Tην ασπίδα προστασίας του πολύτιμου εξωαστικού χώρου από τον κατακερματισμό που επιφέρει η δόμηση και έχει δημιουργήσει με την πλούσια νομολογία του το ΣτΕ τις τελευταίες δεκαετίες ενισχύει νέα απόφαση της Ολομέλειας (μείζονος σύνθεσης) του Δικαστηρίου. Με την 176/2023 απόφασή του, έκρινε πως δεν μπορεί σε εκτός σχεδίου περιοχές να κτισθεί γήπεδο, το οποίο κατά τον κανόνα διαθέτει αρτιότητα τεσσάρων στρεμμάτων, εφόσον δεν έχει πρόσωπο σε κοινόχρηστο χώρο (δρόμο) μήκους 25 μέτρων, όπως άλλωστε προβλέπεται από το Προεδρικό Διάταγμα του 1985 για την εκτός σχεδίου δόμηση και επαναβεβαιώθηκε με νόμο το 2003. Ετσι, απέρριψε έφεση κατά της 369/2018 απόφασης του Διοικητικού Εφετείου Πειραιά («Αυγή», 26 Ιανουαρίου 2019), με την οποία ακυρώθηκε άδεια οικοδομής, για ανέγερση διώροφης οικοδομής σε παραθαλάσσια περιοχή (Λυγγίνου) της Πάτμου, η οποία είχε εκδοθεί το 2006 και αναθεωρήθηκε στη συνέχεια το 2011 και το 2016. Το ΣτΕ έκρινε ότι εφόσον το επίδικο, εκτός σχεδίου και προϋφιστάμενο του ν. 3212/2003, ακίνητο ήταν τυφλό, δεν διέθετε πρόσωπο σε κοινόχρηστη δημόσια οδό, δεν ήταν οικοδομήσιμο σύμφωνα με τις συνδυασμένες διατάξεις του Π.Δ. της 24-31.5.1985 περί εκτός σχεδίου δόμησης και του Π.Δ. της 16.7-1.8.2001 περί Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου Πάτμου και συνεπώς νομίμως οι προσβληθείσες οικοδομικές άδειες ακυρώθηκαν.
Περαιτέρω, αποφαίνεται ότι ο εμπεριεχόμενος όρος δόμησης στα δύο Προεδρικά Διατάγματα, «κατά τον οποίο δομήσιμα είναι τα εκτός σχεδίου ακίνητα που έχουν πρόσωπο σε κοινόχρηστο χώρο (δρόμο) νομίμως υφιστάμενο, δικαιολογείται από λόγους δημοσίου συμφέροντος, συνισταμένους στη διαφύλαξη του χαρακτήρα των εκτός σχεδίου περιοχών και στην αποτροπή δημιουργίας με ιδιωτική πρωτοβουλία διάσπαρτων οικισμών χωρίς πολεοδομικό σχεδιασμό, όπως ορίζει, σε αρμονία με το άρθρο 24 του συντάγματος, το άρθρο 17 του ν.δ. της 17.7.1923, όπως ισχύει (άρθρο 162 παρ. 1 του Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας)».
Ταυτόχρονα, καθιστά σαφές ότι από τον συνδυασμό των άρθρων 24 παρ. 1 και 2 για το περιβάλλον και 17 περί ιδιοκτησίας του συντάγματος «συνάγεται θεμελιώδης, από πλευράς δυνατότητας δομήσεως, διαφοροποίηση μεταξύ των εντός σχεδίου περιοχών, οι οποίες προορίζονται για δόμηση, και των εκτός σχεδίου περιοχών, οι οποίες δεν έχουν ως προορισμό, κατ’ αρχήν, τη δόμηση ή την τουριστική εκμετάλλευση, αλλά τη γεωργική, κτηνοτροφική και δασοπονική εκμετάλλευση και την αναψυχή του κοινού». Επαναλαμβάνει δε πως η δόμηση στις εκτός σχεδίου περιοχές μόνο κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται, « δυνάμενη και να απαγορεύεται εν όλω ή εν μέρει ή να επιτρέπεται υπό ιδιαιτέρως αυστηρούς όρους και περιορισμούς, προσαρμοσμένους στην ιδιαίτερη φύση κάθε περιοχής». Το Δικαστήριο δεν παραλείπει να αναφερθεί σε προγενέστερες αποφάσεις του από τον χρόνο έκδοσης της οικοδομικής άδεια και της αναθεώρησής της και «την εφαρμογή του κανόνα, κατά τον οποίο τα εκτός σχεδίου ακίνητα είναι δομήσιμα μόνο αν διαθέτουν πρόσωπο σε κοινόχρηστο χώρο», ως εκ τούτου «πέραν του ότι έπρεπε να είναι γνωστός στις πολεοδομικές Αρχές, ήταν προβλέψιμος και για τους επιμελείς αγοραστές και τους συναλλασσόμενους εν γένει» αλλά και στον ιδιοκτήτη, αφού το επίδικο ακίνητο αποκτήθηκε το 2015. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΣτΕ, με την 962/2018 απόφασή του, έκρινε μεταξύ άλλων παράνομη την πράξη του Δημοτικού Συμβουλίου Πάτμου με την οποία επετράπη η διαπλάτυνση αγροτικού δρόμου «προς Βαγιά - Κάμπο και προς Γερανό κατά τρόπον ώστε τα επίμαχα γήπεδα να αποκτήσουν πρόσωπο σε αυτόν».
Να καταργηθεί η εκτός σχεδίου δόμηση
Η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, η οποία είχε προσφύγει και ακολούθως ακυρώθηκαν οι οικοδομικές άδειες για το εκτός σχεδίου ακίνητο στην Πάτμο, σε ανακοίνωσή της υπογραμμίζει πως με τη νέα απόφαση του ΣτΕ δικαιώνεται ο εικοσαετής αγώνας της, «που είχε αφετηρία το 2013 για την προστασία της νήσου Πάτμου, ο οποίος εντέλει οδήγησε στη διατύπωση αυτής της κρίσης του Δικαστηρίου, που έχει γενικότερη ισχύ και βαρύνουσα σημασία». Θεωρεί δε πως η απόφαση «ενισχύει το οπλοστάσιο κατά της εκτός σχεδίου δόμησης, ενός θεσμού που αφήνει βαθιές πληγές στο φυσικό περιβάλλον και το τοπίο της χώρας, αναιρώντας κάθε προσπάθεια ορθολογικού σχεδιασμού. Και με όλα αυτά να υποστηρίζονται από πλήθος παρεκκλίσεων στις σχετικές διατάξεις και από αμφίβολης νομιμότητας διοικητικές πρακτικές κατά την έκδοση οικοδομικών αδειών ανά την επικράτεια». Σημαντική χαρακτηρίζει την Απόφαση της Ολομέλειας, η οποία διευκρινίζει ότι για την εκτός σχεδίου δόμηση δεν αρκεί το ελάχιστο εμβαδόν, αλλά απαιτείται, ήδη από το 1985, και η ύπαρξη προσώπου σε κοινόχρηστο χώρο (δρόμο), ο Γιώργος Πολίτης, δικηγόρος, νομικός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Πολεοδομίας, ο οποίος υποστήριξε την αίτηση ακύρωσης στο Εφετείο Πειραιά και την απόφαση του Εφετείου στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Επισημαίνει μάλιστα στην ΑΥΓΗ ότι «η απόφαση δεν αφήνει, πλέον, περιθώρια για (δήθεν) ''ερμηνείες'' και αυθαίρετες διοικητικές πρακτικές κατά την έκδοση οικοδομικών αδειών ανά την επικράτεια. Οι επιστημονικοί φορείς (Σύλλογος Πολεοδόμων και Χωροτακτών, Σύλλογοι Αρχιτεκτόνων) και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις πρέπει να επιδιώξουν με οργανωμένο τρόπο την κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης».
