Οι στοές της Αθήνας τώρα τον χειμώνα είναι καταφύγιο για το κρύο. Ήταν οι μόνες που πατιόντουσαν κατά τον περσινό χιονιά, που το χιόνι σκέπασε χωρίς πρόσφατο προηγούμενο λεωφόρους και πεζοδρόμια. Είναι η μόνη στέγη που μπορεί να σκεπάσει τον άστεγο.
Οι στοές της Αθήνας είναι ο τρόπος να διασχίσεις την πόλη κάτω από τα κτήρια. Μέσα από τα σπλάχνα επιβλητικά μεγαλύτερων κατασκευών απ’ το μπόι ενός ανθρώπου. Για όποιους αισθάνονται την πόλη ως ένα μεγάλο σπίτι, είναι οι οικείοι διάδρομοι που χρησιμοποιούν για να πάνε πιο γρήγορα απ’ το ένα δωμάτιο στο άλλο.
Οι στοές είναι επίσης για δεκαετίες ο χώρος όπου φωλιάζουν οι μικρές ως επί το πλείστον επιχειρήσεις, λόγω χαμηλότερων ενοικίων. Στις βιτρίνες τους υπάρχουν διαχρονικά χαμηλότερες τιμές και ευκαιρίες. Ενώ οι μαγαζάτορες μεταξύ τους έχουν αναπτύξει σχέσεις που παρατηρούνται στις γειτονιές.
Οπως συμβαίνει όμως με αρκετά σημεία της πόλης, οι στοές έχουν πάνω τους έντονο το αποτύπωμα της αδιαφορίας και της εγκατάλειψης. Αντί να αντιμετωπίζονται ως πολύτιμο μέρος της ταυτότητας που μπορεί να έχει η Αθήνα, αφήνονται στη φθορά. Όπως άλλωστε συμβαίνει και με τα νεοκλασικά.
Ησυχία πολλή
Τη Στοά Όπερα τη συναντάς είτε στην Ακαδημίας είτε στην Ιπποκράτους. Δύο δρόμοι που είναι κάθετοι ο ένας στον άλλον. Είναι η στοά της κλασικής μουσικής. Πήρε το -ανεπίσημο- όνομά της από τη γειτονική Εθνική Λυρική Σκηνή. Κι εκεί ήταν επίσης για χρόνια η εμβληματική Λέσχη του Δίσκου με τις απεριόριστες επιλογές στο συγκεκριμένο είδος ακουσμάτων. Από κοντά και τα υπόλοιπα δισκάδικα. Ενώ η κίνηση ενισχυόταν από το σινεμά Όπερα. Σήμερα η ζωή εμφανίζεται να έχει υποχωρήσει. «Ησυχία πολλή» λέει ο βιβλιοπώλης για να περιγράψει την καθημερινότητα. Έχει τους Ορίζοντες, που άνοιξαν για πρώτη φορά την πόρτα τους πριν από 50 χρόνια. Η Λέσχη του Δίσκου πάλι έκλεισε στην αρχή της οικονομικής κρίσης. Τα δισκάδικα μειώθηκαν. Κάποια μαγαζιά έμειναν κενά. Και σ’ ένα απ’ αυτά που πήγε να κάνει τη νέα αρχή ένα αστικό ποδηλατάδικο, χρειάστηκαν πρώτα δύο ολόκληροι μήνες για να τροφοδοτηθεί με ρεύμα το μαγαζί.
Η μελαγχολία επιτείνεται στη Στοά Ορφέως και στη Στοά Βιβλίου που εκβάλλουν σε Πανεπιστημίου - Σταδίου - Αρσάκη και Πεσμαζόγλου. Όλα τα καταστήματα είναι κλειστά κι όσα λίγα είχαν απομείνει εκδιώχθηκαν το 2018 από την ιδιοκτήτρια Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία που ήθελε να προχωρήσει ένα νέο business plan. Τέσσερα χρόνια αργότερα, τα ρολά παραμένουν κατεβασμένα μπροστά από πατώματα άδεια.
Μια φωτογραφία από τότε που είχε ακόμη σφυγμό θα βρει κανείς στην παράλληλή της, αλλά προσεγμένη με τραπεζικά κονδύλια, Στοά Νικολούδη. Την τράβηξε λίγο πριν φύγουν αναγκαστικά υπάλληλος του αιωνόβιου καταστήματος Κοκκώνης (ξεκίνησε το 1897 στη Μικρασιατική Σμύρνη και εγκαταστάθηκε στο Αρσάκειο Μέγαρο το 1929) με τις σημαίες, τα είδη παρέλασης και τα έπαθλα. Η φωτογραφία βρίσκεται σε μεγέθυνση σε μία από τις βιτρίνες και δείχνει τα τελευταία 5-6 καταστήματα που έμειναν ανοιχτά, γλάστρες στις εισόδους και σταθμευμένο ένα ποδήλατο με καλαθάκι.
Δύο παρά δέκα και δεν έχει πατήσει άνθρωπος
Στην πολυεπίπεδη Στοά Αριστείδου κάτω απ’ τη Σοφοκλέους, από τα πέντε τυπογραφεία έχει μείνει μόλις ένα που διατηρεί την τέχνη όπως πρωτοϋπήρξε. Τα φώτα στα ταβάνια έχουν γύρω τους ξεφτισμένους σοβάδες. Τα συγκεντρωμένα πλατύφυλλα στον ακάλυπτο έχουν το αποτύπωμα των πραγμάτων όταν ξεκινούσαν. Και δεν είναι πολλοί εκείνοι που γνωρίζουν ότι στο σκονισμένο υπόγειο βρίσκονται καταδικασμένα στην αφάνεια τμήματα από τα αρχαία τείχη της Αθήνας.
«Έτσι είμαι όλη μέρα, δεν περνάει κανένας απέξω. Είναι δύο παρά δέκα και δεν έχει μπει ούτε ένας πελάτης» λέει καθισμένος στο σκαμπό του μικροεπιχειρηματίας, με όλη τη σημασία της λέξης, στη Στοά Ορφανίδου (Σταδίου και Σοφοκλέους). Το πλάτος του χώρου που νοικιάζει επί 35 χρόνια δεν θα τον χωρούσε ξαπλωμένο. «Παλιά έπρεπε να πεις δέκα φορές συγγνώμη για να μπορέσεις να προχωρήσεις. Μέχρι τις 9 το πρωί που κατέβαινε ο κόσμος για δουλειά, γινόταν η μισή είσπραξη της ημέρας» θυμάται ο βιβλιοπώλης που βρίσκεται αριστερά της εισόδου απ’ τη μεριά της Σοφοκλέους. «Ίσως ο κόσμος να άλλαξε συνήθειες». Επιπλέον έχει αλλάξει η σύνθεση των καταστημάτων κι εκείνα που κέρδισαν έδαφος ήταν τα ενεχυροδανειστήρια.
Χωρίς ίχνος ζωής είναι και η Στοά των Εμπόρων από την πλευρά της οδού Βουλής (καταλήγει με σκάλα στη Λέκκα). Με εξαίρεση τα ξαπλωμένα χαρτόκουτα και τις αραδιασμένες σακούλες με πράγματα που προδίδουν ότι κοιμάται εκεί ένας άνθρωπος. «Εδώ έχει πάρει να φάει ο Κωστής Παλαμάς (1859-1943)» λέει ο ιδιοκτήτης του φούρνου Άριστον που βρίσκεται στις πύλες του Μεγάρου Ταμείου Ασφαλίσεως Εμπόρων και στο σημείο από το 1906 (η ταμπέλα γράφει 1910, γιατί ταίριαζε καλύτερα για τη διαφήμιση μετέπειτα στο ράδιο - η διεύθυνση του μαγαζιού είναι Βουλής 10).
«Να ξέρεις, κάποτε δούλευε εδώ σε μαγαζί με ρούχα ο Νίκος Κοεμτζής» είναι η ιστορία που μοιράζεται για τη δική του Στοά, Λυκούργου και Πειραιώς, ο βιβλιοπώλης της Υδρογείου. Όσο για την κατάσταση σήμερα, όπου νεκρώνουν όλα απ’ τις 6 το απόγευμα, βλέπει την ανακαίνιση των ξενοδοχείων και τη μεταμόρφωση χώρων γύρω και παίρνει θάρρος. «Και τι θ’ αφήσουμε κληρονομιά, το McDonalds;» προβληματίζεται πάλι ο συνεχιστής του Άριστον. «Μεθαύριο εγώ μπορεί να μην θέλω να συνεχίσω. Δεν πρέπει να διασφαλίσει η Πολιτεία ότι η επιχείρηση θα περάσει σε νέα χέρια και θα συνεχίσει να υπάρχει το τοπόσημο για την Αθήνα; Τι διαφορετικό θα βλέπει ο επισκέπτης όταν έρχεται στην πόλη αν βρίσκει αυτό που μπορεί να βρει κι οπουδήποτε αλλού;».
