Στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου οδεύει πλέον η έκθεση της Επιτροπής Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής για τον ρόλο της τρόικας στις τέσσερις μνημονιακές χώρες. Πρόκειται για κείμενο το οποίο αφενός ασκεί κριτική στον τρόπο λειτουργίας της τρόικας τόσο επί της ουσίας, όσο και επί της διαδικασίας, αφετέρου υπογραμμίζει ότι τα προγράμματα που επιτήρησαν στα τέσσερα κράτη - μέλη, με όλα τα λάθη τους, πέτυχαν να αποτρέψουν την άμεση χρεοκοπία τους.
Αυτό το αμφίσημο του κειμένου ήταν γνωστό και αναμενόμενο. Οι δύο εισηγητές ευρωβουλευτές, ο Αυστριακός Χριστιανοδημοκράτης Ότμαρ Κάρας, και ο Γάλλος Σοσιαλιστής Λιεμ Χοάνγκ Νγκοκ είναι μέλη των κυβερνητικών κομμάτων στις χώρες τους, οι οποίες συνδιαμόρφωσαν και ψήφισαν τα προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία και την Κύπρο. Βεβαίως, επέδειξαν αυξημένη ευαισθησία, ως μέλη της Ευρωβουλής, έναντι της έλλειψης διαφάνειας και λογοδοσίας εκ μέρους της τρόικας - και την κατήγγειλαν. Πλην όμως, δεν μπήκαν στη διαδικασία να αμφισβητήσουν την αναγκαιότητα των προγραμμάτων, με τη συγκεκριμένη μορφή τους. Και υπενθύμισαν ότι την πολιτική ευθύνη γι' αυτά φέρουν οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης, που πήραν τις αποφάσεις.
Η έκθεση εγκρίθηκε με 31 ψήφους υπέρ, 10 κατά και 2 αποχές από την αρμόδια επιτροπή - και αναμένεται ότι θα περάσει με το αντίστοιχο ποσοστό από την ολομέλεια του σώματος τον Μάρτιο.
Τα πορίσματα
Η πιο σκληρή κριτική που ασκεί η έκθεση της Ευρωβουλής στην τρόικα έχει να κάνει με τον τρόπο λειτουργίας της, που αποδείχθηκε τελικά... αντιπαραγωγικός: «Εμπόδισε την εθνική ‘οικειοποίηση' των οικονομικών μεταρρυθμίσεων», σημειώνεται. Ή, σε απλά ελληνικά, το στιλάκι των τροϊκανών απέτρεψε τις κοινωνίες από το να θεωρήσουν ότι πρέπει να κάνουν τις μεταρρυθμίσεις διότι τις χρειάζονται κι όχι διότι κάποιος τους τις επιβάλλει εκβιαστικά.
Επίσης, επισημαίνονται οι αρνητικές επιπτώσεις στη δημοκρατία από τη... δυσαρμονία μεταξύ των τριών θεσμών που αποτελούν την τρόικα, της Κομισιόν, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου: «Τα τρία ανεξάρτητα θεσμικά όργανα της τρόικας είχαν άνιση κατανομή των ευθυνών μεταξύ τους, διαφορετικές εντολές, καθώς και δομές διαπραγμάτευσης και λήψης αποφάσεων με διαφορετικά επίπεδα ευθύνης. Όλοι αυτοί οι παράγοντες συνετέλεσαν στην απουσία του κατάλληλου ελέγχου και της απαραίτητης δημοκρατικής λογοδοσίας στο σύνολό της», γράφεται στο κείμενο.
Οι ευρωβουλευτές προσπαθούν να υπερασπιστούν και τα δικαιώματα των αδελφών εθνικών κοινοβουλίων, τα οποία ουσιαστικά βρέθηκαν προ τετελεσμένων: «Όταν ζητήθηκε η γνώμη τους, τα εθνικά κοινοβούλια βρέθηκαν αντιμέτωπα με την επιλογή μεταξύ του χρέους τους και της αποδοχής Μνημονίων που ήταν προϊόντα διαπραγμάτευσης μεταξύ της τρόικας και των εθνικών αρχών», σημειώνεται. Και επισημαίνεται ότι στα μέλλον θα πρέπει να θεσπιστούν ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές, που θα εξασφαλίζουν τον κατάλληλο δημοκρατικό έλεγχο των εκάστοτε μέτρων.
Συνταγή - «πατιτούρα»
Επί του περιεχομένου των προγραμμάτων, τώρα, οι ευρωβουλευτές επικρίνουν την τρόικα διότι υιοθέτησε την ίδια προσέγγιση προς όλες τις χώρες με πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής, χωρίς να λάβει δεόντως υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες σε κάθε μία. Όχι μόνο χρησιμοποίησε παντού την ίδια συνταγή, αλλά δεν είχε την ευελιξία να την αλλάξει, όταν γινόνταν εμφανείς οι αποτυχίες της. Δεν διόρθωσε τις συστάσεις της, «όταν αυτές αποδείχτηκαν αναποτελεσματικές ή βασισμένες σε λανθασμένες υποθέσεις, όπως στην περίπτωση όπου οι προβλέψεις σχετικά με την ανάπτυξη δεν υλοποιήθηκαν και οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές αποδείχθηκαν μεγαλύτεροι από τους αναμενόμενους».
Τα του Καίσαρος...
Τέλος, οι ευρωβουλευτές επικρίνουν τους υπουργούς Οικονομικών της Ευρωζώνης, «καθώς απέτυχαν να δώσουν σαφείς και συνεκτικές πολιτικές κατευθύνσεις στην Επιτροπή όσον αφορά τους στόχους που ζητήθηκε από τις τέσσερις χώρες να πετύχουν με αντάλλαγμα την οικονομική βοήθεια. Το Eurogroup καλείται να αναλάβει την πολιτική ευθύνη για τα προγράμματα διάσωσης, καθώς αυτό είναι που λαμβάνει τις τελικές αποφάσεις σχετικά με τη χρηματοδοτική συνδρομή και τους όρους παροχής της βοήθειας».
Το σχέδιο Β
Καθώς η έκθεση της Ευρωβουλής έγινε με στόχο να αποφευχθεί η επανάληψη των ίδιων λαθών, συμπεριλαμβάνει και μια σειρά προτάσεων για το τι μέλλει γενέσθαι.
Πρώτον, ζητεί να θεσπιστούν σαφείς, διαφανείς και δεσμευτικοί κανόνες που θα διέπουν τις διαδικασίες αλληλεπίδρασης των θεσμικών οργάνων της τρόικας, καθώς και την κατανομή των καθηκόντων τους.
Δεύτερον, θεωρεί ότι σημαντική προτεραιότητα είναι να υπάρξει βελτιωμένη στρατηγική επικοινωνίας, «καθώς είναι λυπηρό το γεγονός ότι τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. αποτελούν τον αποδιοπομπαίο τράγο των δυσμενών επιπτώσεων της τρόικας».
Τρίτον, υποστηρίζει ότι τα προγράμματα προσαρμογής θα πρέπει να περιλαμβάνουν ένα «σχέδιο Β» σε περίπτωση που αποδειχθεί ότι βασίστηκαν σε λανθασμένες υποθέσεις. Τα Μνημόνια θα πρέπει να αντανακλούν καλύτερα την απασχόληση και τις κοινωνικές πτυχές και να μην τις θυσιάζουν, όπως συμβαίνει συχνά.
Τέταρτον, η κάθε χώρα που υπάγεται σε πρόγραμμα θα πρέπει να επωφελείται από μια «ομάδα δράσης για την ανάπτυξη», προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι περικοπές του προϋπολογισμού θα συνοδεύονται από μέτρα ευνοϊκά για την ανάπτυξη.
Εν κατακλείδι, επισημαίνεται ότι «είναι απαραίτητη η μεγαλύτερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, των εθνικών κοινοβουλίων και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για να διασφαλίζεται η απαραίτητη λογοδοσία και υπευθυνότητα».
Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο
Μεσοπρόθεσμα, η Ευρωβουλή υποστηρίζει ότι το πρώτο που χρειάζεται μεταρρύθμιση είναι το θεσμικό πλαίσιο της τρόικας. Η έκθεση συνιστά ριζική επανεξέταση του σημερινού πλαισίου, χωρίς τη συμμετοχή του ΔΝΤ, παρά μόνο «εάν είναι απολύτως απαραίτητο», με παρουσία της ΕΚΤ μόνο ως «σιωπηλού παρατηρητή» και την αντικατάσταση του ρόλου της Κομισιόν από ένα «Ευρωπαϊκό Νομισματικό Ταμείο». Η πρόταση για τη σύσταση Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου θα πρέπει να κατατεθεί από την Κομισιόν μέχρι το τέλος του 2014.
