Είναι νέοι 25-30 χρονών, ίσως και λίγο μεγαλύτεροι. Έχουν τη ζωή μπροστά τους, αλλά η ζωή τους έχει κολλήσει. Δεν μπορούν να αποκτήσουν δικό τους σπίτι, να αποταμιεύσουν, να πάρουν επαγγελματικό δάνειο. Αναβάλλουν ακόμα και τον γάμο. Κι όλα αυτά εξαιτίας ενός δανείου που πήραν για να σπουδάσουν στο κολέγιο ή το πανεπιστήμιο, δανείου που με τις προσαυξήσεις των τόκων δυσκολεύονται ή αδυνατούν να αποπληρώσουν με τα εισοδήματα των πενιχρών μισθών τους.
Στην Αμερική, το πρόβλημα έχει πάρει διαστάσεις κοινωνικής κρίσης. Το συσσωρευμένο φοιτητικό χρέος και η αδυναμία αποπληρωμής του έχει εξελιχθεί σ' ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα (την ίδια ώρα, ο Έλληνας πρωθυπουργός τάζει χαμηλότοκα δάνεια σπουδών για να έχουν κίνητρο -όπως λέει- οι φοιτητές να τελειώσουν μιαν ώρα αρχύτερα και να ανακουφιστούν οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί)…
Η αποκαλούμενη "γενιά του μιλλένιουμ" είναι το μεγάλο θύμα. Τα παιδιά που γνώρισαν την αποθέωση της ιδιωτικοποίησης των μεγάλων κοινωνικών αγαθών, της παιδείας συμπεριλαμβανομένης.
Σύμφωνα με το Αμερικανικό Ινστιτούτο Ορκωτών Λογιστών (AICPA), το 40% των χρεωμένων με φοιτητοδάνεια Αμερικανών δεν έχει τη δυνατότητα να καταβάλει συνταξιοδοτικές εισφορές, το 29% δεν μπορεί να πάρει στεγαστικό δάνειο (επειδή χρωστάει ακόμα το σπουδαστικό δάνειο) και το 15% αναβάλλει τον γάμο εξαιτίας οικονομικών δυσκολιών. Διαπιστώνοντας το οικονομικό αδιέξοδο, έξι στους δέκα απόφοιτους λένε σήμερα ότι έχουν μετανιώσει που πήραν δάνειο σπουδών...
Χρέος - τέρας
Το πρόβλημα έχει πάρει εκρηκτικές διαστάσεις. Το συνολικό φοιτητικό χρέος στις ΗΠΑ έχει ξεπεράσει το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια (986 δισ. το 2013, σύμφωνα με στοιχεία της FED), με τα σπουδαστικά δάνεια ν' αντιπροσωπεύουν πλέον τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία ιδιωτικού χρέους στις ΗΠΑ, αμέσως μετά τα στεγαστικά. Όλο και συχνότερα, ακραίες περιπτώσεις καταχρεωμένων αποφοίτων, από ιδιωτικά κυρίως κολέγια, έρχονται στο φως της δημοσιότητας, ιστορίες νέων ανθρώπων που έχουν φορτωθεί με χρέη από δάνεια σπουδών τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν ή και ξεπερνούν τις 100.000 δολάρια!
Μπροστά στη σοβαρότητα της κατάστασης, το Κογκρέσο ψήφισε νομοθετική ρύθμιση το 2007 δίνοντας τη δυνατότητα σε όσους πληρώνουν δόσεις φοιτητικών δανείων να τις ρυθμίσουν ανάλογα με το ύψος των εισοδημάτων τους, ώστε να μην ξεπερνούν το 10% του συνολικού ετήσιου εισοδήματός τους. Ωστόσο, αυτό δεν λύνει το πρόβλημα, απλώς το απαλύνει.
Οι στατιστικές είναι αποκαλυπτικές: Πρόσφατη έρευνα του δημοσκοπικού ινστιτούτου Pew (στις αρχές του μήνα) έδειξε ότι τα εισοδήματα των νοικοκυριών που εξυπηρετούν χρέη δανείων σπουδών είναι τραγικά χαμηλότερα από εκείνων που δεν έχουν φορτωθεί μ' ένα τέτοιο οικονομικό βάρος. Επίσης οι άνθρωποι με "φοιτητοδάνεια" είναι πιθανότερο να συσσωρεύσουν άλλου είδους χρέη στη μετέπειτα ζωή τους απ' ό,τι εκείνοι που δεν χρεώθηκαν για τις σπουδές τους.
Αναλύοντας κυβερνητικές στατιστικές, το Pew επικέντρωσε την έρευνά του στα νοικοκυριά των Αμερικανών κάτω των 40 ετών. Διαπίστωσε πως όσοι αποφοίτησαν απ' το κολέγιο χωρίς χρέος από δάνεια σπουδών έχουν σήμερα επτά φορές (!) μεγαλύτερο καθαρό διαθέσιμο εισόδημα -σχεδόν κάτι παραπάνω από 47.000 ευρώ το χρόνο- σε σχέση μ' εκείνους που πήραν δάνειο. Το διαθέσιμο ετήσιο εισόδημα των τελευταίων περιορίζεται μόλις στα 6.300 ευρώ. Η έρευνα έδειξε ακόμα πως αυτοί που αποπληρώνουν φοιτητικό δάνειο, είναι επίσης φορτωμένοι με σχεδόν διπλάσιο συνολικό οικογενειακό χρέος (περίπου 100.000 ευρώ κατά μέσο όρο) σε σχέση με τους άλλους (53.000 ευρώ), με πιο χαρακτηριστικό το χρέος από πιστωτικές κάρτες - 60% έναντι 39%.
Θηλιά στον λαιμό
Οι Αμερικανοί ξέρουν καλά ότι το πτυχίο του κολεγίου είναι το "διαβατήριο" για τη μεσαία τάξη. Είναι ένα όνειρο ζωής που το πληρώνουν ακριβά, το χειρότερο όμως είναι πως, χρόνο με τον χρόνο, το όνειρο αυτό γίνεται ακριβότερο. Η αύξηση των φοιτητικών δανείων τροφοδοτεί την αύξηση των διδάκτρων και το κόστος της ανώτατης παιδείας "παγιδεύεται" σ' ένα ανοδικό σπιράλ, λένε οι ειδικοί.
Σε έρευνα του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ τον περασμένο Δεκέμβριο σε δείγμα 2.089 ενηλίκων μεταξύ 18 και 29 ετών, το 42% των ερωτηθέντων κατηγόρησε τα κολέγια και τα πανεπιστήμια ως υπεύθυνα για τη συνεχή αύξηση των διδάκτρων, ενώ το 30% έριξε τις ευθύνες στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Το μερίδιο της ευθύνης που αναλογεί στην κυβέρνηση έχει να κάνει με την υποχρηματοδότηση της ανώτερης παιδείας, απόρροια και συνέπεια της νεοφιλελεύθερης λογικής που θέλει την παιδεία ιδιωτικό κι όχι δημόσιο αγαθό.
Με βάση επίσημες στατιστικές, τα 2/3 των απόφοιτων κολεγίων το 2011 -το πιο πρόσφατο έτος για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία- αποφοίτησε με χρέη από σπουδαστικά δάνεια που ανέρχονται κατά μέσο όρο σε 20.000 ευρώ. Ενδεικτικά, το 1993, οι απόφοιτοι κολεγίων και πανεπιστημίων με δάνεια σπουδών ήταν λιγότεροι από τους μισούς και το ποσό που χρωστούσαν κυμαινόταν κατά μέσο όρο στα 6.800 ευρώ.
"Δεν χρειάζεται να είσαι καθηγητής μαθηματικών για να καταλάβεις ότι το κόστος των κολεγιακών σπουδών έχει εκτιναχθεί στα ύψη, προκαλώντας ένα από το πιο εξοργιστικά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της χώρας", έγραψε χαρακτηριστικά τον περασμένο μήνα η USA Today σε σχετικό σχόλιό της.
25 χρόνια Β92
«Είναι ώρα για δικαιοσύνη, ώρα για αλήθεια», ένα τραγούδι της μπάντας των Disciplina Kičme, το πρώτο που εξέπεμψε απ' τη συχνότητά του. Κάτι σαν προφητική προαναγγελία των άγριων ημερών που θα ακολουθούσαν...
Ο δείκτης του ραδιοφώνου έδειχνε 92,5 στα FM και το ημερολόγιο 15 Μαΐου 1989. Ήταν η μέρα που ξεκινούσε η ιστορία του πιο γνωστού ανεξάρτητου ραδιοσταθμού της Σερβίας. Η «εμβέλειά» του έμελε να ξεπεράσει γρήγορα όχι μόνον την περιοχή του Βελιγραδίου, αλλά και τα σύνορα της χώρας.
Ο Β92, ο ιστορικός ανεξάρτητος ραδιοσταθμός της σερβικής πρωτεύουσας, γιόρτασε στις 15 Μαΐου τα πρώτα 25 του χρόνια στον αέρα.
Ήταν τα πέτρινα χρόνια της Σερβίας και των Βαλκανίων. Με το μικρόφωνό του οι δημοσιογράφοι κάλυψαν όλα τα δραματικά γεγονότα που σημάδεψαν το πιο πρόσφατο κεφάλαιο της ταραγμένης ιστορίας των Βαλκανίων: την άνοδο του σερβο-κροάτικου εθνικισμού, τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, τους αιματηρούς εμφύλιους, τις σφαγές και τις εθνικές εκκαθαρίσεις, τον πόλεμο στο Κόσοβο, τους εγκληματικούς βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ, το 1999.
Η πρώτη εκπομπή έγινε από ένα πρόχειρα στημένο στούντιο στον πέμπτο όροφο του Κέντρου Νεολαίας του Βελιγραδίου. Η εμβέλεια του σήματος μόλις που κάλυπτε το κέντρο της πόλης. Πολύ σύντομα, ο σταθμός απέκτησε πιστό κοινό και επικοινωνιακή εμβέλεια πολύ μεγαλύτερη απ' αυτή του σήματός του στα ερτζιανά.
Στη διάρκεια της δεκαετίας του '90, με το ενημερωτικό και ψυχαγωγικό πρόγραμμά του ο Β92 έγινε ο φορέας ενός ισχυρού αντιμιλιταριστικού και αντιπολεμικού κινήματος αντίστασης, κριτικάροντας την ρητορική του εθνικιστικού μίσους και κερδίζοντας διεθνή αναγνώριση και αποδοχή.
