ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
Ο πρόσφατος θάνατος του ηθοποιού Μηνά Χατζησάββα, με την αναγκαστική μεταφορά του στη Σόφια της Βουλγαρίας, ώστε να γίνει η αποτέφρωση, επανέφερε στο προσκήνιο το σοβαρό ζήτημα. Παρ' ότι από το 2010 υπάρχει νομοθετική ρύθμιση για την αποτέφρωση των νεκρών, στην Ελλάδα δεν υπάρχουν αποτεφρωτήρια. Παρ' ότι ακόμη διαπιστώνονται υψηλά ποσοστά αποτέφρωσης νεκρών ακόμη και σε χώρες με επίσημο θρήσκευμα τη χριστιανική ορθοδοξία, όπως η Βουλγαρία, η Σερβία και η Ρωσία, η δική μας εκκλησία αντιδρά έντονα και ξεκόβει κάθε κουβέντα για το θέμα. Η απόφαση του ΣΥΡΙΖΑ να ολοκληρώσει το νομοθετικό πλαίσιο φαίνεται πως ανοίγει τον δρόμο για να έρθει στην Ελλάδα κάτι που στον δυτικό κόσμο ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα.
Στα 1.200 χιλιόμετρα το κοντινότερο αποτεφρωτήριο
Η μικρότερη απόσταση από την Αθήνα μέχρι το πρώτο αποτεφρωτήριο είναι 1.200 χιλιόμετρα, όση είναι δηλαδή η απόσταση από την πρωτεύουσά μας μέχρι τη Σόφια. Χιλιάδες οικογένειες κάθε χρόνο υποχρεώνονται να κάνουν τη διαδρομή ενώ παράλληλα επωμίζονται το υψηλό κόστος. Όσες πάλι δεν μπορούν να πληρώσουν, πρέπει να ζήσουν την εκταφή των δικών τους μετά από τρία χρόνια, ενώ παραβιάζεται η τελευταία επιθυμία των αποθανόντων, που κατά τις χριστιανικές αξίες θεωρείται ιερή.
Παράλληλα, οι συγγενείς πληρώνουν κάθε χρόνο 50 ευρώ για τη διατήρηση των οστών. Αν οι αποθανόντες είναι περισσότεροι, το κόστος προφανώς γίνεται μεγαλύτερο, αν δεν μπορούν να καταβάλουν το ποσό, τότε τα οστά καταλήγουν στο "χωνευτήρι" των νεκροταφείων. "Η συσσώρευση πολύ μεγάλου αριθμού οστών αναγκάζει τους υπαλλήλους να ρίχνουν χημικά ώστε να λιώσουν τα οστά για να χωρέσουν κι άλλα, με συνέπεια τη μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα", σημειώνει στην "Αυγή" ο Αντώνης Αλακιώτης, πρόεδρος του Συνδέσμου Φίλων Αποτέφρωσης.
Οι ακτιβισμοί των παπάδων
Η νομοθετική ρύθμιση του 2010 ήταν ένα βήμα μπροστά για την επίλυση του προβλήματος αλλά όχι αρκετή. "Οι δήμοι προσπάθησαν να κατασκευάσουν αποτεφρωτήρια, ωστόσο εντός των κοιμητηρίων δεν υπήρχαν χώροι και εκτός των κοιμητηρίων δεν προβλεπόταν η ίδια δυνατότητα τότε". Φυσικά υπήρχαν έντονες αντιδράσεις και από την Εκκλησία. Αποκορύφωμα, η ανατροπή της απόφασης του Δήμου Μαρκόπουλου. "Αρχικά είχε αποφασιστεί ομόφωνα να γίνει αποτεφρωτήριο, αλλά ο παπάς Νικόλαος Μεσογαίας κινητοποίησε του πιστούς, μάζεψε υπογραφές και ανέτρεψε την απόφαση, πείθοντας τους 23 από τους δημοτικούς συμβούλους. Έμειναν να στηρίζουν την αρχική απόφαση μόνο 6 δημοτικοί σύμβουλοι και ο δήμαρχος". Μάρτυρες υποστηρίζουν ότι το... ισχυρότερο επιχείρημα ώστε να μεταπεισθούν οι δημοτικοί σύμβουλοι ήταν οι κραυγές όσων τους τραμπούκιζαν.
Στην πραγματικότητα, τα επιχειρήματα που επικαλείται η εκκλησία είναι κενά περιεχομένου, μας τονίζει ο Α. Αλακιώτης. "Η ορθόδοξη εκκλησία υποστηρίζει ότι η αποτέφρωση δεν αποτελεί μέρος της παράδοσής μας. Η παράδοση είναι η ταφή, λένε, καθώς για να γίνει η ανάσταση των νεκρών πρέπει να υπάρχουν οστά. Η εκταφή όμως δεν ανήκει στις παραδόσεις της θρησκείας μας. Αντίθετα, είναι ό,τι πιο βάρβαρο και ιερόσυλο μπορεί να συμβεί, ενώ είναι πάμπολλες οι αναφορές στα αρχαία κείμενα για το ξεθάψιμο του νεκρού. Παρ' όλα αυτά η ορθόδοξη εκκλησία το αποδέχτηκε, επειδή δεν υπήρχαν χώροι στα κοιμητήρια". Με την αποτέφρωση, οι εκταφές θα σταματήσουν, άρα, όπως αναφέρει ο Α. Αλακιώτης, "και μια διαδικασία που είναι κόντρα στην παράδοσή μας".
60-70% μουμιοποίηση στους τάφους
Τα οφέλη της αποτέφρωσης δεν περιορίζονται στην τήρηση των παραδόσεων. Η πλήρης και γρήγορη αποσύνθεση αποτρέπει την περιβαλλοντική και ατμοσφαιρική μόλυνση. Αποφεύγεται παράλληλα το ψυχολογικό μαρτύριο των συγγενών, ενώ απαλλάσσονται από έξοδα που αντιστοιχούν στην κηδεία και τη συντήρηση των τάφων, ή για το ταξίδι στη Σόφια εφόσον πάρουν την απόφαση να γίνει η αποτέφρωση στη Βουλγαρία. Παράλληλα εξοικονομείται ελεύθερη γη. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Α. Αλακιώτης, "κάθε 1.000 αποτεφρώσεις εξοικονομούμε 1 στρέμμα γης". Σε απάντησή του επίσης στον πρόεδρο της ΚΕΔΕ Γιώργο Πατούλη, η οποία δημοσιεύτηκε στην "Εφημερίδα των Συντακτών", αναφέρει ότι "ο κορεσμός των εδαφών των νεκροταφείων συντελεί ώστε να υπάρχει 60% - 70% ασηψία, μουμιοποίηση ή / και σαπουνοποίηση των πτωμάτων".
Το 2014, με τροπολογία που κατέθεσε ο βουλευτής τότε του ΣΥΡΙΖΑ Νίκος Βούτσης, με την καθοριστική συμβολή του συνταγματολόγου Νίκου Αλιβιζάτου, δόθηκε η δυνατότητα για κατασκευή αποτεφρωτηρίων και εκτός των νεκροταφείων. Ένα χρόνο από τότε, η αποτέφρωση παραμένει στα χαρτιά. Την ίδια στιγμή, τα 3/4 των αποθανόντων παγκοσμίως αποτεφρώνονται, γεγονός που οφείλεται στο ότι περιλαμβάνεται ως βασικό τελετουργικό σε άλλες θρησκείες, όπως ο βουδισμός. Στην Ευρώπη η αποτέφρωση καταγράφει υψηλά ποσοστά στη Μεγάλη Βρετανία (75%), στην Τσεχία (70%), ενώ στη Γερμανία το ποσοστό φτάνει το 55%.
Τι αλλάζει, η "ευελιξία" της Εκκλησίας
Με τις νέες νομοθετικές ρυθμίσεις ανοίγει πια ο δρόμος για την κατασκευή αποτεφρωτηρίων. Βασική διευκόλυνση σε σχέση με πριν είναι ότι οι δήμοι έχουν τη δυνατότητα να λειτουργούν Κέντρα Αποτέφρωσης Νεκρών, όχι μόνο σε δικές τους εκτάσεις, αλλά και σε εκτάσεις που τυχόν τους έχουν παραχωρηθεί κατά χρήση. Σημειώνεται επίσης ότι ο Δήμος Αθηναίων είχε πρόσφατα γνωστοποιήσει πως δεν υπάρχει κατάλληλος χώρος που να του ανήκει ενώ προχώρησε σε διακήρυξη για τη μίσθωση ακινήτου. Η νέα νομοθετική ρύθμιση αναμένεται να βοηθήσει σημαντικά ώστε να ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο. Όσον αφορά την Εκκλησία, σύμφωνα με τον Α. Αλακιώτη, όπως έχει διδάξει το παρελθόν σε αντίστοιχες "δύσκολες" αλλαγές θα υποχωρήσει. "Η Εκκλησία της Ελλάδας ήταν και είναι συντηρητική, αλλά έχει αποδείξει διαχρονικά μια ιδιαίτερη προσαρμογή όταν οι συνθήκες αλλάζουν. Πιστεύω ότι με τον ίδιο τρόπο θα συμπεριφερθεί στο θέμα της αποτέφρωσης. Επιμένει γιατί δεν έχει γίνει ένα αποτεφρωτήριο στην Ελλάδα. Μόλις αυτό συμβεί, θα προσαρμοστεί, με την ευελιξία που την χαρακτηρίζει".
