Ελένη Παπανδρέου*
Η Εθνική Λυρική Σκηνή αποδεικνύει συνεχώς τα τελευταία χρόνια, πως είναι ένας οργανισμός, που οραματίζεται και πρωτοπορεί. Το όραμα της είναι να φέρει όσο πιο κοντά γίνεται τη λυρική τέχνη σε ένα ευρύτερο κοινό ώστε να γίνει η τέχνη αυτή κτήμα όλων των πολιτών και κάνει με τον πιο εμφατικό και δημιουργικό τρόπο πράξη τη δια βίου εκπαίδευση μέσω του σπουδαίου αυτού καλλιτεχνικού είδους. Με εκπαιδευτικά προγράμματα και δράσεις ανοιχτές για όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες εφορμά στην κοινωνία με στόχο να χτίσει ισχυρούς δεσμούς με το ακροατήριο της, εκπαιδεύοντας το μέσα και έξω από τα θέατρα, στα σχολεία, στους δρόμους, στις πλατείες, στην αγορά.
Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2016 θα ξεκινήσει το μεγάλο εγχείρημα της μεταστέγασης της ΕΛΣ στις νέες της εγκαταστάσεις στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Η νέα εποχή έχει όμως αρχίσει για τη Λυρική ήδη από το 2011. Η Εθνική Λυρική Σκηνή τα τελευταία χρόνια κάνει τη διαφορά. Με ένα στοχευμένο πρόγραμμα εξωστρέφειας αποφάσισε να βρει η ίδια το κοινό της. Και βγήκε στους δρόμους, στα πιο απρόσμενα σημεία. Έτσι συνάντησαν οι κάτοικοι της Αθήνας το λυρικό λεωφορείο, που το Φθινόπωρο του 2011 με επιβάτες του λυρικούς καλλιτέχνες πλημμύρισε με μουσικές τους δρόμους της πόλης καλώντας τους περαστικούς σε ένα κοινό μουσικό ταξίδι. Το ταξίδι αυτό είχε σταθμούς με λυρικές βραδιές και παραστάσεις χορού σε περιοχές όπως ο Κολωνός, η Λαμπρινή, τα Καμίνια, ο σταθμός του μετρό στον Κεραμεικό και το Μοναστηράκι. Και δε σταμάτησε εκεί. Τη Λυρική τη συναντήσαμε στη Βαρβάκειο αγορά, σε μια δράση με πολύ μεγάλη προσέλευση κοινού, είδαμε ανοιχτές πρόβες στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου και στο λιμάνι του Πειραιά, την εκπληκτική παράσταση με το "χορό των γερανών" στο εργοτάξιο του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Ακόμα σε δράσεις στην Θεσσαλονίκη, στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος και σε ακριτικές περιοχές όπως η Θηρασιά και σε πολλά άλλα σημεία σε όλη τη χώρα.
Εξαιρετική επιτυχία σημειώνει και η "όπερα της βαλίτσας", που λόγω της ευελιξίας της, καθώς παρουσιάζει μια από τις πιο δημοφιλείς παραστάσεις παγκοσμίως, την Κάρμεν του Μπιζέ, με ένα μόνο πιάνο αντί για ορχήστρα και με συνοδεία των εξαιρετικών μονωδών της Λυρικής, έχει επισκεφθεί κινηματογραφικές αίθουσες, μουσεία, δημοτικές βιβλιοθήκες, γηροκομεία, σε 22 πόλεις της Ελλάδας αλλά και γειτονιές στην Αθήνα, όπου δε μπορεί να παρουσιαστεί μια κανονική όπερα λόγω τεχνικών δυσκολιών.
Και βέβαια αξίζει να σημειωθεί πως όλες αυτές οι δράσεις είναι ανοιχτές στο κοινό, που μπορεί να τις παρακολουθεί δωρεάν.
Στα πλαίσια της εξωστρέφειας η Εθνική Λυρική Σκηνή προσπαθεί να εκμηδενίζει κάθε πιθανό περιορισμό, οικονομικό, γεωγραφικό και κοινωνικό και θέλει η όπερα να είναι για όλους. Και κυρίως για τα παιδιά, που αποτελούν και το μελλοντικό κοινό της Λυρικής. Με ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα με τον τίτλο "Η όπερα διαδραστικά στα δημοτικά σχολεία", η Λυρική έχει επισκεφθεί πάνω από 150 δημοτικά σχολεία σε όλη τη χώρα. Στόχος του προγράμματος είναι να γνωρίσει το μαγικό κόσμο της όπερας στους μικρούς μαθητές μέσα από τη συμμετοχή τους στη διαδικασία παραγωγής μιας παράστασης. Τα παιδιά καθοδηγούμενα από μια ομάδα της Λυρικής γνωρίζουν όλα τα επαγγέλματα που εμπλέκονται στην παραγωγή μιας παράστασης και στο τέλος συμμετέχουν στο ανέβασμα της όπερας "Ο κουρέας της Σεββίλλης" στο σχολείο τους. Έτσι, ήδη σε πολύ νεαρή ηλικία, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία, να δημιουργήσουν παίζοντας έναν ολόκληρο κόσμο της όπερας. Και η Εθνική Λυρική Σκηνή με την όπερα στα δημοτικά αλλά και μια πλειάδα εκπαιδευτικών προγραμμάτων φροντίζει από τώρα για τους μελλοντικούς ακροατές της. Δημιουργεί ακροατές με παιδεία, γνώση και απαιτήσεις. Και αυτό το κοινό, που βιώνει τη λυρική τέχνη ως κάτι φυσικό ήδη από την παιδική του ηλικία είναι ανοιχτό και πιστό σε έναν οργανισμό και ως ενήλικο κοινό αργότερα πια.
Η ψηφιακή τεχνολογία προσφέρει τα μέσα που θα οδηγήσουν στην πολιτιστική αποκέντρωση, που έχει στόχο η Εθνική Λυρική Σκηνή. Έχει ήδη ολοκληρωθεί το πρόγραμμα ΕΣΠΑ με τον τίτλο «Εικονικές πρεμιέρες στην ελληνική περιφέρεια και στο διαδίκτυο», με το οποίο καταγράφηκαν ψηφιακά παραστάσεις της Λυρικής με σκοπό τη μετάδοσή τους σε κινηματογραφικές και πολιτιστικές αίθουσες της ελληνικής περιφέρειας και οι πρώτες προβολές θα γίνουν μέσα στη σεζόν 2015-2016.
Η Εθνική Λυρική Σκηνή έκανε το μεγάλο βήμα και αντί να περιμένει το κοινό να πάει σ' αυτή, ακολούθησε την αντίστροφη πορεία. Κατέβηκε η ίδια στους δρόμους, οι καλλιτέχνες της, η ορχήστρα της, οι ίδιες της οι παραστάσεις. Και αυτό είναι το πιο σημαντικό στοιχείο. Και όχι μια φορά. Η εικόνα των λυρικών καλλιτεχνών σε μια πλατεία, σε ένα δρόμο, σε ένα δημόσιο χώρο δεν είναι κάτι που ξενίζει τους Αθηναίους. Αυτό είναι το αποτέλεσμα της αποφασιστικότητας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής να εισχωρήσει στην κοινωνία, να γίνει τμήμα της, κομμάτι της ζωής της, τώρα, στα δύσκολα για όλους. Είναι σαφές πια πως η Λυρική θέλει να προσφέρει μέσα στην κρίση μερικές στιγμές με κάτι πιο ευγενές και πιο όμορφο στους πολίτες της Αθήνας και σιγά σιγά όλης της Ελλάδας. Η Λυρική μέσα στην κρίση επιλέγει το δρόμο της εξωστρέφειας, αυτόν που γεννά ιδέες, αναπτύσσει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία και ανοίγεται στην κοινωνία των πολιτών. Στοχεύει και επενδύει στην ενεργό συμμετοχή όλο και περισσότερων ομάδων του πληθυσμού και μέσω αυτής πιστεύει πως θα επιτευχθεί η κοινωνική ενσωμάτωση και η πρόοδος. Και μέσω της νέας αυτής θεώρησης της τέχνης και του ρόλου της ανοίγεται διπλός ο δρόμος της επιτυχίας: Αυτός της βιώσιμης ανάπτυξης του μεγαλύτερου πολιτιστικού οργανισμού της χώρας μέσα σε τόσο δυσμενείς συνθήκες αλλά και ο θεραπευτικός ρόλος της τέχνης για μια κοινωνία που υποφέρει από τις επιπτώσεις της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης.
*Εκπαιδευτικός, Καθηγήτρια Γερμανικής Γλώσσας και Πολιτισμού στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
