Σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας που προκαλούν ρήγματα στις αρχές του Κράτους Δικαίου διαπιστώνουν 45 πανεπιστημιακοί δάσκαλοι στη δημιουργία των φυλακών ύψιστης ασφάλειας τύπου Γ' που νομοθέτησε η κυβέρνηση. Το πλήρες κείμενο των πανεπιστημιακών έχει ως εξής:
"Πρόσφατα δημοσιεύθηκε ο νόμος 4274/2014 'Ρυθμίσεις Ποινικού και Σωφρονιστικού Δικαίου και άλλες διατάξεις', ο οποίος επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές στον ισχύοντα Σωφρονιστικό Κώδικα (ν. 2776/1999) σχετικά με τις προϋποθέσεις εισαγωγής, παραμονής, αλλά και τους όρους διαβίωσης στα καταστήματα κράτησης 'τύπου Γ''".
Από τις διατάξεις του νόμου αυτού προκύπτουν σοβαρά ζητήματα συνταγματικότητας, σχετικά με τις αρχές της ισότητας και αναλογικότητας. Επίσης δημιουργείται ανασφάλεια δικαίου σε ένα πεδίο όπου η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων προέχει. Με το νέο νομοθετικό πλαίσιο ανατρέπονται αδικαιολόγητα, είτε επιλεκτικά με βάση το είδος του εγκλήματος που τελέστηκε είτε με βάση αόριστα και απολύτως υποκειμενικά αξιολογικά στοιχεία -επί το δυσμενέστερο- το καθεστώς κράτησης και οι συνθήκες διαβίωσης της συντριπτικής πλειονότητας των κρατουμένων στα ελληνικά καταστήματα κράτησης. Ειδικότερα:
Ακραία δυσαναλογία της ποινικής μεταχείρισης
α) Το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων για την υπαγωγή των κρατουμένων στο καθεστώς για τη μεταφορά και παραμονή τους σε καταστήματα κράτησης "τύπου Γ'" είναι εξαιρετικά ευρύ, επισφαλές και αφήνει περιθώρια ακραίας δυσαναλογίας της ποινικής μεταχείρισης: ουσιαστικά αφορά κάθε κρατούμενο που έχει καταδικαστεί σε ποινή κάθειρξης τουλάχιστον δέκα ετών και κρίνεται "επικίνδυνος". Με όρους ελληνικής σωφρονιστικής πραγματικότητας η ρύθμιση αυτή αναφέρεται στην πλειοψηφία των κρατουμένων στις ελληνικές φυλακές. Σημειώνεται επίσης ότι κατά σαφή παραβίαση του τεκμηρίου της αθωότητας του κατηγορουμένου, στο πεδίο εφαρμογής των σχετικών διατάξεων υπάγονται και οι προσωρινά κρατούμενοι.
β) Είναι ευνόητο ότι με την χρήση απολύτως αξιολογικών και αόριστων κριτηρίων για την κατάφαση της "επικινδυνότητας" που παρέχει ο νομοθέτης (π.χ. η πιθανότητα τέλεσης νέων εγκλημάτων ή πειθαρχικών παραπτωμάτων ως προγνωστική κρίση, ή η προσωπικότητα του καταδίκου ή υποδίκου), η σχετική κρίση γίνεται απολύτως επισφαλής, ανομοιόμορφη και μπορεί να υποθάλψει ανισότητα στη μεταχείριση όμοιων περιπτώσεων. Μάλιστα το πρόβλημα εντείνεται όταν τα παρεχόμενα κριτήρια για τη στοιχειοθέτησή της από τον νομοθέτη αρκεί να συντρέχουν "σωρευτικά ή διαζευκτικά", ακόμα και από άγνωστα (και στον κρατούμενο;) "σχετικά στοιχεία από άλλες συναρμόδιες για τον έλεγχο του εγκλήματος αρχές".
Μεταφορά αρμοδιότητας σε μονοπρόσωπο όργανο
γ) Περαιτέρω αλλάζει (αδικαιολόγητα) το όργανο που διατάσσει τη μεταγωγή και παραμονή των κρατουμένων στα καταστήματα κράτησης "τύπου Γ'": ενώ αρμόδια για όλες σχεδόν τις μεταγωγές των κρατουμένων είναι η Κεντρική Επιτροπή Μεταγωγών (ΚΕΜ), η αρμοδιότητα για τις μεταγωγές των κρατουμένων στα καταστήματα κράτησης "τύπου Γ'", μεταφέρεται στον εισαγγελέα. Επιλέγεται δηλαδή η ανάθεση μιας εκ προοιμίου επισφαλούς κρίσης σε ένα μονοπρόσωπο (χάριν και πάλι της επιτάχυνσης;) όργανο, το οποίο άλλωστε συμμετέχει στη σύνθεση της ΚΕΜ.
Ο νόμος αντιστρατεύεται αρχές του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
δ) Η διάρκεια της κράτησης σε καταστήματα "τύπου Γ'" είναι δυσανάλογα μεγάλη και μπορεί -σύμφωνα με τις ασαφείς προϋποθέσεις για την εφαρμογή της- να εξαντλήσει το συνολικό χρόνο της κράτησης των κρατουμένων. Το ίδιο ισχύει και σε σχέση με το ευρύ χρονικό διάστημα που προβλέπεται για τον επανέλεγχο των προϋποθέσεών της παραμονής του κρατουμένου. Ωστόσο η παραμονή σε "ειδικό" φυλακτικό καθεστώς αρχικά για τουλάχιστον δύο ή τέσσερα έτη και ο ανά διετία επανέλεγχος των (αόριστων) προϋποθέσεων (που κρίνονται από μονοπρόσωπο όργανο) αντιστρατεύονται πάγιες θέσεις του ΕΔΔΑ σχετικά με τον εύλογο χρόνο παραμονής σε "ειδικό" καθεστώς στέρησης της ελευθερίας. Γίνεται λοιπόν φανερό ότι η κράτηση σε καταστήματα "τύπου Γ'" μπορεί να αποβεί ουσιαστικά (πολλές φορές προληπτικό) πειθαρχικό μέτρο ή ποινή, χωρίς τις εγγυήσεις που πηγάζουν από την αρχή της νομιμότητας της πειθαρχικής διαδικασίας.
Τιμωρητικές πρακτικές
ε) Μολονότι η γενική πρόβλεψη αναφέρει ακροθιγώς ότι "τα αυξημένα μέτρα ασφαλείας των καταστημάτων κράτησης γ' τύπου... δεν αποκλείεται να επηρεάζουν επί το αυστηρότερο τον τρόπο διαβίωσης μέσα σε αυτά", παρατηρούμε ότι στις επιμέρους διατάξεις τροποποιούνται αισθητά οι όροι διαβίωσης στα καταστήματα κράτησης "τύπου Γ'" και ιδίως η επικοινωνία με το κοινωνικό περιβάλλον, με σαφή προσανατολισμό στον περιορισμό των σχετικών δικαιωμάτων: μειωμένες επισκέψεις, εξαίρεση από τον θεσμό των αδειών και της ημιελεύθερης διαβίωσης, παροχή αντικινήτρων για εργασία. Πρόκειται για αμιγώς τιμωρητικές πρακτικές που σίγουρα θα δημιουργήσουν περισσότερα προβλήματα από αυτά που θεωρείται (κατά τον νομοθέτη) ότι λύνουν.
στ) Ο νομοθέτης αυτοαναιρείται, καθώς ούτε καν ασαφείς προϋποθέσεις δεν χρειάζεται να συντρέχουν σε κρατουμένους που κατά την δημοσίευση του Ν. 4274/2014 εκτίουν ποινή για μια σειρά εγκλημάτων που προβλέπει η διάταξη του άρθρου 17 (των άρθρων 134, 135, 135Α, 138 και 187Α ΠΚ ή των άρθρων 299, 380 παρ. 2 και 385 παρ. 1 περ. α' ΠΚ, εφόσον τα εγκλήματα της περίπτωσης αυτής τελούνται στο πλαίσιο του άρθρου 187 ΠΚ): οι ήδη κρατούμενοι κατάδικοι μετάγονται σε καταστήματα "τύπου Γ'" χωρίς καμία άλλη προϋπόθεση, αξιολόγηση ή κρίση, καθώς γι' αυτούς η τέλεση συγκεκριμένων εγκλημάτων αποτελεί το μοναδικό τεκμήριο της ιδιαίτερης επικινδυνότητάς τους.
Έναντι της "δημόσιας δήλωσης" κατά της χώρας μας για τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης στα σωφρονιστικά μας καταστήματα, στην οποία προχώρησε πρόσφατα η Επιτροπή Πρόληψης κατά των Βασανιστηρίων, ως σωφρονιστική προτεραιότητα για τη χώρα μας δεν επιλέχθηκε η βελτίωση των απάνθρωπων αυτών συνθηκών, αλλά η δημιουργία "φυλακών ασφαλείας". Η θέση αυτή δημιουργεί την πεποίθηση ότι η συζήτηση για το σωφρονιστικό ζήτημα "ανοίγει" και πάλι, με νέο ωστόσο, προσανατολισμό που δημιουργεί ρήγματα στις αρχές του Κράτους Δικαίου. Οφείλουμε στη συζήτηση αυτή να είμαστε παρόντες!"
Το κείμενο υπογράφουν οι: Αναγνωστόπουλος Ηλίας, Νομική Σχολή ΕΚΠΑ, Αντωνόπουλος Γεώργιος, Teesside University, Αποστολίδου Άννα, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Αρτινοπούλου Βασιλική, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αρχιμανδρίτου Μαρία, Νομική Σχολή ΑΠΘ, Βαθιώτης Κωνσταντίνος, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Βιδάλη Σοφία, Τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης ΔΠΘ, Γεωργούλας Στράτος, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Γιωτοπούλου-Μαραγκοπούλου Αλίκη, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Δαλακούρας Θεοχάρης, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Δημήτραινας Γεώργιος, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Δημόπουλος Χαράλαμπος, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Ζαχαριάδης Αθανάσιος, Νομική Σχολή ΑΠΘ, Ζιούβας Δημήτριος, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Θεμελή Όλγα, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Καϊάφα-Γκμπάντι Μαρία, Νομική Σχολή ΑΠΘ, Κοσμάτος Κωνσταντίνος, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Κουλούρης Νικόλαος, Τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης ΔΠΘ, Κωνσταντινίδης Άγγελος, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Λάζος Γρηγόριος, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Λιούρδη Αγλαϊα, Νομική Σχολή ΕΚΠΑ, Μπέκας Ιωάννης, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Νικολόπουλος Γεώργιος, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Νούσκαλης Γιώργος, Νομική Σχολή ΑΠΘ, Παπαγεωργίου-Γονατάς Στυλιανός, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Παπακυριάκου Θεόδωρος, Νομική Σχολή ΑΠΘ, Παπανεοφύτου Αγάπιος, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Παπανικολάου Γιώργος, Teesside University, Παπαχαραλάμπους Χαράλαμπος, Νομική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κύπρου, Παρασκευόπουλος Νικόλαος, Νομική Σχολή ΑΠΘ, Παύλου Στέφανος, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Σάμιος Θωμάς, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Σαρέλη Αγγελική, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Συκιώτου Αθανασία, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Συμεωνίδης Δημήτριος, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Συμεωνίδου - Καστανίδου Ελισάβετ, Νομική Σχολή ΑΠΘ, Τζωρτζής Γεώργιος, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Τζαννετάκη Αντωνία - Ιόλη, Νομική Σχολή ΕΚΠΑ, Τριανταφύλλου Αναστάσιος, Νομική Σχολή ΔΠΘ, Τσόλκα Όλγα, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Τσουκαλά Αναστασία, Université Paris-Sud 11.
