Οχι με τους καλύτερους οιωνούς για το εργατικό κίνημα πραγματοποιήθηκε ο φετινός εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς, που «δεν είναι αργία, είναι απεργία», σύμφωνα με διαχρονικό σύνθημα. Ιστορικά, η Εργατική Πρωτομαγιά είναι και ημέρα διεκδίκησης της ειρήνης με δικαιοσύνη σε διεθνές επίπεδο, με παντοτινό το σύνθημα «Ειρήνη και δουλειά ζητά η εργατιά».
Η ανεξάρτητη από τον οθωμανικό ζυγό Ελλάδα, πολύ μικρή εδαφικά στην αρχή, ήταν βασικά αγροτική χώρα και δεν διέθετε εθνική αστική τάξη, συνθήκες που δεν ευνοούσαν ούτε την οργάνωση του συνδικαλιστικού εργατικού κινήματος, με εξαίρεση τα ναυπηγεία της Σύρου, όπου λειτούργησε και το πρώτο εργατικό σωματείο, με δεύτερο στα μεταλλεία του Λαυρίου.
Παρήλθαν πολλές δεκαετίας του εθνικού μας βίου για να αποκτήσει η Ελλάδα περιορισμένη βιομηχανική βάση, με το μεγαλύτερο μέρος των μισθωτών να εργάζονται σε μεγάλα τσιφλίκια, σταφιδοπαραγωγών μεταξύ άλλων, ιδιαίτερα στη Βόρεια και Δυτική Πελοπόννησο, από την Κορινθία μέχρι τη Μεσσηνία. Εκεί βρήκε πολλούς υποστηρικτές ο ιδρυμένος το 1890 στην Αθήνα Κεντρικός Σοσιαλιστικός Σύλλογος, με πρωτοβουλία του φοιτητή του Πολυτεχνείου Σταύρου Καλλέργη, πατέρα του μεγάλου ηθοποιού Λυκούργου Καλλέργη, που είχε διατελέσει και βουλευτής του ΚΚΕ. Το 1889 καθιερώθηκε από τη Δεύτερη Σοσιαλιστική Διεθνή στο Παρίσι η Εργατική Πρωτομαγιά ως Διεθνής Ημέρα αγώνα και αλληλεγγύης των εργατών όλου του κόσμου για να τιμηθεί η μνήμη των εκτελεσθέντων το 1886 απεργών εργατών στο Σικάγο. Εξ Αμερικής και η Εργατική Πρωτομαγιά, όπως και οι μορφές δράσης πολιτικής ανυπακοής. Μην αποκλείουμε, λοιπόν, την αποκαλούμενη και «μόνη υπερδύναμη» από το όραμα ενός άλλου κόσμου, ειρηνικού, δίκαιου και αλληλέγγυου, κάτι πολύ μακρινό, δεδομένου ότι σήμερα από τις ΗΠΑ πηγάζουν πολλά δεινά για την ανθρωπότητα, με τον Τραμπ εκφραστή ενός αρπακτικού γκανγκστερικού ιμπεριαλισμού.
Πρώτη Εργατική Πρωτομαγιά στην Ελλάδα
Έχοντας παρακολουθήσει το Συνέδριο των Παρισίων, ο Σταύρος Καλλέργης και οι σύντροφοί του αποφάσισαν τον εορτασμό της Εργατικής Πρωτομαγιάς και στην Αθήνα, 2 Μαΐου 1893, ημέρα Κυριακή, για να διευκολυνθεί η προσέλευση στον χώρο μπροστά στο Καλλιμάρμαρο Στάδιο, τρία χρόνια πριν τελεστούν εκεί οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1896. Χιλιάδες ανταποκρίθηκαν, το δε ψήφισμα που εγκρίθηκε περιείχε ριζοσπαστικές ιδέες, απαιτώντας 8ωρη εργασία και συντάξεις, κατάργηση της προσωποκράτησης για χρέη, κατάργηση της θανατικής ποινής. Το ψήφισμα της ιστορικής εκείνης συγκέντρωσης έφτασε και στην τότε Βουλή των Ελλήνων από τον Καλλέργη, ο οποίος εισήλθε στα δημοσιογραφικά θεωρεία αξιοποιώντας την ιδιότητα του εκδότη της εφημερίδας Σοσιαλιστής. Από εκεί με τη βροντερή φωνή του διάβασε το ψήφισμα, με συνέπεια να συλληφθεί και να φυλακιστεί 12 ημέρες από τον διαβόητο τότε διοικητή της Αστυνομίας Αθηνών Μπαϊρακτάρη. Να θυμηθούμε ότι κατά την απολογία του ο Σταύρος Καλλέργης, όταν ερωτήθηκε για τον τόπο κατοικίας του, είχε απαντήσει «κοσμοπολίτης», δηλαδή διεθνιστής.
Καταλήγω με δύο επισημάνσεις. Η πρώτη είναι ότι ο εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς δεν εμπνέει ούτε κινητοποιεί όπως παλαιότερα, καθώς σήμερα είναι πιο σύνθετη η κοινωνική διαστρωμάτωση, εφαρμόζεται τηλεργασία, υπάρχει μικρότερη συγκέντρωση μισθωτών σε χώρους δουλειάς, άρα και μικρότερες πιθανότητες κοινωνικοποίησης. Δεύτερη επισήμανση, ότι παλαιότερα η ελεύθερη συνδικαλιστική οργάνωση των εργατών δεν ήταν αυτονόητη και συνεπαγόταν θυσίες για τους πρωτοπόρους εργάτες, ιδιαίτερα στον ιδιωτικό τομέα. Αντίθετα, σήμερα, αν και σε υποχώρηση διεθνώς, ο εργατικός συνδικαλισμός προστατεύεται νομικά με πολλούς τρόπους, μεταξύ άλλων και από τον Αναθεωρημένο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη του 1996, του οποίου τα 30 χρόνια τιμά το ΠΑΔΟΠ τη Δευτέρα 4 Μαΐου 2026 και ώρα 6 μ.μ., με επιστημονική ημερίδα στο Αμφιθέατρο «Αντώνης Τρίτσης» του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Αθηναίων. Συμμετέχουν κορυφαίοι πανεπιστημιακοί και πολιτικοί, όπως η Μαρία Καραμεσίνη, καθηγήτρια Παντείου Πανεπιστημίου, ο Γιώργος Σταθάκης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, πρώην υπουργός Εθνικής Οικονομίας, ο Διονύσης Καλαματιανός, βουλευτής Ηλείας ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., και ο αντιδήμαρχος στον Δήμο Αθηναίων Νίκος Χρυσόγελος, πρώην ευρωβουλευτής των Ευρωπαίων Πράσινων.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι μέλος του Ιδρύματος Σοσιαλιστικών Μελετών «Σταύρος Καλλέργης»
