Ήταν Οκτώβριος του 2017 όταν ο Αλέξης Τσίπρας επισκέφθηκε τα Cinespace Film Studios στο Σικάγο τονίζοντας με ανάρτησή του στο Twitter ότι «η Ελλάδα μπορεί να γίνει χώρα υποδοχής επενδύσεων στην οπτικοακουστική βιομηχανία, αφού διαθέτει χαρακτηριστικά που την καθιστούν ελκυστική».
Από το 2017 μέχρι σήμερα η Ελλάδα έχει καταφέρει να προσελκύσει δεκάδες ξένες παραγωγές, ενώ ταυτόχρονα έχουν πραγματοποιηθεί δεκάδες επενδύσεις εγχώριας τηλεοπτικής και κινηματογραφικής μυθοπλασίας.
Πώς μπόρεσε όμως η Ελλάδα να μπει στον χάρτη των ελκυστικών προορισμών κινηματογράφησης;
Πώς ακόμη και τα μεγαθήρια της παγκόσμιας ψυχαγωγίας, όπως η Disney, το Netflix και η AppleTV+, άρχισαν να θεωρούν την Ελλάδα ως ιδανικό τόπο εγκατάστασης και υλοποίησης των επενδυτικών τους σχεδίων;
Πώς μέσα σε τέσσερα χρόνια η Ελλάδα απέκτησε την εικόνα μιας χώρας που παίρνει σοβαρά υπόψη την αναπτυξιακή δυναμική της οπτικοακουστικής βιομηχανίας;
Η απάντηση είναι: με πολιτική βούληση, με σχέδιο και με σταθερά βήματα. Την αρχή έκανε ο Νόμος 4339/ 2015, όπου θεσμοθετήθηκε το Εθνικό Κέντρο Οπτικοακουστικών Μέσων Επικοινωνίας (ΕΚΟΜΕ) ως φυσικός διάδοχος του Ινστιτούτου Οπτικοακουστικών Μέσων και του Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου, τα οποία καταργήθηκαν εν μέσω Μνημονίων. Το μεγάλο βήμα όμως έγινε το 2017, όταν με τον Νόμο 4487 θεσπίζεται το αναπτυξιακό κίνητρο του cash rebate (επιστροφή μέρους των δαπανών μιας οπτικοακουστικής παραγωγής). Με τον νόμο αυτόν ικανοποιείται ένα χρόνιο αίτημα της κινηματογραφικής και τηλεοπτικής κοινότητας. Η Ελλάδα για πρώτη φορά αποκτά χρηματοδοτικά εργαλεία που την καθιστούν πιο ανταγωνιστική στον διεθνή ανταγωνισμό.
Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ καταφέρνει να εξασφαλίσει σημαντικούς πόρους για την εφαρμογή του κινήτρου και την έγκρισή του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ στη συνέχεια θεσμοθετεί και φορολογικά κίνητρα και άλλα εμβληματικά έργα, ύψους 100 εκατομμυρίων, όπως το Ταμείο Εγγυοδοσίας και το Ταμείο Επιχειρηματικών Συμμετοχών για οπτικοακουστικές παραγωγές.
Ταυτόχρονα, το θεσμικό πλαίσιο του ΕΚΟΜΕ και του cash rebate θωρακίζονται και βελτιώνονται με διαδοχικές Υπουργικές Αποφάσεις και ρυθμίσεις που το κάνουν ιδιαίτερα ελκυστικό, ευέλικτο και ανθεκτικό:
- Σταθερή χρηματοδοτική βάση με εγγυημένους πόρους από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (αρχικά 75 εκατομμύρια και μέχρι 450 εκατομμύρια για την επόμενη πενταετία).
- Ηλεκτρονικό σύστημα κατάθεσης αιτήσεων και δικαιολογητικών.
- Κάλυψη μιας διευρυμένης δέσμης επιλέξιμων δαπανών σε όλα τα στάδια της παραγωγής και μεταπαραγωγής.
- Δεν υπάρχει όριο επιστροφής, όσο περισσότερο δαπανήσει κάποιος στην Ελλάδα τόσο μεγαλύτερο ποσό ενίσχυσης θα λάβει.
- Καλύπτει όλες τις κατηγορίες οπτικοακουστικής δημιουργίας (κινηματογραφικές ταινίες, τηλεοπτικές σειρές, ντοκιμαντέρ, animation, video games).
- Όλες οι αιτήσεις αξιολογούνται με αδιάβλητο σύστημα βαθμολόγησης βάσει κριτηρίων.
- Υπάρχουν προθεσμίες για κάθε διαδικασία και βήμα, από την αίτηση μέχρι και την επιστροφή των χρημάτων ενίσχυσης της παραγωγής.
- Διπλός έλεγχος δικαιολογητικών και έκδοση ΦΕΚ με υπογραφή υπουργού, ώστε να παρέχεται μεγαλύτερο αίσθημα ασφάλειας προς τον επενδυτή, αλλά και υψηλότερη αίσθηση ευθύνης του πολιτικού προσωπικού για τον έλεγχο των δικαιολογητικών.
Η ύπαρξη του κινήτρου επανέφερε τη μυθοπλασία στην ελληνική τηλεόραση μετά από μια τραυματική περίοδο αποεπένδυσης και τη συνήθεια να γίνονται τα γυρίσματα στην Κύπρο για λόγους χαμηλότερου κόστους, με αποτέλεσμα σημαντική απώλεια σε θέσεις εργασίας και σε φορολογικά έσοδα. Επιπλέον το κίνητρο του cash rebate χρηματοδότησε πολλές κινηματογραφικές ταινίες και τηλεοπτικές σειρές, οι οποίες είτε δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί χωρίς αυτό είτε θα γίνονταν με πολύ χαμηλότερους προϋπολογισμούς και εκπτώσεις ως προς την ποιότητά τους.
Μέχρι σήμερα το ΕΚΟΜΕ, που είναι και ο διαχειριστής του κινήτρου, έχει λάβει 187 αιτήσεις, 140 εκ των οποίων αφορούν έργα που έχουν ενταχθεί στο cash rebate ή είναι σε διαδικασία αξιολόγησης. Τα έργα αυτά (εγχώριες και διεθνείς παραγωγές) αντιστοιχούν σε επενδύσεις της τάξεως των 170 εκατομμυρίων ευρώ στην Ελλάδα. Στις παραγωγές μέσω του κινήτρου έχουν δημιουργηθεί 36.000 θέσεις εργασίας (ηθοποιοί, τεχνικοί, βοηθητικοί, συνεργεία κ.λπ.) σε περισσότερες από 130 τοποθεσίες της ελληνικής επικράτειας.
Σήμερα η Ελλάδα με τη λειτουργία του κινήτρου και του ΕΚΟΜΕ όχι μόνο προσελκύει ξένες παραγωγές, αλλά και αποτελεί τόπο κινηματογράφησης για σενάρια που δεν σχετίζονται με την Ελλάδα, όπως η τηλεοπτική σειρά "Tehran" της Apple TV+. Η Ελλάδα και η εγχώρια κινηματογραφική κοινότητα κέρδισαν το στοίχημα, σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου χάνονταν παραγωγές όπως ο "Μέγας Αλέξανδρος", η "Τροία", οι "300" και το "Mamma Mia 2", και πλέον παρατηρούνται ελλείψεις σε συνεργεία και συντελεστές εξαιτίας υπερβάλλουσας ζήτησης. Σε σημαντικό βαθμό αυτό, βέβαια, οφείλεται και στο ξέσπασμα της πανδημίας και στην αναγκαστική και πολύμηνη διακοπή γυρισμάτων.
Οι ρυθμίσεις της νέας κυβέρνησης
Ρωτήσαμε τον Λευτέρη Κρέτσο, πρώην υφυπουργό Ψηφιακής Πολιτικής και βασικό εμπνευστή του σχεδίου ανάπτυξης της οπτικοακουστικής βιομηχανίας αν οι ρυθμίσεις της Ν.Δ. βάζουν σε κίνδυνο το εγχείρημα και τη μελλοντική ανάπτυξη της βιομηχανίας.
Είναι πολύ θετικό το γεγονός ότι η νέα κυβέρνηση συνεχίζει το έργο της προηγούμενης στο πεδίο αυτό. Κάποιες αλλαγές, όπως η αύξηση του rebate στο 40%, ήταν στη σωστή κατεύθυνση. Παρ' όλα αυτά υπάρχουν άλλες ρυθμίσεις που μειώνουν την ανταποδοτικότητα του μέτρου και δεν βοηθούν την Ελλάδα να ακολουθήσει τον ανταγωνισμό.
Από τη συζήτηση διαπιστώθηκαν οι προβληματικές ρυθμίσεις της νέας κυβέρνησης, οι οποίες απεικονίζουν αδιαφορία προς τις πραγματικές ανάγκες του κλάδου. Συγκεκριμένα η νέα κυβέρνηση:
Ακύρωσε την εφαρμογή δύο χρηματοδοτικών εργαλείων, ύψους 100 εκατ. ευρώ (Ταμείο εγγυοδοσίας και Επενδυτικό Ταμείο για οπτικοακουστικές παραγωγές), που θα έδιναν λύση σε προβλήματα ρευστότητας ιδιαίτερα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων του κλάδου. Στην Ισπανία ο ίδιος ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε, στο πλαίσιο του ταμείου ανάκαμψης, την επένδυση 1,6 δισ. ευρώ με στόχο τη μετατροπή της Μαδρίτης σε διεθνές hub οπτικοακουστικών παραγωγών. Αντίστοιχες γενναίες πρωτοβουλίες για τη μελλοντική στήριξη του κινηματογράφου και της μυθοπλασίας μέσω έκτακτων ταμείων ανακούφισης έλαβαν χώρα στη Γερμανία, στην Ιταλία κ.λπ.
Επέβαλε ένα εξαιρετικά χαμηλό τέλος φορολόγησης (μόλις 1,5%) στις διεθνείς επιγραμμικές πλατφόρμες, όταν αυτές κερδίζουν ολοένα και μεγαλύτερα μερίδια αγοράς. Ο λεγόμενος φόρος Netflix στη Γαλλία θα φτάσει τα επίπεδα του 25%, σύμφωνα με πρόσφατο σχέδιο νόμου.
Θεσμοθέτησε τη μεταφορά χρημάτων του ελληνικού λαού (Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων) προς το εξωτερικό μέσα από αναγνώριση ξένων τιμολογίων για διάφορες δαπάνες στις μεγάλες παραγωγές. Οι επιλέξιμες δαπάνες παραγωγής χάνουν σε μεγάλο βαθμό την εδαφικότητά τους και μπορούν πλέον να καλύπτονται (μέχρι και στο 50%) τα τιμολόγια δαπανών που γίνονται εκτός Ελλάδας. Με τη ρύθμιση αυτή εξαφανίζεται ή μειώνεται αισθητά η ανταποδοτικότητα του μέτρου και αλλάζει όλη η φιλοσοφία του cash rebate που ήταν να γίνουν επενδύσεις στη χώρα και να τονωθούν οι τοπικές οικονομίες.
Προχώρησε στη μείωση του ορίου ένταξης των ελάχιστων δαπανών από τις 30.000 στις 15.000 «κλείνοντας» το μάτι στους καναλάρχες να παράγουν περισσότερες χαμηλού κόστους καθημερινές τηλεοπτικές σειρές.
Ακύρωσε τη λειτουργία τριών συναφών νέων πανεπιστημιακών τμημάτων στο πεδίο του Κινηματογράφου και της Παραγωγής Οπτικοακουστικών Μέσων.
Το Δ.Σ. του ΕΚΟΜΕ ανήκει πλέον στην ευχέρεια ενός υπουργού και δεν αποτελεί διυπουργικό όργανο, ώστε να διασφαλιστούν συνέργειες και ο διυπουργικός χαρακτήρας των δράσεών του.
Θεσμοθέτησε την κατάργηση του διπλού ελέγχου των δικαιολογητικών, που πλέον γίνεται μόνο από το ΕΚΟΜΕ με τη συνδρομή και ιδιωτών αξιολογητών.
Το ποσό της ενίσχυσης έπρεπε και μπορούσε να ανέλθει στο 45%, όπως είχε ζητήσει και ο αρμόδιος τομεάρχης Ψηφιακής Πολιτικής Μάριος Κάτσης, για να καλυφθεί το επιπλέον κόστος που αφορά την τήρηση των πρωτοκόλλων ασφαλείας, δεδομένου ότι και οι περιορισμοί των κρατικών ενισχύσεων έχουν περιοριστεί σημαντικά μετά το ξέσπασμα της πανδημίας.
Η επικίνδυνη αδιαφορία της κυβέρνησης
Της Σίας Αναγνωστοπούλου*
Η οπτικοακουστική βιομηχανία αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς και συνεχώς αναπτυσσόμενους κλάδους παραγωγής. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στην αυξημένη πρόσβαση των πολιτών στο Διαδίκτυο και στις αλματώδεις τεχνολογικές βελτιώσεις, αλλά και στις λεγόμενες φιλικές πολιτικές προς την κινηματογράφηση (film friendly policies) από πλευράς της Πολιτείας. Οι πολιτικές αυτές διανύουν πλέον την τρίτη και σε ορισμένες περιπτώσεις την τέταρτη δεκαετία τους. Πρόκειται για τις δημόσιες πολιτικές που στοχεύουν στο να κάνουν μια χώρα ή μια περιφέρεια ελκυστικό τόπο εγκατάστασης επενδύσεων στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο. Οι πολιτικές αυτές είναι σημαντικές γιατί λειτουργούν, παράλληλα, ενισχυτικά και για την ανάπτυξη της εγχώριας οπτικοακουστικής βιομηχανίας και για την ενίσχυση του τουριστικού κλάδου.
Στην Ελλάδα, οι πολιτικές αυτές άργησαν να έρθουν, αλλά ευτυχώς θεσμοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν με απόλυτη επιτυχία με τους Νόμους 4339/2015, 4487/2017 και τις τροποποιητικές βελτιώσεις τους. Η δυνατότητα άντλησης πόρων από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων για το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (ΕΚΚ), αλλά και η σύσταση και η λειτουργία του Εθνικού Κέντρου Οπτικοακουστικών Μέσων Επικοινωνίας (ΕΚΟΜΕ) ήταν επίσης σημαντικά βήματα ως προς το σκέλος της παροχής κινήτρων οικονομικής ενίσχυσης της οπτικοακουστικής παραγωγής και την προσέλκυση σχετικών επενδύσεων.
Πρόσθετες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, όπως το Ταμείο Εγγυοδοσίας Οπτικοακουστικών Παραγωγών, το Ταμείο Επιχειρηματικών Συμμετοχών, το Εθνικό Δίκτυο των Film Offices και το Εθνικό Αποθετήριο, έδιναν ουσιαστικές λύσεις στα προβλήματα του κλάδου και ενίσχυαν περαιτέρω το όραμα για την ανάπτυξη της οπτικοακουστικής βιομηχανίας.
Σήμερα, η νέα κυβέρνηση απαντά στις προκλήσεις με αποικιοκρατικού χαρακτήρα ρυθμίσεις που μειώνουν την ανταποδοτικότητα των αναπτυξιακών κινήτρων του ΕΚΟΜΕ (ξένα τιμολόγια), με χαριστικές ρυθμίσεις προς τους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς (μυθοπλασία των 10.000 ανά επεισόδιο) και τις μεγάλες πλατφόρμες του εξωτερικού (απαράδεκτα χαμηλός φόρος Netflix), με επικίνδυνες ρυθμίσεις ως προς τη διαφάνεια για τον έλεγχο του ΕΚΟΜΕ, που ας μην ξεχνάμε ότι διαχειρίζεται χρήματα του ελληνικού λαού.
Τέλος, η νέα κυβέρνηση, αδικαιολογήτως, δεν προχώρησε στη λειτουργία των ταμείων ενίσχυσης της ρευστότητας των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο πλαίσιο λειτουργίας της Αναπτυξιακής Τράπεζας, ενώ υπήρχαν και οι σχετικές εγκρίσεις και οι σχετικές Υπουργικές Αποφάσεις από την προηγούμενη κυβέρνηση. Όλα αυτά δείχνουν μακαριότητα και αδιαφορία προς τον κλάδο και προκαλούν ανησυχία.
* Η Σία Αναγνωστοπούλου είναι τομεάρχης Πολιτισμού της Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ - Π.Σ.
