Την ώρα που στις ΗΠΑ οι δημοσιογράφοι απειλούνται αν δεν αποκαλύψουν τις πηγές τους και ο Τραμπ χαρακτηρίζει «προδοσία» τα δημοσιεύματα για τις αποτυχίες στον πόλεμο, το Politico αποκαλύπτει πως το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχεδιάζει να ανοίξει τις πόρτες των συνόδων κορυφής σε influencers, YouTubers και TikTokers. Το πιλοτικό σχέδιο, που σύμφωνα με το δημοσίευμα προγραμματίζεται να ξεκινήσει το καλοκαίρι, προβλέπει πρόσβαση αυτών των «δημιουργών περιεχομένου» σε χώρους που έως τώρα προορίζονταν αποκλειστικά για διαπιστευμένους δημοσιογράφους. Το σχέδιο αναφέρει, βέβαια, πως δεν θα μπορούν να θέτουν ερωτήσεις σε ηγέτες και υπουργούς, αλλά και πάλι ακούγεται τουλάχιστον σουρεαλιστικό. Πόσο μάλλον που δεν απέρριψαν όλοι την ιδέα. Σύμφωνα με διπλωμάτη χώρας, που στηρίζει το σχέδιο και μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας στο Politico, θα εναπόκειται στα κράτη-μέλη να αποφασίζουν ποιοι δημιουργοί περιεχομένου θα αποκτούν πρόσβαση.
Εύλογα υπήρξε αντίδραση των δημοσιογράφων. Η International Press Association υπενθύμισε το αυτονόητο: οι επαγγελματίες ρεπόρτερ λειτουργούν με κανόνες δεοντολογίας, υποχρεούνται να αποκαλύπτουν σχέσεις εξάρτησης και δεν πληρώνονται για να παράγουν «ωραίες ιστορίες». Αντίθετα, οι influencers κινούνται σε μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στη διαφήμιση, στην προσωπική προβολή και στην ας την πούμε ενημέρωση. Οπότε εγείρεται ένα βαθιά δημοκρατικό ερώτημα: μπορεί η πολιτική ενημέρωση να μετατραπεί σε ένα ακόμα προϊόν γρήγορης κατανάλωσης, σχεδιασμένο αποκλειστικά για views, clicks και engagement;
Την ίδια αγωνία αναδεικνύει αναπάντεχα μια ταινία, που απευθύνεται στο μεγάλο κοινό: «Ο Διάβολος φοράει Prada 2». Πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα του κόσμου της μόδας, η ταινία εξελίσσεται σε σχόλιο για την αποδόμηση της δημοσιογραφίας και της δημιουργικότητας σε μια εποχή όπου αλγόριθμοι, Τεχνητή Νοημοσύνη, οικονομικοί μάνατζερ και επίγονοι εταιρικών σχημάτων σμιλεύουν εκ νέου τον κόσμο της ενημέρωσης, επιλέγοντας με όρους αγοράς ποια φωνή θα επιβιώσει. Δημοσιογράφοι απολύονται με ένα SMS -δεν είναι κινηματογραφικό εύρημα, έγινε στην Washington Post-, ιστορικές εκδόσεις απειλούνται με λουκέτο και οι αποφάσεις λαμβάνονται όχι από ανθρώπους της δημοσιογραφίας και του πολιτισμού, αλλά από στελέχη που μετρούν μόνο με όρους κλικ, επισκεψιμότητας και διαφημιστικών εσόδων.
Η ταινία, απρόσμενα για το είδος, υπερασπίζεται κάτι που ο δημόσιος διάλογος συχνά προσπερνά: ότι η δημοσιογραφία δεν είναι απλή «παραγωγή περιεχομένου». Είναι έρευνα, διασταύρωση, αμφισβήτηση, ανάπτυξη κριτικής σκέψης, πολιτισμός. Δεν μπορεί να αντικατασταθεί ούτε από κείμενα που παράγει η ΤΝ ούτε από viral βίντεο λίγων δευτερολέπτων. Η δημιουργικότητα δεν γεννιέται από αλγόριθμους αλλά από ανθρώπινες διαδρομές, συγκρούσεις και ιδέες. Η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής δεν είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη ή τα social media καθεαυτά αλλά η ολοένα και μεγαλύτερη υποταγή της ενημέρωσης στη λογική της αγοράς, της επιφανειακής προσοχής, της ακύρωσης της κριτικής σκέψης. Αν επικρατήσει αυτό το μοντέλο, δεν θα μιλάμε για κρίση των media αλλά της ίδιας της δημοκρατίας.
