Λίγο μετά την πλατεία Κολιάτσου, στέκει επιβλητικός ο ιερός Ναός του Αγίου Λουκά. Ορατός από την κεντρική οδό Πατησίων, μονοπωλεί ταυτόχρονα με τους μεγάλους του κεραμιδένιους τρούλους τον ορίζοντα στενών της περιοχής. Σ’ ένα από αυτά, που το βλέμμα φτάνει ώς τα Τουρκοβούνια, βρίσκεται ένας χώρος πίστης πολύ λιγότερο αντιληπτός. Είναι ένας δρόμος ήσυχος, με ισχυρές αναφορές στο παρελθόν του, που εντοπίζονται στις επιγραφές των καταστημάτων. Τίτλους μαγαζιών με κεφαλαία γράμματα αυστηρά προσηλωμένους στις ορθογώνιες γραμμές τους και τηλέφωνα τα οποία δεν ξεκινούν καν απ’ το 210. Έχουν απομείνει ανοιχτά ελάχιστα. Όπως ένα εργαστήρι επισκευής τηλεοράσεων. Στα κλειστά πάλι, οι αναγγελίες ενοικίασης ή πώλησης δείχνουν το χρονικό βάθος της αναζήτησης ενδιαφερόμενου, με τηλέφωνα που επίσης δεν ξεκινούν απ’ τον σημερινό τηλεφωνικό κώδικα.
Σ’ ένα ανύποπτο σημείο του δρόμου, που κρύβει συνήθως ένα παρκαρισμένο αυτοκίνητο, η πόρτα του υπόγειου οδηγεί σ’ έναν χώρο λατρείας ενός άλλου θεού. Έναν χώρο που οι λέξεις κάνουν αντίλαλο κι αδυνατούν να τον απορροφήσουν τα χαλιά που έχουν στρωθεί απ’ άκρη σ’ άκρη στο γιγάντιο δάπεδό του, τόσο όσο η επιφάνεια μιας πολυώροφης πολυκατοικίας με διαμερίσματα τόσο αριστερά όσο και δεξιά απ’ τη σκάλα που τους δίνει πρόσβαση. Ο χώρος αυτός είναι ένα αυτοσχέδιο τζαμί. Ένα απ’ τα δεκάδες ανεπίσημα που υπάρχουν ανά τις αθηναϊκές συνοικίες και καταφεύγουν οι πιστοί του Αλλάχ.
Είναι απόγευμα Παρασκευής και περιμένουμε απ’ τον ιμάμη, Χαλίντ Μπινούρι Χαντακάρα, ν’ ανοίξει την πόρτα. Το μόνο που φαίνεται αρχικά είναι μια σκάλα που οδηγεί χαμηλότερα και ξύλινα ράφια για ν’ αφήσεις τα παπούτσια. Η σκάλα συνεχίζει φτάνοντας σ’ ένα ακόμη χαμηλότερο σημείο, όπου δίπλα υπάρχουν βρύσες για το πλύσιμο των πιστών. Κι ακολούθως μια τρίτη σκάλα οδηγεί σ’ έναν απέραντο χώρο με καμάρες στους τοίχους και μπλε χαλιά κάτω, σημαδεμένα με τα σημεία που πρέπει να σταθούν οι πιστοί για να τηρηθούν τα μέτρα προστασίας απ’ την πανδημία. Η διαδικασία γίνεται πέντε φορές τη μέρα. Το απόγευμα εκείνο ωστόσο είναι που πηγαίνουν οι περισσότεροι. Στοιχισμένοι πίσω απ’ τον ιμάμη, τον άνθρωπο που ξέρει να διαβάζει καλά το Κοράνι, τηρούν μία απ’ τις βασικότερες υποχρεώσεις τους απέναντι στον θεό τους. Γονατίζουν, κοιτάζουν τη γη. Κι όσο περνά η διαδικασία βλέπουν ψηλότερα.
Στις σύγχρονες κατακόμβες των Πατησίων
Στο τζαμί της Βυζαντίου συναντάμε κυρίως μετανάστες απ’ το Μπαγκλαντές. Κάθε κοινότητα φαίνεται να προτιμά τον δικό της χώρο. Οι κατηγορίες μουσουλμάνων, όπως μας λένε άλλωστε, φτάνουν τις 73. Είναι όμως ένας χώρος ανοιχτός σε όλους όσοι το θελήσουν. Πριν ενοικιαστεί για τον σκοπό αυτό, το 1999, στέγαζε βιβλιοδετείο κι αργότερα γυμναστήριο. Επαρκής χωρητικά για τις ανάγκες των προηγούμενων χρήσεων του, παγερός για μια προσευχή που η βάση της είναι το έδαφος.
«Για να έχουμε έναν καλό χώρο πρέπει να μας βοηθήσει το κράτος. Κάνουμε 20, 30, 50 ευρώ μεροκάματο. Με αυτό ζούμε εμείς κι η οικογένειά μας κι απ’ αυτά τα λεφτά μαζεύουμε ό,τι μπορεί ο καθένας για να καλύψουμε τα έξοδα συντήρησης του χώρου. Γι’ αυτό μπορούμε μόνο στα υπόγεια, εκεί που έχει χαμηλά ενοίκια. Δεν γίνεται διαφορετικά για μας», λέει ο Καβί Σεγιέντ, που ζει στη γειτονιά και πηγαίνει τακτικά.
Σχεδόν όλα τα τζαμιά της ευρύτερης περιοχής περνάνε απαρατήρητα, ελάχιστα έχουν πρόσοψη όπου κεφαλαία και φωτεινά γράμματα προσκαλούν τους πιστούς. Στα κρυφά, από στόμα σε στόμα και με προφυλάξεις προσέρχονται σε αυτά -υπόγεια στη συντριπτική τους πλειοψηφία- οι πιστοί των διαφόρων δογμάτων του Ισλάμ. Σαν τους πρωτοχριστιανούς στις κατακόμβες των υπόγειων στοών.
Πάντα, άλλωστε, οι πιστοί κάθε θρησκείας βρίσκουν τρόπους και χαραμάδες για να λατρέψουν τον θεό τους.
Βέβαια, εν έτει 2022, μια τόσο πολυπληθής κοινότητα όπως οι μουσουλμάνοι (υπολογίζονται σε πάνω από 500.000 στη χώρα μας), διαφόρων εθνικοτήτων και ρευμάτων, δεν μπορεί να μην έχει νόμιμους χώρους λατρείας, όπως όλα τα θρησκευτικά δόγματα.
«Δεν μπορούμε να έχουμε νόμιμη άδεια. Ξέρετε τι μας ζητάνε; Για να μπορεί να γίνει συνάθροιση κοινού, απαιτούνται τρεις θέσεις πάρκινγκ, δηλαδή πρέπει να πληρώσουμε 15.000 ευρώ. Πολλά παράτυπα τζαμιά όπως αυτά κλείνουν γιατί δεν έχουν άδεια. Δεν θέλουμε χρήματα ή στήριξη για να ανοίξουμε τζαμί, απλά να μην μας βάζουν τέτοια εμπόδια», σημειώνει ο Κ. Σεγιέντ, βλέποντας την κατάσταση να μην αλλάζει καθόλου στα 23 χρόνια που βρίσκεται στην Ελλάδα.
«Και το δημόσιο τέμενος στον Ελαιώνα;», ο προφανής αντίλογος. Πέρασε από χίλια κύματα, ακροδεξιές αντιδράσεις, πολιτική αβελτηρία αλλά τελικά ξεκίνησε να λειτουργεί στις αρχές του Νοεμβρίου του 2020 (ΑΥΓΗ, 21.11.21).
«Δεν μπορούμε να πηγαίνουμε εκεί, είμαστε πολύ μακριά. Χρειάζεσαι μία ώρα να πας και να γυρίσεις. Μόνο εδώ τις Παρασκευές πριν από την πανδημία μαζεύονται 200-300 άνθρωποι και στον Ελαιώνα χωράνε απλά λίγοι παραπάνω», μας λένε οι πιστοί.
Για να μην αναφερθούμε στις διαιρέσεις μεταξύ των μουσουλμάνων: ένα μόνο τέμενος σημαίνει ότι σιίτες και σουνίτες θα πρέπει να προσεύχονται στον ίδιο χώρο. Σαν να υποχρέωνες καθολικούς και ορθόδοξους χριστιανούς να εκκλησιάζονται μαζί.
Το τέμενος του Ελαιώνα δεν μπορεί να είναι αρκετό για μια κοινότητα όπως αυτή τον μουσουλμάνων, διασκορπισμένη σε όλη τη χώρα. Μόνο στη Σκάλα Λακωνίας και στη Μανωλάδα ζουν κοντά στις 10 χιλιάδες άνθρωποι μουσουλμανικού θρησκεύματος. Θα ακουγόταν αστεία η προτροπή να έρχονται έστω κάθε Παρασκευή (ημέρα λειτουργίας και κηρύγματος για τους μουσουλμάνους) στο τέμενος της Αθήνας.
Βόμβα στα 23 χρόνια συνύπαρξης
Ο συνήγορος των μεταναστών Δημήτρης Ζώτος μιλά στην ΑΥΓΗ για μια καταφανώς ρατσιστική επίθεση, καλώντας την αστυνομία να στρέψει αποκλειστικά εκεί την έρευνά της
Μετά την τελευταία προσευχή, ο ιμάμης πήγε και κλείδωσε την πόρτα. Κοίταξε μια τελευταία φορά τον χώρο, έσβησε τα φώτα και πήγε στο βάθος της αίθουσας, απέναντι απ’ τις σκάλες, στο δωμάτιο που υπάρχει για να κοιμάται. Το δωμάτιο, μας λέει, είναι τόσο μακριά, που βλέπει στον παράλληλο δρόμο της Βυζαντίου, που είναι η οδός Καυταντζόγλου. Στις 03.20, το ξημέρωμα της 23ης Ιανουαρίου, ακούστηκε ένας δυνατός κρότος. Ο ιμάμης, λόγω της απόστασης, δεν έδωσε σημασία. Οι γείτονες όμως πετάχτηκαν έξω. «Αισθάνθηκα ότι βρέθηκα στη Βηρυτό. Δεν ήταν απλά ένας θόρυβος που έμοιαζε με τρακάρισμα. Ήταν ένα μπουμ εκκωφαντικό, ευτυχώς δεν ήταν κοντά στο φυσικό αέριο ώστε να τιναχτεί όλη η πολυκατοικία στον αέρα. Αν περνούσε κάποιος, θα τον σκότωνε», περιγράφει η Σούλα Λούγαρη, διαχειρίστρια της πολυκατοικίας.
Τα τζάμια της πόρτας έγιναν θρύψαλα. Τα θραύσματα απ’ τον εκρηκτικό μηχανισμό που είχε τοποθετηθεί, όπως διαπιστώθηκε αργότερα, έφτασαν σε ύψος 7 μέτρων, κάνοντας λακούβες σε διάφορα σημεία του μπαλκονιού στον πρώτο όροφο, ενώ σοβαρές ζημιές υπέστησαν κι αυτοκίνητα που ήταν δίπλα. «Στο δικό μας αμάξι έσπασαν όλα τα τζάμια, έχει ζημιές ύψους 1.000 ευρώ», προσθέτει γειτόνισσα απ’ το ίδιο κτήριο. Η ενέργεια φάνηκε προμελετημένη, καθώς έγινε λίγα λεπτά μετά το κλείσιμο του απέναντι καφέ, του καταστήματος που κλείνει τελευταίο.
Ήθελαν να σκοτώσουν
«Έχουμε ως δεδομένο ότι ο αυτοσχέδιος εκρηκτικός μηχανισμός περιείχε βίδες, καρφιά και μεταλλικά αντικείμενα», τονίζει στην ΑΥΓΗ ο δικηγόρος Δημήτρης Ζώτος που έχει αναλάβει τη νομική υποστήριξη του ιμάμη καθώς και τουλάχιστον ενός από τους κατοίκους της πολυκατοικίας.
Η υπόθεση βρίσκεται ακόμα στη φάση της προανάκρισης, οι πολιτικώς ενάγοντες δεν έχουν πρόσβαση στη δικογραφία. Σύμφωνα με τον κ. Ζώτο, η αστυνομία έχει πάρει υλικό από την κάμερα που είναι τοποθετημένη σε μαγαζί της οδού Στ. Βυζαντίου.
Ο κ. Ζώτος θεωρεί προφανή τα ρατσιστικά χαρακτηριστικά της επίθεσης. «Η αστυνομία πρέπει να πάψει να εξετάζει, όπως διαβάζουμε στον Τύπο, το ενδεχόμενο να πρόκειται για αντιπαραθέσεις και αντιθέσεις μεταξύ μουσουλμάνων, όλα αυτά είναι αποπροσανατολιστικά, η αστυνομία οφείλει να επικεντρωθεί στο ρατσιστικό κίνητρο και τις φασιστικές ομάδες», το μήνυμα που στέλνει μέσω της ΑΥΓΗΣ.
Υποστηρίζει ότι οι φασίστες νομιμοποιούνται τρόπον τινά από το γεγονός ότι το ίδιο το κράτος εξωθεί τους μουσουλμάνους σε μια κατάσταση ημι-παρανομίας, ως προς την άσκηση των λατρευτικών τους καθηκόντων. Δεν είναι άλλωστε πρωτοφανές το περιστατικό: λίγα χιλιόμετρα μακριά, πριν από 13 χρόνια, την εποχή της ανόδου της Χρυσής Αυγής, μετανάστες σώθηκαν την τελευταία στιγμή -οι πυροσβέστες τους έβγαλαν έξω τυλιγμένους με βρεγμένες κουβέρτες- μετά τον εμπρησμό τζαμιού στην οδό Αγορακρίτου. Κανείς δεν είχε συλληφθεί, παρότι οι χρυσαυγίτες «υπέγραψαν» τη δολοφονική επίθεση με τα αυτοκόλλητα που άφησαν σε όλη τη γειτονιά του Αγίου Παντελεήμονα.
Οι νεοναζί πάντα έψαχναν έρεισμα στις υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας του κέντρου, πατώντας πάνω στην ανασφάλεια που ενδεχομένως ένιωθαν οι «παλιοί» κάτοικοι από την προσέλευση μεταναστών.
«Μπορεί να μην μας άρεσε στην αρχή που ο χώρος αυτός έγινε τζαμί, αλλά οι άνθρωποι δεν μας ενοχλούν σε τίποτα, είναι πολύ συνεπείς στις υποχρεώσεις τους και περίπου 22 χρόνια τώρα δεν μας έχουν δημιουργήσει πρόβλημα ποτέ», ξεκαθαρίζει η Σ. Λούγαρη.
Ξέρει τα Πατήσια από τότε που ακόμα ανήκαν στις αριστοκρατικές γειτονιές της πρωτεύουσας. Βίωσε την αλλαγή μέρα με τη μέρα, επί 25 χρόνια. Αλλά ξέρει ποιον δεν πρέπει να κατηγορήσει για την υποβάθμιση.
«Με τους μετανάστες συμβιώνουμε τόσα χρόνια, εδώ απέναντι στο διαμέρισμα κατοικούν Πακιστανοί ας πούμε. Μπορεί να έχουν διαφορετικό τρόπο ζωής και διαφορετική κουλτούρα αλλά συνυπάρχουμε και δεν έχουμε καμία διάθεση να εκφραστούμε ρατσιστικά απέναντί τους».
«Ένας μουσουλμάνος πρέπει να ‘ναι πρώτα καλός χριστιανός»
Η κουβέντα για το περιστατικό έφτασε και στα σκαλοπάτια της εκκλησίας του Αγ. Λουκά. Μια κοπέλα που βρίσκεται εκεί θεωρεί αυτονόητο πως οι επιθέσεις στο όνομα της ορθοδοξίας ανήκουν σε άλλη εποχή. «Άνθρωποι είναι κι αυτοί», λέει καθώς κοντοστέκεται μπροστά απ’ την είσοδο της εκκλησίας. Ενώ την ίδια φράση είχε ακούσει κι απ’ τον ιερέα του ναού.
«Δεν υπάρχει διαφορά με τον χριστιανισμό. Ένας μουσουλμάνος πρέπει να είναι καλός χριστιανός για να γίνει καλός μουσουλμάνος, γιατί πρέπει να πιστέψει όλους τους προφήτες για να πιστέψει και στον Μωάμεθ», λέει ο Κ. Σεγιέντ, ο οποίος είναι παντρεμένος με Ελληνίδα κι έχουν δύο παιδιά ανήλικα.
"Ένας άνθρωπος δεν γίνεται να κρίνεται με βάση τη θρησκεία ή το δέρμα του", προσθέτει γελώντας σαρκαστικά η κοπέλα στην εκκλησία. Ανεβάζει λίγο το μανίκι απ’ τον καρπό της και δείχνει το δικό της. «Ο πατέρας μου είναι απ’ την Τανζανία κι η μητέρα μου απ’ την Ελλάδα. Ο πατέρας μου είναι μουσουλμάνος». Η συνύπαρξη είναι ο πυρήνας της ζωής της από τότε που γεννήθηκε. Και δεν περιορίζεται μέσα στο διαμέρισμα που μένει. Ένα ζευγάρι λευκών που κάθεται στο παγκάκι απέναντι τη χαιρετά εγκάρδια. Κι ενώ οι θρησκείες προτάσσουν η καθεμία τη δική της ερμηνεία για την άυλη υπερδύναμη, η αλήθεια για την απτή πραγματικότητα προκύπτει ότι είναι μία. Ο κόσμος, είτε προσκυνά τον θεό του στα υπόγεια είτε σε κτήρια που δηλώνουν εμφατικά την παρουσία τους, βλέπει βγαίνοντας τον ίδιο ουρανό.
