Μπορεί ο Σαϊντού, αφού περιπλανήθηκε χωρίς οικογένεια στη μισή υφήλιο, να βρήκε «καταφύγιο» στην Ελλάδα, σε δομή της Καθολικής Εκκλησίας, και να συνάντησε την ενσωμάτωση στους συμμαθητές του 1ου ΓΕΛ Αγίου Δημητρίου, όμως το ελληνικό κράτος απέρριψε την αίτηση παροχής ασύλου παραβιάζοντας τα δικαιώματά του. Χρειάστηκε να χτιστεί ένα τεράστιο «τείχος προστασίας» και αλληλεγγύης για να κινητοποιηθούν το υπουργείο Παιδείας και ο πρωθυπουργός.
Την Τρίτη, στις 15 Μαρτίου 2022, δύο ασυνόδευτοι ανήλικοι πακιστανικής καταγωγής από μια δομή φιλοξενίας στην Πεντέλη (Νεφέλη) ο 15χρονος A.M. και ο 16χρονος A.A., συνοδευόμενοι από διερμηνέα της δομής, μετά την επίσκεψή τους στο Οδοντιατρικό Κέντρο του Ερυθρού Σταυρού και ενώ βρίσκονταν στην Ομόνοια, «έπεσαν» πάνω στην επιχείρηση σκούπα και το σόου που έστησε το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη στο κέντρο της Αθήνας. Η επίδειξη των νομιμοποιητικών εγγράφων των ασυνόδευτων ανηλίκων δεν συγκίνησε τους αστυνομικούς. Προχώρησαν στην προσαγωγή των δύο ανηλίκων χωρίς τον συνοδό τους στο ΠΡΟΚΕΚΑ της Αμυγδαλέζας. Οι ανήλικοι επικοινωνούν με τη δομή, αλλά δεν γνωρίζουν πού ακριβώς βρίσκονται. «Η αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι» των επικεφαλής της δομής για να τους εντοπίσουν. Τελικά χρειάστηκαν πολύωρες διαπραγματεύσεις για να πειστούν οι αρμόδιοι ότι έχουν νόμιμη διεθνή προστασία και, από τις 2 το μεσημέρι, επέστρεψαν στη δομή -στο σπίτι τους- στις 2 τα μεσάνυχτα. Προφανώς κανείς δεν μπήκε στη θέση των προσφύγων για να σκεφτεί τον φόβο τους, την ανασφάλειά τους, τις μνήμες που ξύπνησαν και την τραυματική τους εμπειρία.
Ευτυχώς αντέδρασε άμεσα ο Συνήγορος τους Πολίτη μετά τις καταγγελίες των επικεφαλής της δομής με παρέμβασή του προς το υπουργείο Προστασίας του Πολίτης και το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, που, μεταξύ άλλων, ερωτώνται «γιατί δεν επικοινώνησαν με τη δομή, γιατί προχώρησαν σε προσαγωγές, σε ποιους χώρους κρατήθηκαν οι ανήλικοι μέχρι να βρεθούν στην Αμυγδαλέζα, γιατί προκρίθηκε η μεταφορά τους στην Αμυγδαλέζα, τόσο μακριά από το κέντρο, αν τους δόθηκε φαγητό και νερό κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας τους». Έτσι ενισχύεται το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών, καταστρατηγώντας τις ατομικές ελευθερίες των ανήλικων προσφύγων; Ο βοηθός του Συνηγόρου του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού δικαίως ζητά να ενημερωθεί πόσοι άλλοι ανήλικοι πρόσφυγες ακόμη έχουν μέχρι τώρα προσαχθεί ή συλληφθεί στο όνομα του «επιχειρησιακού σχεδιασμού για την πάταξη της εγκληματικότητας; Πόσα δικαιώματα ανηλίκων προσφύγων παραβιάζονται από το ‘επιτελικό κράτος’; Τι λέει για όλα αυτά η Ειδική Γραμματεία Προστασίας Ασυνόδευτων Ανηλίκων, που πρέπει να ανοίγει την ‘ομπρέλα’ προστασίας και να την κρατά ανοιχτή;».
Χωρίς πρόσβαση στην εκπαίδευση και στα νοσοκομεία
Στο στρατόπεδο προσφύγων στο Καρά Τεπέ από τα 150 παιδιά, φοιτούν στο Δημοτικό Σχολείο μόνο 20.Τα υπόλοιπα περιφέρουν την απραξία τους παίζοντας πετροπόλεμο με τα χαλίκια. Η ανυπαρξία τάξεων υποδοχής, όπως προβλέπει η διεθνής και η εθνική νομοθεσία για την ενσωμάτωση των ανήλικων προσφύγων, είναι κενό γράμμα. Πώς να ενταχθείς σε μια τάξη κανονική όταν δεν γνωρίζεις τη γλώσσα; «Λεφτά δεν υπάρχουν για προσλήψεις εκπαιδευτικών» είναι η μόνιμη επωδός του υπουργείου Παιδείας.
Πόσα προσφυγόπουλα έχουν απρόσκοπτη, δωρεάν και γρήγορη πρόσβαση στα δημόσια νοσοκομεία για να αντιμετωπίσουν προβλήματα υγείας; Τις περισσότερες των περιπτώσεων χρειάζονται η παρέμβαση και η πίεση από τα πάνω για την εισαγωγή τους και την περίθαλψή τους στα δημόσια Νοσοκομεία.
Διαβατήριο δικαιωμάτων σε φαρσί και ουρντού
Κοινή προσπάθεια του Κοινωνικού ΕΚΑΒ και του Κέντρου Εναλλακτικών Αναζητήσεων Νέων
Τα παραδείγματα αυτά αποτυπώνουν με ανάγλυφο τρόπο την παραβίαση στην Ελλάδα των δικαιωμάτων των ανήλικων προσφύγων στην ασφάλεια, την εκπαίδευση, την Υγεία, την ψυχοκοινωνική προστασία και την πρόσβαση σε υπηρεσίες. Παραβίαση που σηματοδοτεί την κατάργηση των ονείρων τους για μια νέα ζωή με ασφάλεια και επανένωση της οικογένειάς τους.
Δύο οργανώσεις που ασχολούνται με τους πρόσφυγες, το Κοινωνικό ΕΚΑΒ και το ΚΕΑΝ (Κέντρο Εναλλακτικών Αναζητήσεων Νέων), συνεργάστηκαν και εξέδωσαν ένα «Διαβατήριο Δικαιωμάτων» στο οποίο συνοψίζονται τα βασικά δικαιώματα των προσφυγόπουλων στην Ελλάδα, δικαιώματα που διασφαλίζονται από διεθνείς συμβάσεις και ενσωματώνονται στην εθνική νομοθεσία. Έτσι οι ίδιοι οι ανήλικοι πρόσφυγες θα μάθουν, θα ευαισθητοποιηθούν, θα γνωρίσουν ότι κι αυτοί έχουν δικαιώματα και θα μπορέσουν να τα διεκδικήσουν.
Το «διαβατήριο» είναι πολύγλωσσο: έχει εκδοθεί στα ελληνικά, τα φαρσί, τα ουρντού και τα αραβικά. Είναι πολυπολιτισμικό και αφορά όλους τους πρόσφυγες, ανεξαρτήτως χρώματος, φύλου, θρησκείας και εθνικότητας. «Η έννοια των δικαιωμάτων είναι αδιαίρετη. Ή θα υπάρχουν για όλους, ή όχι. Ένας κόσμος χωρίς δικαιώματα θα είναι μια κόλαση όχι μόνο γι' αυτούς που θα βλέπουν τα δικαιώματά τους να καταπατώνται, αλλά και για όλους μας» επισήμανε ο Οδυσσέας Βουδούρης, επικεφαλής του Κοινωνικού ΕΚΑΒ.
Τι περιλαμβάνει το «διαβατήριο» πέραν της φωτογραφίας και των στοιχείων των προσφύγων: τα βασικά τους δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται από τη διεθνή και την ελληνική νομοθεσία και αφορούν την πρόσβαση στην Υγεία και τις υπηρεσίες της, την εκπαίδευση, την οικογενειακή επανένωση και την έκδοση των απαραίτητων εγγράφων, όπως και την απρόσκοπτη πρόσβαση στις ελληνικές υπηρεσίες.
Υγεία: Δικαίωμα για δωρεάν διενέργεια όλων των νοσηλευτικών και διαγνωστικών πράξεων σε όλες τις βαθμίδες της Υγείας. Ακόμη κι αν δεν έχουν ΑΜΚΑ, μπορούν να πάρουν δωρεάν φάρμακα από φαρμακείο κοινωνικό ή δημόσιου νοσοκομείου (Νόμος 4368/2016).
Εκπαίδευση: Όλα τα παιδιά έχουν το δικαίωμα και την υποχρέωση πρόσβασης στη σχολική εκπαίδευση στην Ελλάδα χωρίς διάκριση. Μπορούν τα προσφυγόπουλα να εγγραφούν ακόμη και χωρίς πιστοποιητικό γέννησης ή οικογενειακής κατάστασης (Νόμος 4636/2019).
Οικογενειακή επανένωση: Κάθε παιδί που στερείται προσωρινά ή οριστικά το οικογενειακό του περιβάλλον δικαιούται ειδική προστασία και βοήθεια. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάνθηκε ότι οι «νεαροί ενήλικες», άνω των 18 ετών, διατηρούν το δικαίωμα της οικογενειακής επανένωσης.
Απαραίτητα έγγραφα-Υπηρεσίες: Απαραίτητη η έκδοση νομιμοποιητικών εγγράφων των προσφύγων για να διευκολυνθεί η συναλλαγή τους με ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς στην Ελλάδα.
Παίζουν με προσφυγόπουλα Playmobil
Στην παρουσίαση του «Διαβατηρίου των Δικαιωμάτων», παρουσία πολλών ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων, εντύπωση προκάλεσαν οι φιγούρες Playmobil σε ρόλο πρόσφυγα, όπου αποτυπώνονται βιώματα των παιδιών προσφύγων, πάνω σε βάρκες που ανεμοδέρνονται στις θάλασσες, που φυλακίζονται, που είναι μαθητές σε σχολεία, που δέχονται τις πρώτες βοήθειες σε νοσοκομεία.
Η ανάγκη των ανηλίκων για οικογένεια είναι σαν κραυγή και αποτυπώνεται στο πώς χρησιμοποιούν τα Playmobil: τα τοποθετούν γύρω από ένα τραπέζι, προσπαθούν να είναι απεικόνιση οικογένειας ή σχολείου. Επίσης χρησιμοποιούν Playmobil αστυνομικών, ζητώντας όμως την προστασία τους και όχι τον διωγμό τους. Με τις φιγούρες των Playmobil στα χέρια των μικρών προσφύγων η φωτογράφος Χριστίνα Βάζου στα βιωματικά εργαστήρια αναπαριστά την οδύσσειά τους.
