Συνέντευξη με το Δημήτρη Φυτίλη, υπεύθυνο του Κέντρου Διάσωσης Θαλασσίων Χελωνών και μέλος του Συλλόγου για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας «ΑΡΧΕΛΩΝ»
Θέλω να σε ρωτήσω καταρχήν ποιες περιοχές είναι οι περιοχές ενδιαφέροντος σε σχέση με τη διάσωση και την προστασία της θαλάσσιας χελώνας εδώ στην Ελλάδα.
Οι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιούνται οι εθελοντές του ΑΡΧΕΛΩΝ είναι οι παραλίες ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Καρέττα - Καρέττα στη Ζάκυνθο, την Κρήτη και τη δυτική και νότια Πελοπόννησο. Ο κόλπος του Λαγανά Ζακύνθου που προστατεύεται σαν τμήμα του Εθνικού Θαλασσίου Πάρκου Ζακύνθου και τμήμα του Κυπαρισσιακού κόλπου που προστατεύεται επίσης είναι οι περιοχές ωοτοκίας με τους μεγαλύτερους αναπαραγόμενους πληθυσμούς της Καρέττα-Καρέττα στη Μεσόγειο. Στην Κρήτη οι περιοχές ωοτοκίας βρίσκονται κυρίως στις παραλίες του Ρεθύμνου, των Χανίων και της Μεσσαράς.
Κάθε καλοκαίρι παρακολουθούνται περίπου 76 χλμ παραλίας από τον ΑΡΧΕΛΩΝ, από το 1983 και από το 2017. Με τη συμμετοχή μας σε ένα Ευρωπαϊκό έργο, που ονομάζεται LIFE Euro Turtles έχουμε διευρύνει την παρακολούθηση και προστασία σε άλλα 75 χλμ ακτής, στις ακτές του Ιονίου, κοντά στην Πρέβεζα, και στη δυτική και νότια Πελοπόννησο.
Επομένως, σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα γνωστά, γίνεται παρακολούθηση και προστασία στις κυριότερες περιοχές ωοτοκίας θαλάσσιας χελώνας στην Ελλάδα. Οι θαλάσσιες χελώνες ζουν σε όλη τη Μεσόγειο, και οι τραυματισμένες χελώνες φθάνουν στο Κέντρο Διάσωσης, από όλη την Ελλάδα, κατά μήκος όλων των ακτογραμμών.
Παραλαμβάνουμε 70 χελώνες κάθε χρόνο, τραυματισμένες ή άρρωστες, καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Τα τελευταία χρόνια περιθάλπουμε γύρω στις 90 με 100 τραυματισμένες θαλάσσιες χελώνες στο Κέντρο Διάσωσης. Ένα ποσοστό της τάξεως του 50% από αυτές αποθεραπεύονται και γυρίζουν πίσω στο φυσικό τους περιβάλλον.
Και οι υπόλοιπες;
Δυστυχώς κάποιες από αυτές, λόγω της αιτίας του τραύματός τους, δεν θα τα καταφέρουν και θα καταλήξουν, ενώ οι υπόλοιπες θα περάσουν το χειμώνα εδώ. Γύρω στις 20 με 25 χελώνες ξεχειμωνιάζουν και, επειδή είναι ένα μεταναστευτικό είδος, οι απελευθερώσεις γίνονται μέχρι τέλος Νοεμβρίου – αρχές Δεκεμβρίου που είναι ακόμα ζεστή η θάλασσα. Το χειμώνα τον περνάνε στο Κέντρο Διάσωσης και προετοιμαζόμαστε για να μπορέσουν να αρχίσουν εκ νέου οι απελευθερώσεις των χελωνών μόλις ζεστάνει ο καιρός.
Πιο είναι το πρόβλημα με τις χελώνες; Μειώνεται ο πληθυσμός τους ή απλώς προσπαθούμε να προστατεύσουμε τις τραυματισμένες χελώνες; Εννοώ ότι απειλείται το είδος ή απλώς εμείς από κοινωνική ευαισθησία προσπαθούμε να τις περιθάλπουμε;
Αυτό είναι ένα πολύ καλό ερώτημα. Σε ότι αφορά τη Μεσόγειο, η Καρέττα-Καρέττα από απειλούμενο είδος έχει ανέβει κλίμακα και είναι πλέον είδος υπό προστασία, εφόσον διαφυλάσσονται οι παραλίες που αναπαράγεται. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Ο σημαντικότερος παράγοντας είναι ότι σε κάθε χώρα της Μεσογείου έχουν ληφθεί μέτρα προστασίας, είτε στις παραλίες ωοτοκίας, όπως στην Ελλάδα, είτε όσον αφορά την απαγόρευση κατανάλωσης και πώλησης για τροφή, όπως σε χώρες της βόρειας Αφρικής.
ΟΙ θαλάσσιες χελώνες υπάρχουν γύρω στα 160 εκατομμύρια χρόνια πάνω στη γη. Θα μπορούσες να πεις ότι είναι σαν ζωντανός δεινόσαυρος. Ζουν στη θάλασσα και βγαίνουν στη ακτή μόνο τα θηλυκά και αφήνουν τα αυγά τους. Στις ακτές δεν υπάρχει πολύς χώρος ελεύθερος πια, κάθε καλοκαίρι. Υπάρχουν ομπρέλε, και ξαπλώστρες, τεχνητός φωτισμός, θόρυβος και ανθρώπινη παρουσία το βράδυ. Τα ζώα δεν μπορούν να γεννήσουν και τα χελωνάκια δεν μπορούν να φτάσουν στη θάλασσα. Γι’ αυτό χρειάζονται προστασία, ουσιαστική προστασία. Αν δεν γίνουν φωλιές για μερικά χρόνια, ο πληθυσμός τους θα καταρρεύσει. Σκέψου ότι στη φύση επιβιώνει ένα χελωνάκι στα χίλια.
Οι νεκρές θαλάσσιες χελώνες που καταγράφουμε σε όλη την Ελλάδα έχουν ξεπεράσει τις 600 το χρόνο και πάλι ίσως να μη γνωρίζουμε και όλο τον αριθμό. Επομένως, αν με ρωτάς, ναι, πιστεύω πως πρέπει να συνεχίσουμε δυναμικά έτσι όπως κάνουμε, έτσι ώστε το είδος να διατηρείται.
Για τι πληθυσμούς μιλάμε; Μπορούμε να κάνουμε μια εκτίμηση;
Η εκτίμηση του πληθυσμού είναι μια δύσκολη εκτίμηση. Εμείς αυτό που κάνουμε είναι να προσπαθούμε μέσω της φωλεοποίησης να κρατήσουμε έναν αριθμό, καθώς και μέσω των τραυματισμένων που βρίσκουμε εδώ. Είναι ένα είδος που ζει μέσα στη θάλασσα, επομένως η καταμέτρησή του είναι αρκετά δύσκολη, για να μπορεί να πει κάποιος με σιγουριά ότι έχουμε πάνω από τόσες θαλάσσιες χελώνες εκεί. Δηλαδή, σαν επιστήμονας δεν μπορώ να στο πω με ακρίβεια το νούμερο αυτό.
Από τι απειλείται η θαλάσσια χελώνα; Ποιες είναι οι ανθρωπογενείς αιτίες που την απειλούν;
Μια από τις μεγαλύτερες απειλές για τις θαλάσσιες χελώνες είναι η εμπλοκή τους στα αλιευτικά εργαλεία, η συμπλοκή τους με τα σκάφη, και επίσης η κατάποση του πλαστικού που υπάρχει στη θάλασσα. Αυτές είναι οι κυριότερες απειλές για τις θαλάσσιες χελώνες. Όσον αφορά τις περιοχές ωοτοκίας, είναι όλη αυτή η έντονη πίεση που ασκείται από την οικιστική και την τουριστική ανάπτυξη, φτιάχνοντας beach bar, βάζοντας ξαπλώστρες παντού, βάζοντας φώτα στις παραλίες κλπ. Με τα φώτα τα χελωνάκια μπερδεύουν το δρόμο τους ψάχνοντας να βγουν στη θάλασσα, ενώ με τις ξαπλώστρες, τα οικήματα και τις εξέδρες στην παραλία οι χελώνες δεν βρίσκουν θέση να γεννήσουν στην παραλία.
Πάμε να δούμε τώρα ποιο είναι το δίχτυ προστασίας, τόσο από την πλευρά του κράτους όσο και από την πλευρά των ΜΚΟ, όπως η δική σας.
Με τη βοήθεια του κράτους όλα αυτά τα χρόνια έχει φτιαχτεί σχετική νομοθεσία, η οποία προστατεύει αρκετά το είδος, είτε όσον αφορά τον τραυματισμό είτε όσον αφορά τις παραλίες ωοτοκίας. Έχει προχωρήσει αρκετά η νομοθεσία. Μετά έχουμε μεγάλη βοήθεια και από τις λιμενικές αρχές, οι οποίες μας βοηθάνε ουσιαστικά με τη μεταφορά του τραυματισμένου ζώου σε εμάς. Αλλά ο ΑΡΧΕΛΩΝ, Σύλλογος για την Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας, έχει γύρω του κάθε χρόνο 500 εθελοντές που είναι ο κύριος πυρήνας προστασίας του είδους. Θα πρέπει να δουλέψεις σκληρά για να καταφέρεις να κάνεις το αυτονόητο μερικές φορές. Δηλαδή, θα έπρεπε κάποιος, όταν συλλαμβάνει κάποιο ζώο, να μην το χτυπάει και μετά μας έρχεται εδώ τραυματισμένο. Θα έπρεπε να μπορεί να κόψει ένα δίχτυ ή μια πετονιά απ’ όπου έχει πιαστεί, για να μπορέσει το ζώο να γυρίσει πίσω ελεύθερο να ζήσει μέσα στο φυσικό του περιβάλλον.
Ή όσον αφορά τις παραλίες, εφόσον ξέρεις ότι είναι μία κύρια παραλία στην οποία ωοτοκεί ένα είδος υπό προστασία, θα έπρεπε κι εσύ να μη γεμίζεις την παραλία ξαπλώστρες, θα πρέπει να συμμορφωθείς, να μαζεύεις τις ξαπλώστρες σου το απόγευμα, έτσι ώστε να μπορεί το ζώο να ανεβεί και να κάνει εύκολα τη φωλιά του, να περιορίσεις τη φωτορύπανση. Επομένως, χωρίς όλο αυτό τον αγώνα που έχουμε κάνει μέχρι σήμερα, δεν θα είχαμε τα αποτελέσματα που έχουμε, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Υπάρχει ένας μεγάλος και συνεχής αγώνας τόσο από τις περιοχές δράσης μας όσο και από εδώ, από το Κέντρο Διάσωσης.
Περισσότερες πληροφορίες στο www.archelon.gr
Τη συνέντευξη πήρε ο Δημήτρης Παπανικολόπουλος
