Γιάννης Ν. Κρεστενίτης*
Στις προγραμματικές δηλώσεις της νέας Κυβέρνησης, δια στόματος του Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και του Υπουργού Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων, συναδέλφου Αριστείδη Μπαλτά, διατυπώθηκαν, αναφορικά με τα πανεπιστήμια, ρητές θέσεις και άμεσα μέτρα για την επαναφορά των διαθέσιμων-απολυμένων διοικητικών υπαλλήλων των ΑΕΙ και την κατάργηση των Συμβουλίων Ιδρυμάτων. Θέματα για τα οποία οι αριστερές και αντιμνημονιακές πανεπιστημιακές δυνάμεις, των διδασκόντων, των εργαζόμενων και των φοιτητών κινητοποιήθηκαν σε όλη την προηγούμενη περίοδο. Και επομένως οι εξαγγελίες αυτές, σε συνέπεια με τις προεκλογικές θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ, θα πρέπει να εκληφθούν και ως νίκη του πανεπιστημιακού κινήματος, που γεννά αισιοδοξία για το μέλλον του δημόσιου πανεπιστημίου, αλλά και ευθύνη για την συνέχεια αφού είναι ακόμα πολλά που πρέπει να γίνουν για το δημόσιο, ακαδημαϊκό και δημοκρατικό πανεπιστήμιο που διεκδικούμε.
Τη σημασία της πρώτης δέσμευσης για τους διοικητικούς υπαλλήλους ουδείς μπορεί να την αμφισβητήσει, αφού ακόμη και οι σχετικές μελέτες, επί των μνημονιακών κυβερνήσεων, έχουν στοιχειοθετήσει ότι οι υπηρετούντες σήμερα στα ΑΕΙ υπάλληλοι είναι κατά πολύ λιγότεροι από τους απαιτούμενους.
Η σημασία της δεύτερης θέσης, για την κατάργηση των Συμβουλίων, ενός αποτυχημένου θεσμού, όπως και το successstory της τέως συγκυβέρνησης, βρίσκεται στην άρση της παραβίασης της συνταγματικής επιταγής για το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων.
Το Συμβούλια αποτέλεσαν τον πόλο γύρω από τον οποίο συγκροτήθηκε όλο το θεσμικό πλαίσιο της αντιμεταρρύθμισης του νόμου 4009/11 - του αποκαλούμενου «νόμος Διαμαντοπούλου» - και των μετέπειτα τροποποιήσεων του. Ένα θεσμικό πλαίσιο για το οποίο όλα τα συλλογικά ακαδημαϊκά όργανα και η πλειοψηφία της πανεπιστημιακής κοινότητας, διδάσκοντες, εργαζόμενοι και φοιτητές, είχαν απορρίψει όταν παρουσιάστηκε. Όλοι αυτοί, θα ένοιωσαν, τουλάχιστον ανακούφιση, ακούγοντας το νέο υπουργό ΠΟ. ΠΑΙ.Θ. να διατυπώνει με σαφήνεια και έμφαση στη Βουλή ότι «Ο νόμος Διαμαντοπούλου υπήρξε η απόλυτη καταστροφή για την ανώτατη εκπαίδευση». Ας μην ξεχνούμε ότι το μέχρι τώρα θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των πανεπιστημίων επιβλήθηκε εν μέσω κλίματος πολύ έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ των πανεπιστημιακών, αλλά και εκστρατείας συκοφάντησης του δημόσιου πανεπιστημίου και των λειτουργών του τόσο από στελέχη των προηγούμενων κυβερνήσεων (2010-14), αλλά και των συστημικών ΜΜΕ.
Η ανακούφιση από την εξαγγελία της κατάργησης των συμβουλίων δεν ήταν καθολική, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν συμφωνίες, έστω με επιφύλαξη και από «φωνές» που μέχρι πρόσφατα ήταν πλήρως ταυτισμένες με το έως τώρα θεσμικό πλαίσιο.
Πολύ γρήγορα εμφανίστηκαν και αντιδράσεις. Δήθεν ακομμάτιστοι, μέλη και μη της πανεπιστημιακής κοινότητας, οργανώνουν «κινηματικές» διαδικασίες και αρθρογαφούνγια να πετύχουν την ματαίωση της κατάργησης των Συμβουλίων, προβάλλοντας ως λόγους διατήρησής τους την εξασφάλιση της αυτοδιοίκησης και το τέλος του κομματικού εναγκαλισμού των πανεπιστημίων. Τα επιχειρήματα αυτά είναι σαθρά. Η διετής και πλέον ύπαρξη των Συμβουλίων, αλλά και πολιτική τους, επιβεβαιώνουν: την δημιουργία προστριβών με τις πρυτανικές αρχές, την πλήρη αποδοχή της νεοφιλελεύθερης και μνημονιακής πολιτικής αναφορικά με τις διαθεσιμότητες/απολύσεις του διοικητικού προσωπικού, την μη αναπλήρωση του συνταξιοδοτούμενου διδακτικού προσωπικού, τις μειώσεις των προϋπολογισμών των ιδρυμάτων, την αύξηση των εργολαβιών σε βασικές πανεπιστημιακές λειτουργίες, την αποτυχία διασύνδεσης με την κοινωνία και τον ακαδημαϊκό περίγυρο. Τα Συμβούλια ήταν και παρέμειναν ένα ξένο προς το δημόσιο ελληνικό πανεπιστήμιο σώμα, με θεσμοθετημένη την αλαζονική τους πολιτική και αυτό ανεξάρτητα από τις προθέσεις όσων. από ιδρύματα εσωτερικού και εξωτερικού προσέτρεξαν να τα στελεχώσουν.Το πλέον τρανταχτό παράδειγμα αλαζονικής συμπεριφοράς αποτελεί ο χειρισμός του θέματος της πρυτανικής εκλογής στο ΑΠΘ από το οικείο Συμβούλιο που οδήγησε στην ακύρωση της πρυτανικής εκλογής στο ΑΠΘ, μετά από προσφυγή στο ΣτΕ.
Η ενίσχυση της δημοκρατίας και της αυτοδιοίκησης στα πανεπιστήμια, δεν μπορεί να εξασφαλιστεί με όργανα που κατά το ήμισυ εκλέγονται από τους διδάσκοντες και κατά το υπόλοιπο ήμισυ συμπληρώνονται από τους αρχικά εκλεγμένους και δεν λογοδοτούν. Αντίθετα, η δημοκρατία ενισχύεται όταν διευρύνεται η συμμετοχή και με τους εργαζόμενους και τους φοιτητές. Όταν υπάρχει διαβούλευση και δημόσιος έλεγχος.
Αλλά η αντιμεταρρύθμιση στα πανεπιστήμια δεν θα ανατραπεί από τις έως τώρα θετικές κυβερνητικές εξαγγελίες. Χρειάζονται πολλά άλλα να υλοποιηθούν που μπορούν να συνοψιστούν σε (α) νέο θεσμικό πλαίσιο δημοκρατικής λειτουργίας των ΑΕΙ, με κοινωνικό έλεγχο και (β) εξασφάλιση πόρων για την απαραίτητη διοικητική, εκπαιδευτική και ερευνητική λειτουργία των ιδρυμάτων. Ώστε τα πανεπιστήμια και οι πανεπιστημιακοί, μαζί με τα ερευνητικά κέντρα και τους ερευνητές να έχουν καθοριστικό ρόλο στην κοινωνική και παραγωγική ανασυγκρότηση της πατρίδας μας.
Στις νέες συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί, μετά την κυβερνητική αλλαγή, είναι απαραίτητο το πανεπιστημιακό κίνημα να διαμορφώσει πρακτικές ουσιαστικής παρέμβασης για όλα τα ζητήματα που απασχολούν τους πανεπιστημιακούς και τα πανεπιστήμια.
Η πλήρης ανατροπή της απορρύθμισης που επιβλήθηκε με την μνημονιακή πολιτική και η αλλαγή πορείας δεν θα είναι αυτόματη, εξαρτώμενη μόνον από την κυβερνητική πολιτική.Είναι επίσης απαραίτητος και ένας διεκδικητικός συνδικαλισμός, που σε καθημερινή βάση διεκδικεί την οικονομική αναβάθμιση, την θεσμική διασφάλιση και την βελτίωση της ποιότητας ζωής στα Πανεπιστήμια και αγωνίζεται αταλάντευτα για το δημόσιο, ακαδημαϊκό και δημοκρατικό πανεπιστήμιο που παρέχει εκπαίδευση υψηλού επιπέδου, προωθεί την έρευνα και ανταποκρίνεται στις ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας.
Για το λόγο αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία και συνέδριο της ΠΟΣΔΕΠ, που ξεκινά σε λίγες μέρες, όπου η «Συσπείρωση Πανεπιστημιακών» και οι άλλες δυνάμεις που συγκρότησαν την «Συνάντηση Πανεπιστημιακών Δασκάλων», στο προηγούμενο συνέδριο, στοχεύουν στην διαμόρφωση ενός αγωνιστικού πλειοψηφικού συσχετισμού που θα έχει την ευθύνη της ηγεσίας της ομοσπονδίας των πανεπιστημιακών. [
*καθηγητής ΑΠΘ, μέλος ΕΓ/ΠΟΣΔΕΠ
