Στις 3 Μαΐου συμπληρώθηκαν 180 χρόνια από την ίδρυση και λειτουργία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το πανεπιστήμιο επέλεξε να γιορτάσει με μια μεγάλη εκδήλωση στο κεντρικό κτήριό του, στα Προπύλαια. Απ’ έξω μια ομάδα φοιτητών με τα δικά της αιτήματα προσπαθούσε να αφήσει το στίγμα της στην ιστορία του ιδρύματος, της πόλης, της εκπαίδευσης. Μέσα καθηγητές, ερευνητές, πολιτικοί, μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας παρακολουθούσαν το χρονικό της διαδρομής του ΕΚΠΑ σε ένα ντοκιμαντέρ που τις επόμενες ημέρες αναμένεται να δει το φως της δημοσιότητας.
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών είναι από τα μεγαλύτερα ιδρύματα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα, από τα σημαντικότερα στην ευρύτερη “γειτονιά” της Μεσογείου, από τα διακριθέντα σε διεθνείς κατατάξεις. Σήμερα, μέσα στην οικονομική κρίση, διανύει μια νέα φάση της ιστορίας του: μέσα από αγώνες και μη, αντιφάσεις και και συγκρούσεις, διεκδικεί να συνεχίσει την πορεία του.
“Σε μια περίοδο όπου η οικονομική κρίση περιορίζει συνεχώς τις δυνατότητες των νέων ανθρώπων, η υπόμνηση και η υπεράσπιση του δημόσιου χαρακτήρα του Αθήνησι δεν αποτελεί μόνο φόρο τιμής στο παρελθόν, αλλά σταθερή πυξίδα για το μέλλον του” τονίζει στην “Α” ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης, επίκουρος καθηγητής Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ιδρύματος.
Ο ίδιος, πρόεδρος της διοικούσας επιτροπής του Ιστορικού Αρχείου του ΕΚΠΑ, επιμελήθηκε το ντοκιμαντέρ για την ιστορία του ιδρύματος, που -όπως σημειώνει- “πορεύτηκε σε μια ιστορική διαδρομή 180 χρόνων, επωμιζόμενο από την ίδρυσή του μια σειρά από ρόλους: φορέας επιστημονικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, ίδρυμα που συγκέντρωνε υπό τον έλεγχό του μεγάλο μέρος των αρμοδιοτήτων ενός σύγχρονου κράτους, κέντρο διάχυσης της εθνικής ιδεολογίας και της Μεγάλης Ιδέας, σύμβολο του εξευρωπαϊσμού”.
Μέσα στην πυκνή διαδρομή του, ήταν “η διαχρονική σύνδεσή του με την κοινωνία, αλλά και την ιστορία της χώρας” το εμβληματικό χαρακτηριστικό του· ο πρύτανης του ΕΚΠΑ Αθανάσιος Δημόπουλος υπογραμμίζει ότι “η σύνδεση αυτή παραμένει προτεραιότητα”. Έτσι συνεχίζει λέγοντας ότι “πρέπει να υποστηριχθούν οι φοιτητές σήμερα”, υποστηρίζοντας το δικαίωμα στην απρόσκοπτη φοίτηση, αλλά και θίγοντας κάτι πολύ σοβαρό. Τη στέγαση. “Σε συνεργασία με την Πολιτεία πρέπει να ενισχυθούν οι υποδομές” λέει.
Δυστυχώς, οι υποδομές της φοιτητικής μέριμνας το 2017 μετρούν ακόμη ένα από τα πολλά χρόνια που δεν έχουν ανανεωθεί, που δεν στηρίζονται. Το υπουργείο Παιδείας, πρώτη φορά, έχει συγκροτήσει επιτροπή για τη μελέτη των δαπανών όλης της εκπαίδευσης. Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί για την κάλυψη των ανελαστικών αναγκών της. Φτάνει όμως αυτό για να πάρουν “ανάσα” σχολεία και πανεπιστήμια;
Όπως μας λέει ο Β. Καραμανωλάκης, παρά τις δυσκολίες του όλα αυτά τα χρόνια, το ΕΚΠΑ “υπήρξε ο μόνος, και παραμένει πάντα, κορυφαίος εκφραστής του θεσμού του δημόσιου πανεπιστημίου. Ένα δημόσιο πανεπιστήμιο που έδωσε σε εκατομμύρια φοιτητές και φοιτήτριες τη δυνατότητα να σπουδάσουν και να αλλάξουν τη ζωή τους, καθώς η εκπαίδευση στην Ελλάδα αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κοινωνικής κινητικότητας”.
Το χρονικό του Πανεπιστημίου Αθηνών
1836. Ιδρύεται το Βασιλικό Σχολείο των Τεχνών -μετέπειτα Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
1837. Στις 3 Μαΐου εγκαινιάζεται το Οθώνειο Πανεπιστήμιο. Στεγάζεται στο σπίτι του αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη.
* Έχει τέσσερεις σχολές: Νομική, Θεολογική, Ιατρική και Φιλοσοφική. Ξεκινά με 52 φοιτητές και συνεχίζει με ομογενείς από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
* Η εισαγωγή γίνεται με απολυτήριο Γυμνασίου, οι παραδόσεις είναι ελεύθερες.
1839. Στις 3 Ιουλίου ο Όθωνας θέτει τον θεμέλιο λίθο του κεντρικού κτηρίου του πανεπιστημίου.
1841. Ολοκληρώνονται τα Προπύλαια και τα μαθήματα μεταφέρονται εκεί.
1862. Η “Πανεπιστημιακή Φάλαγγα” πρωτοστατεί στον αγώνα κατά του Όθωνα. Υπήρξε το μοναδικό οπλισμένο σώμα φοιτητών αυτού του τύπου.
1862. Οκτώβριος. Το Οθώνειο Πανεπιστήμιο μετονομάζεται σε Εθνικό, "ως ίδρυμα κοινόν ολοκλήρου του έθνους". Τα βασιλικά παράσημα αντικαθίστανται από την εικόνα της κουκουβάγιας.
1887. Ο Νικόλαος Γύζης σχεδιάζει το λάβαρο του πανεπιστημίου με τη θεά Αθηνά. Ο Γεώργιος Ιακωβίδης σχεδιάζει τη γλαύκα πάνω σε κλαδιά ελιάς.
1890. Εγγράφεται η πρώτη γυναίκα φοιτήτρια, η Ιωάννα Σταφανόπολι. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα οι φοιτητές είναι μόνο άνδρες.
1893. Η κυβέρνηση του Χαρ. Τρικούπη επιβάλλει τα πρώτα διδακτικά τέλη στην εγγραφή και την εξέταση στο πανεπιστήμιο
* Στις αρχές του 20ού αιώνα το πανεπιστήμιο πρωτοστατεί στο λεγόμενο γλωσσικό ζήτημα και ηγείται του αντιδημοτικιστικού αγώνα.
* Οι φοιτητές υπερασπίζονται την αρχαία ελληνική γλώσσα.
1909. Γίνονται εκκαθαρίσεις στο διδακτικό προσωπικό. Απολύονται 17 από τους 54 καθηγητές.
1911. Η κυβέρνηση του Ελ. Βενιζέλου ψηφίζει τον πρώτο κανονισμό λειτουργίας για το πανεπιστήμιο. Ο κανονισμός το διαιρεί σε Εθνικό και Καποδιστριακό.
* Την περίοδο αυτή ξεκινάει ο φοιτητικός συνδικαλισμός
1922. Το πανεπιστήμιο ενοποιείται πάλι.
1926. Οι πρώτες εισαγωγικές εξετάσεις στις πανεπιστημιακές σχολές.
* Την ίδια χρονιά ιδρύεται το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Βενιζελικές κυβερνήσεις ιδρύουν και άλλες σχολές.
1932. Μετονομάζεται σε Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών.
1937. Στα 100 χρόνια του το πανεπιστήμιο απειλείται από τη δικτατορία του Μεταξά.
1938. Η Αγγελική Παναγιωτάτου η πρώτη έκτακτη καθηγήτρια των Τροπικών Νόσων στην Ιατρική Σχολή.
1940. Τη δεκαετία αυτή η πανεπιστημιακή κοινότητα μπαίνει στον αγώνα ενάντια στους κατακτητές.
1960. Στα χρόνια που ακολουθούν καταργούνται τα δίδακτρα, αυξάνονται οι φοιτητές, το κίνημα πρωτοστατεί.
1967. Από το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου και μετά, η δικτατορία απειλεί την αυτονομία του ιδρύματος.
1972. Φεβρουάριος. Εμβληματική εξέγερση των φοιτητών της Νομικής κατά του καθεστώτος.
* Στα χρόνια που ακολουθούν εκδημοκρατίζεται το πανεπιστήμιο.
1990. Από αυτή τη δεκαετία διευρύνεται και θεσμοθετούνται οι μεταπτυχιακές σπουδές.
*Με στοιχεία από το ντοκιμαντέρ "Το χρονικό μίας διαδρομής. 1837-2017" που προβλήθηκε στην επετειακή εκδήλωση για τα 180 χρόνια από την ίδρυση και λειτουργία του ΕΚΠΑ. Η ιστορική επιμέλεια έγινε από τον Βαγγέλη Καραμανωλάκη, καθηγητή του ιδρύματος και πρόεδρο της διοικούσας επιτροπής του Ιστορικού Αρχείου του.
