Η πανδημία συνεχίζει να σημαδεύει τις ζωές μας, ενώ η ανησυχία μεγαλώνει, τόσο για το νέο κύμα του κορωνοϊού όσο και για το νέο, «βρετανικό» στέλεχος της νόσου, που θεωρείται πιο μεταδοτικό. Ο γρήγορος και μαζικός εμβολιασμός των Ευρωπαίων έχει πέσει θύμα των συμφερόντων των φαρμακευτικών εταιρειών και το Συμβούλιο της Ευρώπης υιοθέτησε ασθμαίνοντας, την περασμένη Τετάρτη, την πρόταση Τσίπρα για άρση της πατέντας στα εμβόλια.
Σε αυτό το φόντο, κατατέθηκε πρόσφατα στον δημόσιο διάλογο, μέσω της Καθημερινής, ένα κείμενο «οκτώ αστερίσκων για την πανδημία στην Ελλάδα» από μια ευρεία ομάδα πανεπιστημιακών και ιατρών του ΕΣΥ που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση της Covid-19 κλινικά ή ερευνητικά.
H AΥΓΗ της Κυριακής έθεσε σε τέσσερις εξ αυτών μερικές κρίσιμες ερωτήσεις και πήρε αρκετά ενδιαφέρουσες απαντήσεις για την εξέλιξη της πανδημίας και τη στρατηγική διαχείρισής της.
Η ιχνηλάτηση στη χώρα μας είναι προβληματική; Ποιο μοντέλο ακολουθείται αλλού; Θα έπρεπε να το «αντιγράψουμε»;
Αλέξανδρος Γαρύφαλλος, καθηγητής Παθολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ
Από την αρχή της πανδημίας η ιχνηλάτηση στη χώρα μας ήταν προβληματική. Αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα άγνοιας, αλλά συνειδητής επιλογής από την πλευρά των υπευθύνων. Η ιχνηλάτηση επιτρέπει τον πιο αποτελεσματικό έλεγχο της μετάδοσης. Είναι απαραίτητο εργαλείο για τους υπεύθυνους που χειρίζονται την επιδημία, γιατί επιτρέπει τον εντοπισμό ομάδων με αυξημένη εμφάνιση κρουσμάτων, αποτελεί απαραίτητο εργαλείο όχι μόνο σε φάσεις έξαρσης, αλλά -εξίσου σημαντικό- και σε φάσεις ύφεσης του επιδημικού κύματος. Δεν νομίζω ότι η λύση είναι η αντιγραφή κάποιου ξένου προτύπου. Στην Ελλάδα έχουμε ικανούς ειδικούς επιστήμονες Υγείας, που μπορούν να σχεδιάσουν προγράμματα επαρκούς αντιμετώπισης της πανδημίας. Το πρόβλημα είναι, κατά κύριο λόγο, οι οικονομικές επιπτώσεις. Κι αυτό δεν είναι θέμα ιατρικό αλλά θέμα πολιτικών επιλογών. Σε πολλές χώρες, η ιχνηλάτηση ήταν πιο οργανωμένη απ’ ό,τι στην Ελλάδα. Οι επιλογές τους όμως με βάση τα οικονομικά συμφέροντα οδήγησαν σε εκατόμβες (βλ. Αγγλία, Σουηδία). Είναι χώρες για τις οποίες ισχύει αυτό που ο γνωστός Γερμανός πολιτικός αναρωτήθηκε με την προτεσταντική του λογική: «Από πότε η ανθρώπινη ζωή είναι η υπέρτατη αξία; Υπέρτατη αξία είναι η... ανθρώπινη αξιοπρέπεια»! Στη χώρα μας απλώς μια πιο καλή επιλογή ιχνηλάτησης θα μπορούσε να έχει πολύ καλύτερα αποτελέσματα. Θα έσωζε περισσότερες ζωές.
Γρηγόρης Γεροτζιάφας, professor of Hematology, research director INSERM U938, Facultéde Médecine, Sorbonne Université
Η στρατηγικής αντιμετώπισης της πανδημίας, η οποία εφαρμόζεται αδιάλειπτα από τον Μάρτιοη του 2020 έως σήμερα, βασίζεται στη στρατηγική του «ακορντεόν» (εθνικό lockdown όταν γεμίζουν τα νοσοκομεία και ανοίγουμε, αφού μειωθεί η κυκλοφορία του ιού, για κάποιο χρονικό διάστημα). Το «ακορντεόν» συνοδεύεται από μια στρατηγική ιχνηλάτησης που, όπως απέδειξε η εμπειρία του δεύτερου κύματος, δεν είχε ουσιαστικό αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Όπως φαίνεται από την εξέλιξη της πανδημίας στην Ευρώπη, η κυκλοφορία του ιού εισέρχεται και πάλι σε φάση εκθετικής αύξησης, με συνέπεια την αύξηση του αριθμού των ασθενών και κατά συνέπεια των θανάτων. Υπάρχει όμως μια ουσιαστική διαφορά. Μέχρι τον Δεκέμβριο ολόκληρη η στρατηγική αντιμετώπισης της πανδημίας βασιζόταν στον συνδυασμό των μέτρων αποστασιοποίησης (από τις μάσκες έως τo εθνικό lockdown), της τυφλής ιχνηλάτησης και της ενδονοσοκομειακής αντιμετώπισης της Covid-19, έχοντας ως έδαφος ανάπτυξής της την «ατομική ευθύνη» των πολιτών. Η εμφάνιση λοιπόν του τρίτου κύματος γίνεται στις ίδιες συνθήκες που παρήγαγαν το δεύτερο κύμα και αποδεικνύει ότι αυτή η στρατηγική είναι αναποτελεσματική, επιβεβαιώνοντας την ανάλυση που είχε κάνει η ομάδα μου ήδη από το τέλος του πρώτου κύματος στην Γαλλία, η οποία δημοσιεύθηκε με τη μορφή των διεθνών κατευθυντηρίων οδηγιών για την αντιμετώπιση της Covid-19 σε ασθενείς με αγγειακά νοσήματα ή αγγειακούς παράγοντες κινδύνου και την έχω αναπτύξει όχι μόνο σε ελληνικά και ξένα ΜΜΕ αλλά και σε επιστημονικά forum καθώς και σε θεσμικού φορείς. Άρα, το ενδιαφέρον μας δεν πρέπει να περιορίζεται μόνον στο μοντέλο ιχνηλάτησης αλλά στην εφαρμογή μιας διαφορετικής στρατηγικής αντιμετώπισης της πανδημίας που βασίζεται στην πρόληψη, την ανίχνευση και την έγκαιρη αντιμετώπιση της νόσου Covid-19 στην κοινότητα, εντάσσοντας στη θεραπευτική μας στρατηγική τα θεραπευτικά σχήματα που διαθέτουμε και τα οποία πρέπει να εφαρμόζονται νωρίς στους ασθενείς που βρίσκονται σε κίνδυνο επιδείνωσης της νόσου. Οι βασικές αρχές αυτής της στρατηγικής περιγράφονται στο κείμενο που παρουσίασαν 23 νοσοκομειακοί γιατροί και καθηγητές Ιατρικής και δημοσιεύτηκε στις 21.1 στην εφημερίδα Καθημερινή.
Επίσης πρέπει να σημειώσουμε ότι η εμφάνιση των νέων στελεχών του SARS-CoV-2 μας υποχρεώνει να παρακολουθούμε στενά με προσαρμοσμένες τεχνικές rtPCR την κυκλοφορία των στελεχών αυτών στον πληθυσμό.
Είναι εφικτή η άρση του καθεστώτος της πατέντας; Τι αποτέλεσμα θα είχε κάτι τέτοιο στην πορεία του εμβολιασμού;
Αλέξανδρος Γαρύφαλλος
Αυτό θα ήταν τεράστιο επίτευγμα, εάν γινόταν. Είναι, κατά τη γνώμη μου, η μόνη πολιτική που θα έλυνε το πρόβλημα της ανεπαρκούς διαθεσιμότητας των εμβολίων, που είναι πλέον εμφανής. Οι ανάγκες είναι τεράστιες. Οι οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες πιέζουν και οι φαρμακευτικές εταιρείες έχουν πεπερασμένες δυνατότητες παραγωγής. Αυτή τη στιγμή, οι ΗΠΑ, με την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού, που έχει ως αποτέλεσμα και την αλλαγή της πολιτικής Υγείας απέναντι στην πανδημία, θα απορροφήσει ένα μεγάλο μέρος της αγοράς εμβολίων. Από την άλλη, οι καθυστερήσεις στην παραγωγή από τις εταιρείες που ήδη παράγουν εμβόλια, η καθυστέρηση στη αδειοδότηση ορισμένων άλλων εμβολίων, αλλά και η αποτυχία ορισμένων φαρμακευτικών κολοσσών (βλ. πρόσφατα την εταιρεία Merck) να παράξουν ένα πετυχημένο εμβόλιο, έχουν ως αποτέλεσμα οι εμβολιασμοί να καρκινοβατούν. Ειδικά στη χώρα μας θα πρέπει να σημειωθεί μια μεγάλη οργανωτική ανεπάρκεια. Πού είναι άραγε τα περίφημα 1.018 εμβολιαστκά κέντρα που εξαγγέλθηκαν το περασμένο φθινόπωρο; Η άρση της πατέντας θα έδινε αυτόματα τη δυνατότητα σε μικρότερες, δυναμικές εταιρείες, της Ευρώπης, της Αμερικής και της Ασίας να μπορέσουν να διαθέσουν επαρκείς ποσότητες για όλο τον πλανήτη. Εδώ σημαντικό ρόλο πιστεύω ότι θα έπρεπε να παίξει ο ΠΟΥ.
Γρηγόρης Γεροτζιάφας
Το ερώτημα αυτό προκύπτει από την ανάδειξη τριών βασικών προβλημάτων στη διαδικασία του εμβολιασμού: 1. Η προσφορά εμβολίων υστερεί σημαντικά σε σχέση με τη ζήτηση τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο. 2. Η διάθεση εμβολίων είναι αντικείμενο κερδοσκοπικών χρηματιστηριακών παιχνιδιών και γεωπολιτικών ισορροπιών. Κυρίως όμως, η διάθεση εμβολίων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθορίζεται από τη ζήτηση και τις προτεραιότητες του εμβολιασμού στις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Ρωσία ή την Κίνα. 3. Το πρόγραμμα και η αποτελεσματικότητα του εμβολιασμού θα καθορισθεί σημαντικά από την μεταδοτικότητα των νέων στελεχών του SARS-CoV-2 αλλά και από την αποτελεσματικότητα των υπαρχόντων εμβολίων έναντι των «μεταλλαγμένων» στελεχών (είτε αυτών που υπάρχουν σήμερα είτε εκείνων που θα εμφανιστούν στο μέλλον). Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι είναι επείγουσα ανάγκη -σε συνθήκες παγκόσμιας μείζονος υγειονομικής κρίσης- να εμπλακεί η παγκόσμια φαρμακοβιομηχανία στη διαδικασία παραγωγής εμβολίων και διάθεσης εμβολίων. Αυτή η ανάγκη αναγνωρίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Η ανακοίνωση του μηχανισμού COVAX (https://www.who.int/fr/initiatives/act-accelerator/covax) τονίζει την ανάγκη μεταφοράς τεχνολογίας και τεχνογνωσίας ώστε να αυξηθεί η παγκόσμια παραγωγή εμβολίων.
Ήδη στη Γαλλία τόσο η κυβέρνηση και η επιστημονική κοινότητα όσο και το συνδικάτο CGT πιέζουν τη Sanofi να προχωρήσει στην παραγωγή εμβολίων της AstraZeneca και της Pfizer. Επιπλέον διαμορφώνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο η πρόταση συντονισμού των φαρμακοβιομηχανιών Γαλλίας, Ελλάδας, Ιταλίας, Ισπανίας και Πορτογαλίας για την τμηματοποιημένη παραγωγή εμβολίων.
Άρα το καθεστώς προστασίας της ιδιοκτησίας των πνευματικών δικαιωμάτων των φαρμακευτικών εταιρειών πρέπει να αλλάξει άμεσα. Η ορθότητα αυτής της θέσης που υποστηρίζουμε από τον Νοέμβριο και προωθήθηκε από τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης τόσο στο επίπεδο της Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας όσο και στο επίπεδο των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβεβαιώνεται από την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που υιοθετεί αυτή την πρόταση (σ.σ.: την Τετάρτη 27 Ιανουαρίου). Δεν είναι δυνατόν η υγεία και η κοινωνική λειτουργία των πολιτών στον κόσμο ολόκληρο ούτε η εσωτερική συνοχή των κρατών να εξαρτώνται από τα επιχειρηματικά σχέδια και τα χρηματιστηριακά παιχνίδια τριών ή τεσσάρων φαρμακευτικών εταιρειών.
Πρέπει να αλλάξουμε κάτι στη συμπεριφορά μας και τα μέτρα προστασίας λόγω της μετάλλαξης που εντοπίζεται πλέον και στην Ελλάδα;
Αλέξανδρος Γαρύφαλλος
Καθόλου. Τα μέτρα προστασίας θα πρέπει να είναι τα ίδια ακριβώς. Μπορεί στη αρχή να μην ξέραμε ποια θα έπρεπε να είναι η σωστή συμπεριφορά και οι οδηγίες να ήταν πιο ασαφείς, ακόμη και αντιφατικές. Αλλά τότε όλοι μαθαίναμε. Η κατάσταση ήταν πρωτόγνωρη. Απλώς, αν η μεταδοτικότητα π.χ. του αγγλικού λεγόμενου στελέχους είναι μεγαλύτερη, αυτό θα πρέπει κάποιους που έχουν χαλαρώσει κάπως να τους επαναφέρει στη σωστή συμπεριφορά προστασίας του εαυτού τους και των γύρω τους. Αλλά, ταυτόχρονα, θα πρέπει να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου στους υπευθύνους, για αυξημένη επαγρύπνηση σε ό,τι αφορά ένα πιθανό τρίτο κύμα.
Γρηγόρης Γεροτζιάφας
Από τον Μάρτιο μέχρι σήμερα οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά, με υψηλό βαθμό συνειδητοποίησης και μεγάλο κόστος, στην εφαρμογή των μέτρων φυσικής και κοινωνικής αποστασιοποίησης. Σήμερα τα δεδομένα σχετικά με τις νέες μεταλλάξεις του SARS-CoV-2 μας δείχνουν ότι πρέπει να συνεχίσουμε την εφαρμογή των ατομικών μέτρων προστασίας. Υπάρχει μια συζήτηση στη διεθνή επιστημονική κοινότητα σχετικά με τον τύπο των μασκών, που δεν έχει ακόμη καταλήξει σε αλλαγή των οδηγιών. Ωστόσο, δεν πρέπει να εστιάζουμε μόνο στο τι πρέπει να κάνουν ή να μην κάνουν οι πολίτες. Τονίζω και πάλι ότι, με δεδομένη την αποτυχία της διαχείρισης των εμβολίων σε επίπεδο Ε.Ε. και ευρωπαϊκών κρατών αλλά και τη νέα κατάσταση που δημιουργείται από την παρουσία των μεταλλαγμένων στελεχών του SARS-CoV-2, χρειάζεται συνολική αναθεώρηση της πολιτικής δημόσιας υγείας για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Οι διαστάσεις που παίρνει η πανδημία και η πιθανή επέκταση της διάρκειάς της καθώς και οι επιπτώσεις στην κοινωνία και την οικονομία επιβάλλουν τη διαμόρφωση ενιαίας εθνικής γραμμής, που θα προστατεύει την υγεία των πολιτών, την εργασία των πολιτών, την απρόσκοπτη λειτουργία της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και την εφαρμογή του συντάγματος.
Θα «ανοίξει» και πώς ο θερινός τουρισμός; Θα πρέπει να έχει κάποιος πιστοποιητικό εμβολιασμού για να ταξιδεύει;
Αλέξανδρος Γαρύφαλλος
Αυτό θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη της επιδημίας στη χώρα μας. Θα ήταν ίσως εφικτό, εάν μέχρι το καλοκαίρι είχε επιτευχθεί επαρκές τείχος ανοσίας στον γενικό πληθυσμό∙ πράγμα που, με τα μέχρι σήμερα εμβολιαστικά δεδομένα, το θεωρώ απίθανο. Και σε αυτήν ακόμη την απίθανη περίπτωση, νομίζω ότι η ιχνηλάτηση στις εισόδους της χώρας θα πρέπει να είναι εντατική και όχι όπως συνέβη το τελευταίο καλοκαίρι. Ως προς το πιστοποιητικό εμβολιασμού, είμαι, για λόγους αρχής, αντίθετος. Όσο λιγότερα πιστοποιητικά, τόσο το καλύτερο. Αρκετοί περιορισμοί της ανθρώπινης ελευθερίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επιβληθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο στη χώρα μας όσο και παγκόσμια. Και η επιβολή αυτή γίνεται σιγά - σιγά, ανεπαισθήτως και σε περιόδους κρίσης. Η απάντηση στο πιστοποιητικό εμβολιασμού είναι, κατά τη γνώμη μου, η επαρκής ιχνηλάτηση.
Γρηγόρης Γεροτζιάφας
Νομίζω ότι είναι πολύ νωρίς να συζητάμε για τον θερινό τουρισμό. Το πιστοποιητικό εμβολιασμού έχει απορριφθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Επιπλέον, καθώς δεν γνωρίζουμε τη διάρκεια της ανοσίας των εμβολιασμένων ούτε και τον βαθμό προστασίας που παρέχουν τα υπάρχοντα εμβόλια απέναντι στα μεταλλαγμένα στελέχη του ιού, νομίζω ότι η συζήτηση περί πιστοποιητικού εμβολιασμού είναι άκαιρη. Αυτό υποστηρίζεται επίσης από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
Να μην γίνει η ζωή μας «δουλειά και κατανάλωση και στ' άλλα θεατής»
Οι μεγάλες καθυστερήσεις στους εμβολιασμούς έχουν ήδη ακυρώσει το κλίμα πρώιμης ευφορίας, ενώ ακόμα παραμένουν ασαφείς οι απαντήσεις στα ερωτήματα σχετικά με το ποια επίδραση θα έχουν τα εμβόλια σε ομάδες που δεν περιλήφθηκαν στις μελέτες, πόσο διαρκεί η ανοσία και αν προστατεύουν από τη μετάδοση της νόσου.
Παράλληλα, ορισμένα αισιόδοξα μηνύματα από το μέτωπο της θεραπείας (η κολχικίνη, ένα γνωστό εδώ και έναν αιώνα αντιφλεγμονώδες φάρμακο, εντάχθηκε ήδη στο θεραπευτικό πρωτόκολλο για την αντιμετώπιση της Covid-19) γεννούν νέα ερωτήματα στον κόσμο, ο οποίος αδημονεί για την επιστροφή της κοινωνικής ζωής στην προ κορωνοϊού συνθήκη. Τελικά, ήταν αναγκαίο ένα δεύτερο σκληρό lockdown ή έπρεπε να έχει οργανωθεί σωστά μια διαφορετική επιδημιολογική πολιτική επιτήρησης;
Lockdown: Αξιοποιείται σωστά ως μέσο ανάσχεσης της πανδημίας; Θα πρέπει να αναμένουμε νέο κύμα;
Ιωάννης Καλομενίδης, καθηγητής Πνευμονολογίας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ
Δεν ξέρουμε αν αναμένουμε νέο κύμα, ο κίνδυνος είναι υπαρκτός. Δεν μπορούμε να κάνουμε προβλέψεις γιατί η Ελλάδα δεν έχει σύστημα επιδημιολογικής επιτήρησης που να μας επιτρέπει να έχουμε ανά πάσα στιγμή καλή εικόνα για την κίνηση της πανδημίας.
Άρα, όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά, ειδικά στην Αθήνα, που φαίνεται ότι υπάρχει μεγάλη διασπορά.
Δεν υπάρχει ερώτημα αν το lockdown αξιοποιείται ορθά ή όχι, διότι δεν κάνουμε και τίποτε άλλο πρακτικά. Δεν έχουμε επιδημιολογική επιτήρηση, δεν κάνουμε ιχνηλάτηση, δεν κάνουμε στοχευμένες παρεμβάσεις σε εστίες υπερμετάδοσης. Άρα, η χώρα μας, όπως και άλλες χώρες της Ευρώπης, έχει σαν μοναδικό μέσο το lockdown, το οποίο πράγματι μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τη μετάδοση του ιού αλλά έχει και μεγάλες δευτερογενείς βλαπτικές συνέπειες και προκαλεί και θανάτους, είτε άμεσα είτε σε απώτερους χρόνους, μέσω της φτώχειας και της οικονομικής δυσπραγίας που προκαλεί στη χώρα. Η άποψή μου είναι ότι, δυστυχώς, η χώρα μας δεν έχει άλλο μέσο. Στη βόρεια Ελλάδα, για παράδειγμα, δεν το χρησιμοποίησε σωστά, όπως φάνηκε εκ του αποτελέσματος. Από την άλλη πλευρά, είναι κατανοητό ότι δεν μπορούμε να μένουμε μέσα για πάντα, δεν μπορεί η οικονομία να είναι παγωμένη, δεν μπορεί η εκπαίδευση να μην λειτουργεί. Πρέπει η χώρα να βρει άλλους τρόπους, να χρησιμοποιήσει άλλα μέσα, υπαρκτά, για να μπορέσει εν μέσω πανδημίας να κρατήσει όρθια την ελληνική κοινωνία χωρίς να έχει μεγάλη διασπορά.
Χριστίνα Κυδώνα, παθολόγος - εντατικολόγος, διευθύντρια ΕΣΥ, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης
Το καθολικό και συνεχές lockdown είναι καταστροφικό για την κοινωνία για πολλούς λόγους, που αφορούν την ψυχική και σωματική υγεία των πολιτών (πέραν της νόσου Covid), αλλά και τη ρημαγμένη οικονομία, που επηρεάζει την ευημερία όλων. Ήταν αναγκαίο στο πρώτο κύμα, όταν η νόσος ήταν εν πολλοίς άγνωστη και το σύστημα Υγείας απροετοίμαστο, όμως το ότι αποτέλεσε λύση για το δεύτερο κύμα είναι δείγμα αναποτελεσματικής πολιτικής στον τομέα της δημόσιας Υγείας. Μια σωστή επιδημιολογική πολιτική επιτήρησης θα άφηνε ανοιχτά πολλά μέρη της Ελλάδας να συνεχίσουν τις δραστηριότητές τους, με τον πληθυσμό εκπαιδευμένο να φορά σωστά μάσκες και να αποφεύγει τον συνωστισμό, και από την άλλη θα έκλεινε στοχευμένα τα μέρη εκείνα που αποδεδειγμένα αποτελούσαν φωλιές διασποράς. Και βέβαια, όταν η κυβέρνηση επιλέγει να αφήνει τους ανθρώπους να συγχρωτίζονται στους τόπους εργασίας, μαζικής μετακίνησης και κατανάλωσης, ενώ τους αστυνομεύει στον ελεύθερο χρόνο και σε κάθε διαμαρτυρία, δεν πείθει κανέναν ότι το κάνει προς όφελος της υγείας του πληθυσμού. Δυστυχώς, με την αλλοπρόσαλλη πολιτική εν μέσω χειμώνα και τη διάδοση των μεταλλαγμένων στελεχών του ιού δεν είναι καθόλου απίθανο να ζήσουμε και τρίτο κύμα.
Η κολχικίνη μπορεί να αντιμετωπίσει τον ιό; Υπάρχουν άλλες διαθέσιμες θεραπείες;
Ιωάννης Καλομενίδης
Είναι πολύ πρώιμο ακόμα να πούμε για την κολχικίνη, όσα γνωρίζουμε είναι από ένα δελτίο Τύπου ενός επιστημονικού οργανισμού στον Καναδά. Η Ελλάδα έτρεξε αμέσως να το υιοθετήσει και να το ενσωματώσει στις οδηγίες. Δεν λέω όχι, με την έννοια ότι είναι ένα φάρμακο το οποίο είναι γνωστό, δεν είναι τοξικό, χορηγείται εύκολα από το στόμα. Άρα, με την επιφύλαξη ότι δεν έχουμε ακόμα εικόνα για το ποια είναι η έκταση της βοήθειας που δίνει, θα έλεγα ότι είναι κάτι το οποίο έχει ενδιαφέρον.
Άλλα φάρμακα τα οποία χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της Covid-19 υπάρχουν, χωρίς κάποιο από αυτά να αλλάζει καταλυτικά τους όρους του παιχνιδιού. Φαίνεται ότι τα μονοκλωνικά αντισώματα έχουμε ελπίδα να χρησιμεύσουν για τους ασθενείς της κοινότητας ώστε να μην εξελιχθεί η νόσος. Είδαμε μέσα στην εβδομάδα ένα δελτίο Τύπου από μια εταιρεία που τα παράγει, το οποίο είναι το πρώτο που δείχνει ότι μπορεί να μειώνει και θανάτους.
Συγκεκριμένα, το μονοκλωνικό της εταιρείας Lillly μείωσε τη νοσηλεία στις 29 μέρες σε σύγκριση με placebo (1,6% vs 6,3% γενικά και 4 % vs 15% σε ασθενείς >65 ετών ή παχύσαρκους με BMI>35).
Το μονοκλωνικό της Regeneron μείωσε την ανάγκη για νοσηλεία ή επίσκεψη στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών στις 28 μέρες (3% vs 6% σε όλους τους ασθενείς και 6% vs 15% σε όσους δεν είχαν ακόμη αναπτύξει δικά τους αντισώματα) σε σύγκριση με placebo.
Όταν μόνο ένα 15% των ασθενών που ανήκουν στην ομάδα που θεωρείς ότι θα θεραπεύσεις αναπτύσσει σοβαρή νόσο χωρίς παρέμβαση, τότε υπάρχει ανάγκη να βρεις άλλα κριτήρια, που φωτογραφίζουν καλύτερα ποιοι το έχουν ανάγκη.
Πρέπει δηλαδή να εξειδικεύσουμε καλύτερα τον πληθυσμό που έχει ανάγκη τα μονοκλωνικά.
Από τα νοσοκομειακά φάρμακα, το μόνο που έχει βρεθεί ότι σε προχωρημένες μορφές προσφέρει καλύτερη επιβίωση είναι η κορτιζόνη.
Για την κοινότητα λοιπόν έχουμε περισσότερα δεδομένα για τα μονοκλωνικά αλλά αν η κολχικίνη λειτουργήσει, είναι πολύ πιο ελκυστική, διότι είναι πολύ φθηνή και ατοξική, ενώ το μονοκλωνικό χρειάζεται να πας κάπου για να το κάνεις ενδοφλέβια, αν και γίνονται προσπάθειες να γίνει πιο απλή η διαδικασία.
Χριστίνα Κυδώνα
Η κολχικίνη, ένα φτηνό αντιφλεγμονώδες χάπι, έδειξε όντως στη μελέτη ColCORONA ότι μετά από ένα μήνα θεραπείας σε ασθενείς Covid μείωσε την εισαγωγή στο νοσοκομείο κατά 25%, την ανάγκη για μηχανικό αερισμό κατά 50% και τους θανάτους κατά 44%. Εντυπωσιακά αποτελέσματα για ένα φάρμακο που μπορεί να δοθεί κατ’ οίκον, με ελάχιστες παρενέργειες και αφορά τις ευάλωτες ομάδες ασθενών στην Covid, όπως είναι οι άνω των 60 ετών ή νεότεροι με τουλάχιστον μια συννοσηρότητα (παχυσαρκία, σ. διαβήτης, αρρύθμιστη υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια και χρόνια αναπνευστική νόσος). Άρα είναι μια θεραπεία που μπορεί να βοηθήσει, με την προϋπόθεση ότι χορηγείται από γιατρό που έχει εκτιμήσει τον ασθενή και γνωρίζει τις αντενδείξεις. Μια ακόμα υποσχόμενη θεραπεία είναι τα μονοκλωνικά αντισώματα έναντι πρωτεϊνών SARS-CoV-2 (Bamlanivimab / L-Lily και ο συνδυασμός Casirimab + Imdevimab / Regeneron για χορήγηση σε ασθενείς με ήπιας ή μέτριας βαρύτητας λοίμωξη, που δεν απαιτούν νοσηλεία και έχουν παράγοντες κινδύνου για επιδείνωση. Πιο ακριβή όμως θεραπεία, που απαιτεί οργανωμένη πρωτοβάθμια περίθαλψη και χώρους για εφάπαξ ενδοφλέβια έγχυση, όπως ένα καλά στελεχωμένο Κέντρο Υγείας. Βήματα έχουν γίνει και στην αποτελεσματικότερη υποστήριξη των ασθενών που νοσηλεύονται με βαριά αναπνευστική ανεπάρκεια, έτσι ώστε να αποφύγουν την εισαγωγή στην εντατική.
Έκανα και τις δύο δόσεις του εμβολίου. Μέχρι πότε έχω ανοσία; Μεταδίδω τον ιό; Προστατεύομαι αποτελεσματικά από τα μεταλλαγμένα στελέχη του νέου κορωνοϊού;
Ιωάννης Καλομενίδης
Μάλλον στο βρετανικό στέλεχος τα εμβόλια λειτουργούν αλλά δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι. Κυρίως γιατί γνωρίζουμε ποιες μεταλλάξεις έχουμε σε εκτεταμένη βάση. Αυτή τη στιγμή μπορεί να έχουμε κάποιες που είναι στη γένεσή τους. Η έννοια της μετάλλαξης είναι εγγενής στην έννοια μιας ιογενούς πανδημίας. Άρα με τα σημερινά δεδομένα φαίνεται πως δεν έχουμε μεγάλο πρόβλημα, όμως δεν μπορούμε να ξέρουμε με ακρίβεια τι θα γίνει στο εγγύς μέλλον. Είναι άγνωστο ακόμα το αν μεταδίδω τον ιό μετά τον εμβολιασμό μου. Είναι γεγονός ότι πρόκειται για εμβόλια ασφαλή και αποτελεσματικά, μας προστατεύουν, αλλά δεν ξέρουμε και αν μας προστατεύουν από ασυμπτωματική λοίμωξη, η οποία μπορεί να είναι και μεταδοτική. Γι’ αυτό λέμε ότι συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε μέσα προστασίας όπως οι μάσκες. Φαίνεται ότι η διάρκεια της ανοσίας φτάνει τους έξι μήνες, ίσως και παραπάνω. Αλλά δεν το ξέρουμε και αυτό είναι ένα κρίσιμο σημείο. Διότι αν εγώ που προχθές έκανα τη δεύτερη δόση πρέπει να εμβολιαστώ ξανά μέσα στον Ιούλιο, όλο το εμβολιαστικό σχέδιο ανατινάσσεται πάλι. Δεν γίνεται να αντιμετωπίζουμε τα πράγματα μονοθεματικά, δηλαδή για την προστασία κάνουμε μόνο lockdown και για το δεύτερο βήμα περιμένουμε μόνο το εμβόλιο. Το οποίο είναι φανερό ότι δεν μπορούμε να το παράξουμε σε μεγάλες ποσότητες. Πόσο μάλλον αν πρέπει να το τροποποιήσουμε για να αντιμετωπίσουμε ένα μεταλλαγμένο στέλεχος που θα είναι κυρίαρχο το καλοκαίρι κ.ο.κ. Προχωράμε στο άγνωστο κάνοντας όνειρα ότι έχουμε βρει τη λύση με μη σοβαρό τρόπο.
Χριστίνα Κυδώνα
Δυστυχώς, στην Ελλάδα είμαστε πολύ μακριά από τον στόχο κάλυψης του πληθυσμού (οι εμβολιασμένοι με μία τουλάχιστον δόση είναι το 1,75% του πληθυσμού, με μέσο όρο στην Ε.Ε. 1,94%). Μόνο το Ισραήλ, που κατάφερε να εμβολιάσει το 40% των πολιτών του, μπορεί να μας δώσει στοιχεία για την πραγματική αποτελεσματικότητα του εμβολίου της Pfizer και αυτά είναι πολύ ενθαρρυντικά, με πάνω από 95% αντισωμιακή απάντηση. Όμως τα ερωτήματα του κατά πόσο οι εμβολιασμένοι μπορεί να καταστούν φορείς και το πόσο διατηρείται η ανοσία μένουν ακόμα αναπάντητα, γιατί χρειαζόμαστε χρόνο μελέτης. Φαίνεται ότι είναι αποτελεσματικά και για τις κυρίαρχες μεταλλάξεις του ιού, με ερωτηματικό για το στέλεχος που ταυτοποιήθηκε στη Νότια Αφρική. Η Αγγλία, που είναι αυτή τη στιγμή η χώρα που μαστίζεται από το τρίτο κύμα, προερχόμενο από μια εξαιρετικά μεταδοτική μορφή του ιού, τρέχει ένα πρόγραμμα εντατικού εμβολιασμού που τα αποτελέσματά του μένει να φανούν. Εν μέσω χειμώνα, δυσοίωνα είναι και τα νέα για την επάρκεια παραγωγής και διανομής του εμβολίου, με τη Γαλλία να ανακοινώνει ότι διαθέτει ποσότητες μόνο για το ένα τρίτο του πληθυσμού και το Βέλγιο για το ένα δεύτερο. Η Ελλάδα, ουραγός στις παραγγελίες, φαίνεται ότι θα καλύψει το υγειονομικό προσωπικό, τους υπερήλικες άνω των 80 και τα σώματα ασφαλείας(!). Μακράν από ένα επίπεδο ασφαλές για τη χώρα.
Πότε θα μπορέσουμε να βγούμε ξανά έξω για φαγητό ή να πάμε στο θέατρο;
Ιωάννης Καλομενίδης
Δεν πρέπει να γίνεται τώρα αυτή η κουβέντα, πραγματικά δεν ξέρει κανείς. Είναι τόσες πολλές οι αβεβαιότητες που θεωρώ ότι δεν έχει νόημα να το συζητάμε. Εδώ ακόμα δεν έχουμε καταφέρει να προχωρήσουμε αρκετά και μάλλον είμαστε ξανά σε φάση οπισθοχώρησης με όσα συμβαίνουν με το εμβόλιο.
Παράλληλα, πρέπει να προετοιμαστούμε για το ενδεχόμενο έξαρσης η οποία καραδοκεί μέσα στον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο.
Τα στοιχεία που έχουμε δεν αποτυπώνουν την πραγματικότητα, γιατί είναι κακής ποιότητας. Θυμίζω ότι στη βόρεια Ελλάδα λέγαμε ότι τα πράγματα είναι καλά και καταλάβαμε ότι είμαστε μπροστά σε ένα τεράστιο πρόβλημα από την αύξηση των εισαγωγών στα νοσοκομεία.
Δεν έχει αλλάξει τίποτα στον μηχανισμό επιτήρησης της πανδημίας. Και αν «μπλέξει» η Αττική, θα ξεμπλέξουμε πολύ πιο δύσκολα, έχει πολλές ποικιλομορφίες, περιοχές ολόκληρες όπου οι άνθρωποι ζουν σε άσχημες συνθήκες, μέσα μεταφοράς πολύ πιο εκτεταμένα και αναγκαία, δεν είναι Θεσσαλονίκη.
Χριστίνα Κυδώνα
Πραγματικά φαίνεται παράλογο να παρατείνεται η διακοπή λειτουργίας θεάτρων και κινηματογράφων, όταν τόσες άλλες δραστηριότητες με πολλαπλάσια επικινδυνότητα έχουν ανοίξει. Θα μπορούσαν, με καλό εξαερισμό πριν και μετά, μικρότερη διάθεση εισιτηρίων, αποστάσεις, μάσκες στους θεατές και τακτικά τεστ στα μέλη των θιάσων, να επαναλειτουργήσουν. Είναι απαραίτητο για την επιβίωση του καλλιτεχνικού χώρου, αλλά μπορεί και να αποδειχτεί ιδιαίτερα ωφέλιμο στην ψυχική υγεία των πολιτών. Το ίδιο θα έλεγα για τους υπαίθριους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία, που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν με υγειονομικούς κανόνες και να προσφέρουν διεξόδους στη ζοφερή κατάσταση που ζούμε, με την επιμόρφωση και το άνοιγμα των οριζόντων των πολιτών. Για το κομμάτι όμως της εστίασης τα πράγματα είναι πιο δύσκολα, γιατί κατά τη διάρκεια του φαγητού και της διασκέδασης η χρήση μάσκας είναι αδύνατη. Χρειάζεται λίγο υπομονή, δυο μήνες ακόμα, μια και ευτυχώς ζούμε σε μια χώρα που μας επιτρέπει από τον Απρίλιο να καθόμαστε έξω και να απολαμβάνουμε με την παρέα μας ένα γεύμα. Εν κατακλείδι θα πρέπει, ακολουθώντας τα μέτρα, να διατηρήσουμε την ευεξία μας ζώντας στιγμές ελευθερίας για να μην γίνει η ζωή μας, όπως λέει το σύνθημα, «δουλειά και κατανάλωση και στ’ άλλα θεατής».
