Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε
Δεκαετίες τώρα η ελληνική εκπαίδευση βιώνει οδυνηρά μια σισύφεια εναλλαγή μεταρρυθμίσεων και αντιμεταρρυθμίσεων. Προσεγγίζει τις δύο εκατονταετίες η παράδοση των μεταρρυθμίσεων «που δεν έγιναν», των παιδαγωγικών ουτοπιών που "ματαιώθηκαν" πριν τις αγγίξει η πράξη, των μεγάλων προσδοκιών που τελικά διαψεύστηκαν.
Διαβάζουμε στο γνωστό έργο του Αλέξη Δημαρά "Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε":
«Από το 1821, το γένος επιθυμεί μια εκπαίδευση που […] θα ετοιμάζει όλα τα μέλη της αυριανής κοινωνίας, έτσι ώστε να ζήσουν τη ζωή τους με αξιοπρέπεια· μια εκπαίδευση που θα βοηθήσει να μεταβληθούν οι ραγιάδες σε πολίτες ενός ελεύθερου κράτους. […] Από τότε και ύστερα το αίτημα έμεινε το ίδιο: Να γυρίσουμε σε εκείνο που πρωτοζητήθηκε, να αποκτήσουμε σχολεία που να εκφράζουν το παρόν και να ετοιμάζουν για το μέλλον. […] Η μεταρρύθμιση δεν έγινε.»
Και να που κάνουμε σήμερα, μετά από μια θλιβερή περίοδο πρωτοφανούς ηθικής καταρράκωσης, απίστευτης εξαθλίωσης, ακραίας εκπτώχευσης και εθνικής υποτέλειας, τα πρώτα σταθερά βήματα μιας νέας αυτοδύναμης πορείας, για μια συνολική μορφωτική και πολιτισμική αναγέννηση.
Μπορούμε άραγε τώρα να αφήσουμε οριστικά στο παρελθόν την εκπαιδευτική πολιτική των στενών οριζόντων, της διεύρυνσης των μορφωτικών ανισοτήτων, της οικονομικής ασφυξίας, του άκρατου ανταγωνισμού, των δυσβάσταχτων φροντιστηριακών δαπανών;
Ναι. Σήμερα ξέρουμε πως μπορούμε να φέρουμε σε πέρας ένα τέτοιο έργο. Και το συνειδητοποιούμε πως είναι πια στο χέρι μας.
Η μεταρρύθμιση που… θα γίνει!
Είναι στο χέρι μας να σχεδιάσουμε και να πραγματώσουμε ένα σχολείο ανοιχτό στην κοινωνία και τις ανάγκες ανάπτυξής της, εφαλτήριο της κοινής προσπάθειας για μια Ελλάδα της προόδου και της δημιουργίας. Ένα δημόσιο σχολείο που δεν θα αποδιώχνει αλλά θα αγκαλιάζει κάθε παιδί, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.
Με σχολικό πρόγραμμα που το κατευθύνει η ίδια η ζωή και όχι οι ανάγκες της αγοράς· που μορφώνει δημιουργικά και δεν εξετάζει εξοντωτικά· που αναζητά την ομορφιά στην τέχνη και στη δημιουργία, και πλάθει πολίτες που αγαπούν τον τόπο τους, προστατεύουν το περιβάλλον, αγωνίζονται για την ειρήνη και τη συνεργασία.
Με διδακτικές μεθόδους που σέβονται την προσωπικότητα και το ρυθμό ανάπτυξης του παιδιού και δεν το κακομεταχειρίζονται με ύλη και βιβλία που δεν αντιστοιχούν στην ηλικία του.
Με παιδαγωγικές προσεγγίσεις που δεν ταξινομούν και δεν αποκλείουν επιστρατεύοντας «τράπεζες θεμάτων» και συνεχείς εξεταστικές δοκιμασίες, αλλά στηρίζουν το παιδί στις δυσκολίες του και το βοηθούν να αξιοποιήσει κάθε ταλέντο και ικανότητά του.
Με πλούσια σχολική ζωή που δεν διχάζει με το μίσος και το ρατσισμό, αλλά ενώνει με την αλληλεγγύη και την αμοιβαία αποδοχή.
Μπορούμε επιτέλους να πραγματώσουμε την ανατροπή που ταυτόχρονα σχεδιάζει και οικοδομεί, ανοίγει δρόμο στην κοινή δράση, στη συμμετοχή, στη συνεργασία, στην υπευθυνότητα. Το οφείλουμε στις παλιότερες γενιές, που βίωσαν την πικρή ματαίωση ενός τέτοιου ονείρου. Το οφείλουμε σε μας τους ίδιους, που επιτρέπαμε στην ιδιοτέλεια να αποδιώξει την αλληλεγγύη. Μα πάνω απ' όλα το οφείλουμε στις γενιές που έρχονται κατόπι μας, στα παιδιά μας και στα εγγόνια μας. Και θα είναι ένα τέτοιο συλλογικό μας έργο αναγκαία επανόρθωση και ύψιστη δικαίωση.
Συνωστισμός… αριστειο-φροσύνης
Ανακάλυψαν τον νέο «συνωστισμό» τα κυρίαρχα μέσα. Και σπεύδουν κατά δεκάδες συνωστιζόμενοι και διαγκωνιζόμενοι οι αυτόκλητοι υπερασπιστές της εγχώριας μαθητικής «αριστείας» να αποκαθάρουν την παιδεία μας από το νεοφανές άγος. Πολλοί από αυτούς δεν μπήκαν καν στον κόπο (κ. Γιατρομανωλάκη, που επισείετε «αποκεφαλισμούς των αρίστων») να εξετάσουν τι και προς τι ειπώθηκε, άλλοι προτίμησαν τη συνειδητή διαστρέβλωση (κύριοι Μανδραβέλη, Κρανιδιώτη και Αναστασιάδη κ.λπ.), αλλά κοινό το αποτέλεσμα. Ήταν αναπόφευκτο ο «οδοστρωτήρας της Αριστεράς» στην ελληνική εκπαίδευση, ελαυνόμενος από την αρχή της «ήσσονος προσπάθειας» να εισβάλει στην εκπαιδευτική μας «αριστεία» ως ταύρος εν υαλοπωλείω.
Ας σπεύσουμε, παρ' όλ' αυτά, να καθησυχάσουμε τους οιστρηλατούμενους από την διαπραχθείσα ύβρη. Η αριστεία ως ηθικό πρόταγμα και ιδεώδες της καθ' ημάς παιδείας ζει και βασιλεύει. Ζει και βασιλεύει στη βαθμοθηρία της σχολικής καθημερινότητας, στην εξάντληση των άνω ορίων της εικοσάβαθμης βαθμολογικής κλίμακας, στην ένταση και τις πιέσεις που ασκούνται εκατέρωθεν όχι για τη γνώση αλλά για το βαθμολογικό «ενδεικτικό» υποκατάστατό της.
Αν όμως ο θολός καθρέφτης του διεθνούς εκπαιδευτικού προγράμματος PISA μπορεί να δείξει κάτι ενδιαφέρον, είναι τούτο: οι χαμηλές επιδόσεις της νεολαίας μας δεν οφείλονται στην απουσία «αρίστων», πολλοί από τους οποίους άλλωστε διαπρέπουν σε διεθνείς εξειδικευμένους διαγωνισμούς. Οφείλεται στην πληθώρα των λειτουργικά αναλφάβητων, των «αποτυχημένων των πίσω θρανίων», που αναπαράγει σφυρίζοντας αδιάφορα η ισχύουσα εκπαιδευτική πραγματικότητα.
Γι' αυτό και ο στόχος «να γεφυρωθούν τα μπρος με τα πίσω θρανία» είναι αυτός που οδηγεί κατευθείαν στην καρδιά του προβλήματος και δείχνει τη λύση. [
Π. Χ.
