Από το Σάββατο η «καλημέρα» στα καταστήματα άλλαξε. Έγινε «ελάτε να σας σαρώσουμε», όπως είπε περιπαικτικά υπάλληλος βιβλιοπωλείου στην Πανεπιστημίου σε θαμώνα που πήγε να αναζητήσει τους τελευταίους τίτλους στα μυθιστορήματα. «Είναι ένας τρόπος να σπάσει η αμηχανία» μας εξηγεί, ενώ στέκεται στην είσοδο και ζητάει πιστοποιητικά εμβολιασμού για να ελέγξει την αξιοπιστία τους με το ειδικό ηλεκτρονικό μηχάνημα. Γενικώς, προσθέτει, δεν υπάρχουν αντιδράσεις από τους πελάτες. Μόλις 2 στους 100 είναι εκείνοι που αναγκάζονται να φύγουν. Ωστόσο, η πραγματικότητα με την εφαρμογή των νέων μέτρων για την είσοδο και την παραμονή στα καταστήματα κάθε άλλο παρά βελούδινη μοιάζει.
Η διαδικασία που προβλέπεται υποχρεώνει τα καταστήματα να ζητούν απ’ τους πελάτες πιστοποιητικό εμβολιασμού μαζί με ταυτότητα και στην περίπτωση των ανθρώπων που δεν έχουν κάνει ακόμη εμβόλιο, να απαιτείται χαρτί από το αρνητικό τους rapid test. Εξαίρεση αποτελούν τα σούπερ μάρκετ, τα φαρμακεία και οι... εκκλησίες. Ταυτόχρονα, οι ιδιοκτήτες έχουν την υποχρέωση να έχουν αναρτήσει σε προφανές σημείο της εισόδου τους έγγραφο με το οποίο θα αναφέρουν, βάσει της χωρητικότητας του μαγαζιού, τον μέγιστο αριθμό ατόμων που επιτρέπεται να βρίσκεται ταυτόχρονα εντός του καταστήματος. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί ότι κάποιο από τα μέτρα δεν εφαρμόζεται κατά τη διάρκεια του σχετικού ελέγχου, το πρόστιμο που επιβάλλεται ανέρχεται στα 5.000 ευρώ αν πρόκειται για την πρώτη παράβαση και λουκέτο από 7 έως 60 μέρες και 300 ευρώ πρόστιμο για κάθε πελάτη που δεν έχει τα απαραίτητα πιστοποιητικά αν η παράβαση επαναληφθεί.
«Κάποιες φωνούλες τις έχουμε»
Τα νέα μέτρα έχουν προσθέσει πίεση τόσο στα μαγαζιά όσο και στους υπαλλήλους. Οι τελευταίοι μετατρέπονται σε ελεγκτές. Από ξεναγοί στα ράφια με τα κορυφαία νοήματα της ελληνικής και παγκόσμιας πεζογραφίας, φτάνουν να ξεκινούν και να τελειώνουν τη βάρδιά τους διασταυρώνοντας ονόματα και επώνυμα. «Δεν μας ενοχλεί να αναλάβουμε την ευθύνη για το συνολικό καλό, υπάρχει όμως αδικία. Ποια η ουσία να ελέγχουμε τον κόσμο εδώ όταν αντιμετωπίζεται με άλλα μέτρα και σταθμά η Εκκλησία;» λέει μια υπάλληλος στα ενδότερα του βιβλιοπωλείου, έτοιμη να συνδράμει μόλις μεγαλώσει η ουρά στην είσοδο.
Στις μεγάλες εταιρείες το χρέος αναλαμβάνουν υπηρεσίες security. Απορροφούν την πίεση για τους εργαζόμενους που εξυπηρετούν μέσα. «Κάποιες φωνούλες τις έχουμε» μας λένε σε εταιρεία κινητής τηλεφωνίας. Άραγε, όμως, ακόμη και στην περίπτωση των εταιρειών φύλαξης αντιστοιχεί το νεότερο καθήκον; Αμείβονται αντίστοιχα οι εργαζόμενοι που προσελήφθησαν για διαφορετικό περιεχόμενο εργασίας; Ποιος ο τρόπος εφαρμογής του μέτρου σε περίπτωση που οι πελάτες επιμείνουν να μπουν μέσα στην επιχείρηση; Έχουν δοθεί σχετικές οδηγίες και τι προβλέπει ο νόμος όταν δεν αρκεί η σύσταση; Καλύπτει η άραγε η νομοθεσία τη σημερινή έκτακτη συγκυρία; Σε μεγάλη αλυσίδα με ηλεκτρικά είδη και οικιακές συσκευές μας λένε «ότι κάθε δέκα λεπτά έχουμε έναν σαματά».
Στα μικρά καταστήματα η κατάσταση αντιμετωπίζεται δυσκολότερα. «Μας καλούν να γινόμαστε αστυνόμοι ζητώντας διαβατήρια και ταυτότητα» λέει ιδιοκτήτρια επιχείρησης με τουριστικά είδη στην οδό Κυδαθηναίων στην Πλάκα. Υπάρχουν περιπτώσεις, όπως αναφέρει, που πελάτες - τουρίστες μπαίνουν μέσα στο κατάστημα και κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν τη σύσταση. «Τι μπορούμε να κάνουμε σ’ αυτή την περίπτωση; Μέσα σε μια νύχτα μας έντυσαν αστυνομικούς. Συνεχίζουμε όμως να μην είμαστε».
Ένα άλλο πρόβλημα είναι η αδυναμία διασταύρωσης της εγκυρότητας των πιστοποιητικών εμβολιασμού από χώρες που είναι εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Δεν μπορεί να τα καταλάβει το μηχάνημα». Οι περιπτώσεις πάντως που χρειάζεται περαιτέρω... διαλεύκανση δεν είναι τόσες πολλές έως τώρα. Και διευκολύνει ακόμη περισσότερο ότι τουρίστες από χώρες της Ε.Ε., όπως η Γαλλία, δείχνουν απόλυτα εξοικειωμένοι. «Το καλοκαίρι όμως θα ήταν αδύνατο να ελέγξουμε τον κόσμο. Πριν προλάβουμε να τους δούμε, θα είχαν μπει μέσα».
Ποιος μπορεί πια να «χαζέψει»;
Υπάρχουν όμως και ορισμένες επιπτώσεις που είναι λιγότερο προφανείς, αλλά έχουν την -οικονομική- σημασία τους. Για παράδειγμα, σε κατάστημα με χειροποίητα αντικείμενα από ξύλο στην οδό Βύρωνος. Πάλι στην Πλάκα, σημαντικό κομμάτι στην αγορά τους στηρίζεται στη δυνατότητα του πελάτη να μπει πρώτα μέσα και να «χαζέψει» όσα πωλούνται. Με τους ελέγχους όμως προκύπτει ένα επιπλέον βήμα, με αποτέλεσμα ο υποψήφιος αγοραστής, που δεν πάει αποφασισμένος από πριν ν’ αγοράσει κάτι, όπως σε ένα κατάστημα με παπούτσια, να αποθαρρύνεται και να μην προλαβαίνει να βρει τον λόγο που θα τον έκανε να ξοδέψει για μια αγορά αντικειμένου - ντεκόρ.
«Με ποιο χέρι να κάνω τον έλεγχο όταν κρατώ απ’ τη μία τον δίσκο κι απ’ την άλλη το μπλοκάκι;» αναρωτιέται σερβιτόρα σε μεζεδοπωλείο - καφέ στην οδό Φαλήρου στο Κουκάκι. Τις ώρες που υπάρχει κίνηση είναι αδύνατο να έχει ταυτόχρονα τον νου της στους ελέγχους. «Σε κάθε περίπτωση, αργεί πολύ η εξυπηρέτηση. Κάποια μαγαζιά προσέλαβαν κόσμο για να κάνει μόνο αυτή τη δουλειά. Για εμάς όμως είναι αδύνατο να το αντέξουμε οικονομικά» συμπληρώνει. Και οι αναφορές με τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς δεν τελειώνουν στον άνθρωπο με τον βαρύ δίσκο πάνω απ’ τον ώμο.
Χρησιμοποιούν έναν ολόκληρο κλάδο ως μοχλό πίεσης
«Δεν είναι μόνο αντισυνταγματικό, είναι και ενάντια στη φύση μας, η οποία είναι να καλωσορίζει τον κόσμο και να τον κάνει να νιώσει ευπρόσδεκτος» λέει ιδιοκτήτης καφέ στην πλατεία Βαρνάβα στο Παγκράτι. Όπως τονίζει, είναι υπέρ της ενίσχυσης του εμβολιαστικού προγράμματος, «δεν γίνεται όμως να χρησιμοποιείται ένας ολόκληρος κλάδος ως μοχλός πίεσης για να αλλάξει στάση ο κόσμος». Έπειτα, θεωρεί προβληματικό να περνά στην κοινωνία ένα μήνυμα με ύφος «κάνε το εμβόλιο για να πιεις το ποτάκι σου και τον καφέ σου». «Το ζήτημα είναι η κοινωνική συνείδηση, η απόφαση να πας για εμβόλιο επειδή θα προστατέψεις τον εαυτό σου, τον δίπλα σου και το δημόσιο σύστημα Υγείας».
Στον εμπορικό δρόμο της Ευτυχίδου στην ίδια περιοχή, λόγω της φύσης των καταστημάτων, όπως ζαχαροπλαστεία και ρουχάδικα, η ανησυχία αφορά τις ημέρες των γιορτών. «Χωράω ένα άτομο με βάση τα λιγοστά μου τετραγωνικά. Στις γιορτές όμως θα είναι πολλά περισσότερα απέξω» σκέφτεται ιδιοκτήτης με κατάστημα ρούχων. Ένας από τους εναπομείναντες μικρούς μαγαζάτορες που βλέπεις να κρατάει τη σκούπα, να κάθεται μετά στο ταμείο και μετά να διπλώνει στα ράφια. «Εκείνες οι μέρες θα είναι η μόνη ευκαιρία να βγάλω κάτι παραπάνω μετά από καιρό. Με δυο χέρια και δυο πόδια φαντάζει αδύνατο».
«Γιατί να κάνω έναν έλεγχο που δεν μπορεί η κυβέρνηση;»
Στη Σόλωνος, στο Κολωνάκι, πάλι τα ίδια προβλήματα. Σε κατάστημα για παιχνίδια, μας μεταφέρεται η εικόνα για αδυναμία διασταύρωσης πιστοποιητικών από ξένες χώρες εκτός Ε.Ε. Στα Εξάρχεια και στην οδό Μαυρομιχάλη ο ρόλος του ελεγκτή φέρνει σε άβολη θέση τους υπαλλήλους της καφετέριας. «Γιατί να κάνω έναν έλεγχο που δεν μπορεί να κάνει η κυβέρνηση; Είναι μια επιπλέον δουλειά. Μια εφαρμογή που δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι θα έπρεπε να έχω στο κινητό μου» λέει εργαζόμενη.
Σε ένα άλλο σημείο του αθηναϊκού χάρτη πάλι, τα ρολά ανοίγουν και κλείνουν όχι μόνο με θυμό για την κατάσταση, αλλά και συναίσθηση ότι μπορεί να είναι η τελευταία φορά. Σαράντα έξι χρόνια μπαινοβγαίνει στο μαγαζί της οδού Δημητρακοπούλου στο Κουκάκι με τα ηλεκτρολογικά ο ιδιοκτήτης. Ο άνθρωπος με το χαμόγελο μπροστά από τα μπλε κουτάκια με τις λάμπες. Κάθεται πίσω στην καρέκλα και έρχεται ξανά μπροστά αρθρώνοντας τη λέξη που θεωρεί ότι αντιπροσωπεύει περισσότερο την κατάσταση: «Εκβιασμός». Είναι μια απόφαση που παραβλέπει, επίσης, τη δυναμική της ανθρώπινης σχέσης και καθημερινότητας. «Εγώ δεν μπορώ να ελέγχω τον κόσμο. Δεν γίνεται στον άνθρωπο που βλέπω σαράντα χρόνια να ζητάω ταυτότητα. Αν έρθει όμως ο έλεγχος, δεν θα με λυπηθεί που είναι γείτονάς μου».
Σε περίπτωση που του επιβληθεί πρόστιμο, δεν υπάρχει, λέει, γυρισμός. «Ίσα που βγάζω τη μέρα 30 ευρώ. Για να ζήσω, για να δω μήπως μπορέσω να πληρώσω το δάνειο που πήρα για το σπίτι του παιδιού. 5.000 ευρώ πού θα τα βρω; Ας με τσακίσουν. Μαζί μου θα τσακίσουν όμως και μισό αιώνα ζωής». Κι έτσι, άλλο ένα μαγαζί θα βυθίσει τα ρολά του στη σκόνη, θα ξεφτίσουν τα αυτοκόλλητά του και θα γείρει η ταμπέλα για χρόνια. Πολύ μικρό για να “αξιοποιηθεί”, ο κόσμος όλος για έναν άνθρωπο σήμερα, που κανείς όμως δεν φαίνεται να λογαριάζει από τους «πάνω».
