασκευής και της συντήρησής του, καταγραφή των τυχόν βλαβών ή φθορών, καθώς και εκτέλεση επιτόπου διερευνητικών εργασιών και μετρήσεων».
Στο πλευρό τους ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων
Προκειμένου να προλάβουν την αχρήστευση της πολυκατοικίας, η οποία θα τους στερήσει τη στέγη τους αλλά και οποιαδήποτε άλλη δυνατότητα χρήσης της ιδιοκτησίας, έξι ένοικοι προχώρησαν στην κατάθεση ασφαλιστικών μέτρων. Την ερχόμενη Τρίτη 1 Οκτωβρίου θα εξεταστεί από το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών το αίτημά τους για την αναστολή των εργασιών που έχουν δρομολογηθεί το αμέσως επόμενο διάστημα (εκσκαφή ορύγματος και διάνοιξη σήραγγας διπλής κατεύθυνσης), μέχρι τη διενέργεια μιας ανεξάρτητης πραγματογνωμοσύνης που θα αποφανθεί αν η εκτέλεση των έργων του μετρό δύναται να έχει επιπτώσεις και ποιες ακριβώς στη στατική επάρκεια της πολυκατοικίας.
Την ανησυχία των κατοίκων αφουγκράζεται ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΣΑΔΑΣ), ο οποίος τάχθηκε στο πλευρό τους με ακόμη μία ανακοίνωση την περασμένη Τρίτη (24/9). Στηρίζει την προσφυγή τους και υιοθετεί το κεντρικό αίτημα «για τη διενέργεια πλήρους και επιστημονικά άρτιας αυτοψίας για τη στατική επάρκεια του κτηρίου από πραγματογνώμονα ανεξάρτητο από την Ελληνικό Μετρό, πριν τη διενέργεια οποιασδήποτε εκσκαφικής εργασίας στο πλαίσιο των έργων του μετρό». Αντίστοιχη διαδικασία, υπογραμμίζει ο ΣΑΔΑΣ, θα πρέπει να ακολουθηθεί για όλα τα κτήρια που μπορεί να επηρεαστούν.
Στον απόηχο μιας πρώτης νίκης
Ομως και το Τεχνικό Επαγγελματικό Επιμελητήριο, το οποίο επ’ ουδενί δεν μπορεί να κατηγορηθεί ότι συνηθίζει να εμφανίζει προσκόμματα, έκρινε ότι ήταν αναγκαίο να ζητήσει συνάντηση με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Ελληνικό Μετρό Νίκο Κουρέτα, στέλνοντας επιστολή στις 25 Ιανουαρίου του 2024. Ουδέποτε υπήρξε ανταπόκριση. Φρένο στη βιασύνη της Ελληνικό Μετρό βάζουν και οι γνωμοδοτήσεις ομότιμων καθηγητών στη Σχολή της Αρχιτεκτονικής, όπως ο Τάσης Παπαϊωάννου. «Ανεξάρτητα από τις όποιες λογικές θέτουν ως προτεραιότητα την ταχεία υλοποίηση του έργου του μετρό, η διενέργεια επιστημονικά άρτιας και ανεξάρτητης αυτοψίας καθίσταται επιβεβλημένη» σημειώνει.
Η ενδεχόμενη δικαίωση των κατοίκων στην παρούσα συγκυρία θα έχει κρίσιμη βαρύτητα, καθώς θα προσθέσει ακόμη μία νίκη σε μικρό χρονικό διάστημα και θα αυξήσει την πίεση στην Ελληνικό Μετρό. Υπενθυμίζεται ότι στις 7 Σεπτεμβρίου το Πρωτοδικείο Αθηνών έκανε δεκτή τη διεκδίκηση 113 κατοίκων να οπισθοχωρήσει το εργοτάξιο στον πεζόδρομο της Θεμιστοκλέους, ζητώντας από την εταιρεία να εφαρμόσει τον νόμο, ο οποίος προβλέπει ως ελάχιστη απόσταση τα 3,5 μέτρα από την περίφραξη και τα γειτονικά κτήρια. Για την ώρα η Ελληνικό Μετρό επιμένει να αγνοεί τη δικαστική απόφαση και να διατηρεί την περίφραξη εκτός των νόμιμων ορίων. Το γεγονός, όμως, ότι πληθαίνουν οι σφραγίδες για τον αυθαίρετο χαρακτήρα του έργου είναι ένα δεδομένο που δεν υπήρχε προηγουμένως και το οποίο στρέφει την πίεση και σ’ άλλες κατευθύνσεις. Η συνέλευση Όχι μετρό στην πλατεία Εξαρχείων προχώρησε την Τρίτη (24/9) σε συμβολική παρέμβαση έξω από το υπουργείο Υποδομών. Οι κάτοικοι δεν δέχονται να σκεπαστεί η φωνή τους από τα τρυπάνια που συνεχίζουν να ηχούν πίσω από τις παράνομες λαμαρίνες. Πόσο μάλλον όταν έχουν το δίκιο με το μέρος τους κι επισήμως.
