Του Αδάμ Γιαννίκου
Σε μια τυπικά γκρίζα μέρα Ιουνίου στο Λονδίνο εκατοντάδες πελάτες κάνουν ουρά έξω από το πολυκατάστημα της Nike. Η εικόνα έρχεται από τις ειδήσεις για το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου που διοργάνωσε η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και αργότερα κέρδισε η Γαλλία του Εμανουέλ Μακρόν, με την Κροατία της Κολίντα Γκράμπαρ - Κιτάροβιτς να κερδίζει της εντυπώσεις και, μάλιστα, υπό καταρρακτώδη βροχή. Τα καιρικά φαινόμενα του καλοκαιριού που πέρασε άφησαν βαθύ αποτύπωμα στη συλλογική συνείδηση εκατομμυρίων αυτού του κόσμου. Ήταν όμως τα κοινωνικά φαινόμενα που έδωσαν για άλλη μια φορά το στίγμα μιας επερχόμενης και βαθιάς αλλαγής.
Αυτήν την αλλαγή, που άλλες φορές διακρίνεται μέσω των γεωπολιτικών ανατροπών και άλλες μέσω των συσχετισμών οικονομικής ισχύος, ο απλός παρατηρητής θα μπορούσε να τη διακρίνει και στην πολυπληθή Όξφορντ Στριτ της βρετανικής πρωτεύουσας. Οι άνθρωποι εκεί αφήνουν στην άκρη του δρόμου την διαρκώς παρούσα επικαιρότητα του Brexit και περιμένουν υπομονετικά τη σειρά τους στο πεζοδρόμιο για να αγοράσουν ένα ρούχο· εν προκειμένω τη φανέλα της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου της Νιγηρίας. Οι συντάκτες από τουλάχιστον τρία ρεπορτάζ δεν μπορούν να κρύψουν την εκπληξή τους, όταν μαθαίνουν πως αυτή η φανέλα των 65 στερλινών ή 90 δολαρίων δέχθηκε τρία εκατομμύρια προπαραγγελίες. Το νούμερο συγκρίνεται ευθέως με το παγκόσμιο ρεκόρ πωλήσεων της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ το 2016: 2,85 εκατομμύρια φανέλες. Αντίστοιχα, στα καταστήματα αθλητικών ειδών του Λάγος, οι φανέλες της εθνικής ομάδας γίνονται είδος προς εξαφάνιση. Οι κάτοικοι της νιγηριανής πρωτεύουσας ετοιμάζονται για τη μεγάλη γιορτή του ποδοσφαίρου. Διάφοροι ειδικοί σπεύδουν να τονίσουν ότι η συγκεκριμένη φανέλα είναι εξαιρετικά σχεδιασμένη. Έχει ρετρό στιλ, εντυπωσιακά χρώματα στο πράσινο του λεμονιού και σχέδια ζιγκ-ζαγκ, τα οποία την καθιστούν συλλεκτικό αντικείμενο για τους φαν του είδους.
Ατυχώς, η πρεμιέρα της Νιγηρίας στο μουντιάλ δυο βδομάδες μετά δεν ακολούθησε τον καταναλωτικό ενθουσιασμό των προηγούμενων ημερών. Η ήττα με 2-0 από την ανερχόμενη Κροατία, αλλά κυρίως η δραματική ήττα από την χρεοκοπημένη για άλλη μια φορά Αργεντινή στον τελευταίο αγώνα, κι ενώ απέμεναν πέντε λεπτά για μια ηρωική πρόκριση στους «16», έκανε τους Νιγηριανούς να κλαίνε. Τα δάκρυα παρέμειναν για τους επόμενους μήνες, καθώς η χώρα ήρθε αντιμέτωπη με ακραία καιρικά φαινόμενα και καταστροφές. Σύμφωνα με τον Ερυθρό Σταυρό η βροχόπτωση που ξεκίνησε τον Ιούλιο και διήρκεσε μέχρι τον Σεπτέμβριο προκάλεσε πλημμύρες στο 80% της χώρας των 186 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Πρόσφατη έρευνα του ινστιτούτου Ipsos, σε συνεργασία με το ίδρυμα Bill & Melinda Gates δείχνει ότι οι έφηβοι σε Νιγηρία, Κένυα, Μεξικό, Ινδία και Κίνα είναι περισσότερο αισιόδοξοι από τους ενηλίκους, σε ποσοστό μεγαλύτερο του 90%. Για τη Νιγηρία το ποσοστό αυτό φτάνει στο 94,1% και, όπως αναφέρεται σε σχετικό ρεπορτάζ της βρετανικής εφημερίδας Guardian, η αισιοδοξία αυτή συνδέεται με το κύμα που γιγαντώνεται στη χώρα για κοινωνική αλλαγή. Οι μαρτυρίες κάνουν λόγο για «νιγηριανό όνειρο» και κάνουν λόγο για νέους που, ενώ ενδιαφέρονται για την πολιτική, νιώθουν αποκλεισμένοι από τους πολιτικούς. Θα μπορούσε κανείς να σταθεί σε ευρήματα όπως το ότι δύο στους δέκα νέους Νιγηριανούς κατέχουν έξυπνο κινητό. Ή να σταθεί στο ότι τρεις στους τέσσερις νέους –στη Νιγηρία αλλά και τις προαναφερθείσες χώρες– πιστεύουν ότι η ζωή των γυναικών θα βελτιωθεί την επόμενη δεκαπενταετία, (όταν στη Βρετανία το ίδιο πιστεύουν μόλις τέσσερις στους δέκα).
Θα χρειαστούν πολλά Παγκόσμια Κύπελλα για να μάθουμε ποιο παλιό ή νέο αφήγημα θα κυριαρχήσει συμβολικά στο μοίρασμα του κόσμου. Δύο καλοκαίρια πριν, ο ΟΗΕ ανακοίνωσε προβλέψεις σύμφωνα με τις οποίες έως το 2050 η Νιγηρία θα έχει ξεπεράσει τις ΗΠΑ και θα είναι η τρίτη μεγαλύτερη χώρα σε πληθυσμό παγκοσμίως, με πάνω από 300 εκατομμύρια κατοίκους. «Η Αφρική δεν είναι χρώμα, είναι μέρος», έχει πει ο διάσημος κωμικός Τρέβορ Νόα. Κι αν πιστέψουμε τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ότι «το απόλυτο μέτρο του ανθρώπου δεν είναι πού στέκεται σε στιγμές άνεσης και ευκολίας αλλά σε στιγμές πρόκλησης και αμφισβήτησης», τότε οι νέοι που μεγαλώνουν σήμερα στην Αφρική δεν πρόκειται να σταθούν αύριο σε μια φανέλα· όσο κι αν πουλάει.
