Του Νικόλαου Παπαδογιάννη*
Το συγκεκριμένο κείμενο περιλαμβάνει τα ερωτήματα και το πλαίσιο της εισήγησής μου, καθώς και ένα από τα παραδείγματα, στα οποία αναφέρθηκα.
Η ομιλία μου εστίασε στις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Σε αυτή την περίοδο είτε μαζικοποιήθηκαν είτε είχαν ήδη διαδοθεί στην Ελλάδα διάφορες μορφές χωρικής κινητικότητας: ο τουρισμός, οι σπουδές ή η εργασία εκτός Ελλάδας και η μετακίνηση από την περιφέρεια στα αστικά κέντρα της Ελλάδας. Επιπλέον, παρατηρήθηκε τότε μια οριοθέτηση, προϊούσα ή πρωτοεμφανιζόμενη, των gay ταυτοτήτων στην Ελλάδα, στην οποία συνέτειναν δυο διαδικασίες: η εμφάνιση χώρων, όπως τα gay μπαρ και η συγκρότηση πολιτικών συλλογικοτήτων των gay ανδρών στην Ελλάδα. Σχετικές αναλύσεις από διαφορετικές σκοπιές μπορεί να βρει κανείς στο κεφάλαιο του Κώστα Γιαννακόπουλου στον συλλογικό τόμο Consumption and Gender in Southern Europe και του Δημήτρη Παπανικολάου στον τόμο Queer Cities, Queer Cultures. Η ομιλία μου επεκτάθηκε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80: η έλευση μεταναστών στην Ελλάδα από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και η διάδοση της χρήσης του Ίντερνετ αργότερα στην ίδια δεκαετία μετέβαλαν τον τρόπο με τον οποίο βίωναν οι gay άνδρες τη σεξουαλικότητά και τις μετακινήσεις τους.
Αφετηριακό ερώτημα της εισήγησής μου ήταν η σχέση ανάμεσα στις ομοερωτικές πρακτικές στην Ελλάδα και στις μορφές χωρικής κινητικότητας που προανέφερα. Συγκεκριμένα, η παρουσίασή μου ανέλυσε τα κίνητρα που ωθούσαν άτομα που ακολουθούσαν ομοερωτικές πρακτικές να μετακινηθούν. Επίσης, εξέτασε την επίδραση των μορφών αυτών κινητικότητας στον τρόπο που αυτά τα υποκείμενα βίωναν και πλαισίωναν τη σεξουαλικότητά τους: Διερεύνησε τη σημασία των μετακινήσεων για τη διαμόρφωση των πρακτικών, των χώρων και των συλλογικών υποκειμένων των gay ανδρών και των ανδρών που ακολουθούσαν ομοερωτικές πρακτικές, χωρίς να αυτοπροσδιορίζονται ως gay. Αναφέρθηκε στις ιεραρχίες ως προς την τάξη και το φύλο που αυτές οι μορφές κινητικότητας αναπαρήγαγαν ή υπονόμευαν. Τέλος, εξέτασε συνέχειες και τομές στη μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία, αλλά και κατά την εντεινόμενη δημόσια αντιπαράθεση για τη διάδοση του AIDS στην Ελλάδα από το 1983.
Ένα από τα παραδείγματα που ανέφερα ήταν κείμενα που πρόβαλλαν την ανάπτυξη ποικίλων σχέσεων, όπως σεξουαλικών, ως κίνητρο για την χωρική κινητικότητα των gay ανδρών. Σχετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το περιοδικό Αμφί, το οποίο εξέδιδε από το 1978 το ΑΚΟΕ (Απελευθερωτικό Κίνημα Ομοφυλοφίλων Ελλάδας), ο βασικός κινηματικός φορέας κυρίως των gay ανδρών και δευτερευόντως των λεσβιών γυναικών εκείνη την περίοδο. Το Αμφί περιλάμβανε αγγελίες, μέσω των οποίων Έλληνες και μη Έλληνες gay άνδρες, όχι απαραιτήτως ενεργοί στο ΑΚΟΕ, επεδίωκαν να γνωρίσουν άλλα άτομα του αντίστοιχου σεξουαλικού προσανατολισμού. Διαπίστωσα ότι οι συντάκτες συχνά προσκαλούσαν άλλους αναγνώστες να επικοινωνήσουν μαζί τους, για να συνταξιδέψουν. Οι αγγελίες αυτές, σε συνδυασμό με άλλα κείμενα, ιδίως αυτά που περιλάμβανε ο διεθνής gay τουριστικός οδηγός Spartakus, ενθάρρυναν τις τουριστικές μετακινήσεις των gay ανδρών (και) από την Ελλάδα.
Το παράδειγμα αυτό δεν αποτέλεσε μεμονωμένη περίπτωση: οι μετακινήσεις επηρέασαν, αλλά και επηρεάστηκαν από την καθημερινότητα και τη συλλογική δράση ανδρών που συμμετείχαν σε ομοερωτικές πρακτικές στην Ελλάδα τις δεκαετίες του ’70 και του ’80.
* Bangor University
