Η πρώτη μετεκλογική εβδομάδα στη Γερμανία αφιερώθηκε από τα μισά κόμματα στην... ομφαλοσκόπηση. Στην "αφομοίωση" του εκλογικού αποτελέσματος. Βροχή έπεσαν οι παραιτήσεις στους μεγάλους ηττημένους -κυρίως στους Φιλελεύθερους, αλλά και στους Πράσινους-, από το πρώτο δευτερόλεπτο άρχισε η συζήτηση για αλλαγή γραμμής πλεύσης. Οι επίσης ηττημένοι Σοσιαλδημοκράτες (SPD), παρά τη μικρή τους εκλογική ανάκαμψη, συγκάλεσαν την Παρασκευή το «μικρό» τους συνέδριο για να δουν τι θα κάνουν στο μέλλον, εάν θα τολμήσουν να μπουν σε έναν μεγάλο συνασπισμό.
Οι μεγάλοι νικητές, οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU), με τεράστιο κόπο απέφυγαν τη θριαμβολογία, κι άρχισαν να ρίχνουν γέφυρες στους εν δυνάμει εταίρους τους. Και οι μικροί νικητές, του κόμματος της Αριστεράς, που κατάφερε τους τελευταίους μήνες να ανατρέψει την πτωτική του πορεία, έβαλαν το πρώτο φυτίλι...
Ακόμα, κανείς δεν δείχνει να βιάζεται στο Βερολίνο, όλοι θεωρούν ότι έχουν χρόνο μέχρι τις 22 Οκτωβρίου που θα συγκληθεί η νέα Βουλή, κανείς δεν θέλει να πιέσει τον άλλο να ανοίξει πρόωρα τα χαρτιά του, κανείς δεν θέλει να τρομάξει κανέναν. Επισήμως, η καγκελάριος Μέρκελ δεν έχει ξεκινήσει τις διερευνητικές επαφές με τους δύο δυνάμει εταίρους της, τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους, ωστόσο τα περισσότερα στελέχη της δεν κρύβουν την προτίμησή τους στον μεγάλο συνασπισμό. Ξέρουν καλά ότι θα πρέπει να κάνουν περισσότερες υποχωρήσεις έναντι του SPD, αλλά φοβούνται να μπουν σε μια περιπέτεια με τους Πράσινους.
Ειδικά οι Χριστιανοκοινωνιστές της Βαυαρίας -που βγήκαν ενισχυμένοι από τις κάλπες- δεν θέλουν να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι με τους Πράσινους, αλλά μετά τις τρεις πρώτες μέρες της απόλυτης άρνησης, αφήνουν τώρα ένα παραθυράκι ανοιχτό.
Το αριστερό "φυτίλι"
«Μπορούμε όλοι με όλους, αρκεί να τα βρούμε στο πρόγραμμα», είναι το μήνυμα που στέλνουν CDU, SPD και Πράσινοι, αφήνοντας στην άκρη την Αριστερά. Κι αυτή από την πλευρά της περνάει στην αντεπίθεση: «Εντάξει, δεν τολμάτε την αλλαγή πολιτικής», λέει η συμπρόεδρος του κόμματος Κάτια Κίπινγκ απευθυνόμενη στους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους. «Τολμήστε, όμως, να περάσουμε μαζί τον νόμο για το κατώτατο μεροκάματο, πριν σχηματιστεί κυβέρνηση, και μετά κάντε ό,τι θέλετε. Τα επτά εκατομμύρια των κακοπληρωμένων δεν μπορούν να περιμένουν».
Η πρόταση της Κίπινγκ δεν θα γίνει δεκτή, αλλά αυξάνει την πίεση κυρίως στην ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών να τηρήσουν αυτή την προεκλογική τους δέσμευση, ακόμη κι αν μπουν σε έναν μεγάλο συνασπισμό. Παράλληλα, αυξάνει την πίεση στη βάση των άλλων δύο κομμάτων, να μην ξεχνούν ότι υπάρχει μια έστω οριακή πλειοψηφία στη νέα Βουλή, που επιτρέπει τον σχηματισμό κυβέρνησης χωρίς τους Χριστιανοδημοκράτες. Τώρα, αλλά και στη διάρκεια της τετραετίας.
Τα "δολώματα" για τους Σοσιαλδημοκράτες (και το δίλημμα των Πράσινων)
Ό,τι βγαίνει αριθμητικά, δεν βγαίνει και πολιτικά. Οπότε, για την ηγεσία του SPD η επιλογή του μεγάλου συνασπισμού είναι σχεδόν μονόδρομος. Δύο πράγματα θα μπορούσαν να τον αποτρέψουν. Το πρώτο είναι να... επαναστατήσουν οι κομματικές οργανώσεις στα κρατίδια ή να αποφασίσει το κόμμα να ζητήσει από τα μέλη του να ψηφίσουν.
Το δεύτερο είναι να κάνει πολύ σκληρό παζάρι η Μέρκελ -αλλά αυτό είναι μάλλον απίθανο. Ήδη άρχισαν οι πρώτες «διαρροές», κάποιες κι από επίσημα χείλη, ότι η CDU θα πιέσει τους κοινωνικούς εταίρους για την επιβολή του κατώτερου μεροκάματου, ότι θα αποδεχτεί την αύξηση των φορολογικών συντελεστών -ή κάτι παρόμοιο- για τους πλούσιους. Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε δηλώνει «ανοιχτός» στο θέμα της φορολογίας, ενώ επιφανή στελέχη του κόμματος της Μέρκελ έχουν πάρει σβάρνα τα κανάλια και επιμένουν ότι υπάρχει πεδίο... συνεννόησης με το SPD στο μείζον θέμα της ενεργειακής πολιτικής.
«Μόνο μαζί με τους Σοσιαλδημοκράτες μπορούμε να ξεκινήσουμε έναν νέο απαραίτητο κύκλο μεταρρυθμίσεων στη γερασμένη μας κοινωνία, μπορούμε να διορθώσουμε τις κοινωνικές αδικίες του προηγούμενου κύκλου», έλεγε τις προάλλες ο «Νέστορας» της γερμανικής Χριστιανοδημοκρατίας, Χάινερ Γκάισλερ, ο άνθρωπος που τον επιλέγουν ακόμη και τα πιο σκληρά συνδικάτα ως «διαιτητή» σε κρίσιμους γύρους διαπραγματεύσεων. Στο ίδιο μήκος κύματος, άλλος ένας επιφανής Χριστιανοδημοκράτης, από τους «πατέρες» της ευρωπαϊκής πολιτικής της CDU, ο ευρωβουλευτής Έλμαρ Μπροκ. Δεν βλέπει σοβαρά εμπόδια στον σχηματισμό ενός μεγάλου συνασπισμού και πιστεύει ότι η νέα κυβέρνηση υπό τη Μέρκελ «θα αγωνιστεί για μια ισχυρή Ευρωπαϊκή Ένωση, την οποία έχουν ανάγκη οι ευρωπαϊκοί λαοί».
Σε επίπεδο προγράμματος, λοιπόν, ο μεγάλος συνασπισμός είναι μάλλον εύκολος. Όμως, το SPD δεν μπορεί να ξεχάσει ότι ενώ ουσιαστικά τη δική του πολιτική εφάρμοσε η Μέρκελ στον πρώτο μεγάλο συνασπισμό, στο διάστημα 2005-2009, αυτή εισέπραξε στην κάλπη όλες τις κοινές επιτυχίες και οι Σοσιαλδημοκράτες φορτώθηκαν τις κοινές αποτυχίες. Η μόνη του ελπίδα να μην επαναληφθεί αυτή η καταστροφή για το κόμμα είναι να έχει πράγματι αποφασίσει η Μέρκελ ότι αυτή θα είναι η στερνή της θητεία, όπως φαίνεται να πιστεύουν οι περισσότεροι αναλυτές στο Βερολίνο...
Πιο δύσκολος είναι ένας συνασπισμός μεταξύ CDU και Πράσινων, αλλά δεν είναι πλέον αδιανόητος. Ένα μέρος των Πράσινων φλερτάρει από καιρό με την ιδέα, κυρίως οι ισχυρές οργανώσεις του γερμανικού Νότου, που διαφωνούσαν με την αριστερή στροφή του κόμματος πριν από τις εκλογές. Ωστόσο, εάν οι Πράσινοι μπουν στον πειρασμό της συγκυβέρνησης με τη Μέρκελ, αφενός θα χρειαστεί να δώσουν γη και ύδωρ σε σημαντικά δικά τους θέματα, όπως η ενεργειακή πολιτική, αφετέρου είναι περίπου βέβαιο ότι θα διασπασθούν. Όπως είναι σήμερα το πολιτικό κλίμα στη Γερμανία, είναι πρακτικά αδύνατο να τολμήσουν τα κόμματα μια άλλη λύση από τον μεγάλο συνασπισμό. Ωστόσο, έχει ανοίξει δειλά η συζήτηση και για τις άλλες πιθανές εκδοχές (CDU - Πράσινοι ή SPD- Πράσινοι - Αριστερά), οι οποίες, όμως, θα χρειαστούν χρόνο για να ωριμάσουν.
Η Γερμανία ψήφισε, η Ευρώπη περιμένει
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έστειλαν τα συγχαρητήριά τους στην Άνγκελα Μέρκελ για τη θριαμβευτική νίκη της και τώρα περιμένουν... Με εξαίρεση τον πρωθυπουργό του Λουξεμβούργου, Ζαν Κλοντ Γιούνγκερ, που έσπευσε να ταχθεί υπέρ του σχηματισμού ενός μεγάλου συνασπισμού -επαινώντας, μάλιστα, την ευρωπαϊκή πολιτική των Σοσιαλδημοκρατών, αν και ο ίδιος ανήκει στην πολιτική οικογένεια της Μέρκελ-, οι υπόλοιποι περιμένουν με κακοκρυμμένη ανυπομονησία να τελειώσει το μετεκλογικό παζάρι στο Βερολίνο. Ναι μεν, φαίνεται να έχουν προεξοφλήσει τον μεγάλο συνασπισμό, κάποιοι θεωρούν, μάλιστα, ότι μια τέτοια γερμανική κυβέρνηση θα είναι πιο διαλλακτική στο θέμα της λιτότητας και πιο γρήγορη στο θέμα της τραπεζικής ένωσης, αλλά δεν θέλουν να εκτεθούν.
Ο μόνος που εκτέθηκε ήταν ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μάρτιν Σουλτς. Σε συνέντευξή του στο Spiegel, o Σουλτς υποστήριξε ότι «η Μέρκελ δεν θα μπορέσει να συνεχίσει αυτή την πολιτική λιτότητας» και την κάλεσε να λάβει σοβαρά υπόψη τα κοινωνικά προβλήματα των ανθρώπων στην Ευρώπη. «Ώς τώρα η Μέρκελ έλεγε πολλά λόγια για τις κοινωνικές ανάγκες. Τώρα πρέπει επιτέλους να ακολουθήσουν έργα», είπε ο Σουλτς και ζήτησε κυρίως στιβαρές πρωτοβουλίες στο μέτωπο της επικίνδυνα υψηλής ανεργίας των νέων στις χώρες της κρίσης. Αυτό το «φτάνει με την πολιτική της λιτότητας» του Γερμανού Σοσιαλδημοκράτη Σουλτς πολλοί το ερμήνευσαν ως το προαπαιτούμενο για τον σχηματισμό μεγάλου συνασπισμού στο Βερολίνο. Μπορεί, όμως, να είναι και η έναρξη της προεκλογικής εκστρατείας του Σουλτς για τις ευρωεκλογές...
Το να αποπειραθεί κανείς να προβλέψει πώς θα αλλάξει η πολιτική του Βερολίνου, εάν σχηματιστεί ο μεγάλος συνασπισμός είναι παρακινδυνευμένο. Το βέβαιο είναι ότι η βασική γραμμή της δημοσιονομικής πειθαρχίας θα συνεχιστεί, αλλά είναι πιθανό να συνδυαστεί με κάποιες αναπτυξιακές πολιτικές. Μεγάλο ρόλο θα παίξει το κυβερνητικό πρόγραμμα που θα αποφασίσουν -εάν τα βρουν- τα δύο κόμματα, όπως και το πρόσωπο που θα αναλάβει το υπουργείο Οικονομικών. Πολλοί πολιτικοί αναλυτές στη Γερμανία συμβουλεύουν το SPD να διεκδικήσει το χαρτοφυλάκιο των Οικονομικών για τον πρόεδρό του, Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, που δεν φημίζεται ως «γεράκι» της δημοσιονομικής πολιτικής. Αλλά, ακόμη όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά. Αν ρωτούσε πάντως κανείς τους Γερμανούς πολίτες, οι δύο στους τρεις θα προτιμούσαν να μείνει στην καρέκλα του ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.
«Δεν αντέχω άλλα τέσσερα χρόνια Μέρκελ»
Για την Καταρίνα, αυτές οι εκλογές ήταν οι πρώτες της. Είναι μόλις 18, μαθήτρια της 13ης τάξης του γυμνασίου του Βίλελμσντορφ στο Βερολίνο, και ψήφισε SPD, ακριβώς όπως η μαμά της. Στο εκλογικό κέντρο πήγε μαζί με δύο συμμαθητές της, τον Ουλφ, που προτίμησε τους Πράσινους, και τον Φλόριαν, που έβαλε τον σταυρό του στην Αριστερά. Τα παιδιά αυτά γνώρισαν μόνο τη Μέρκελ ως καγκελάριο - οκτώ χρόνια κυβερνάει ήδη- και ήθελαν πολύ την αλλαγή. «Καιρός είναι να τολμήσουμε μια άλλη πολιτική, αυτό το ‘βήμα - βήμα' της Μέρκελ, η απόλυτη στασιμότητα, μας έχει αποκοιμίσει», έλεγε ο Ουλφ στην «Αυγή», πριν κλείσουν οι κάλπες.
Αργά το βράδυ στο σπίτι της Καταρίνα, παρακολουθούμε στην τηλεόραση τις αναλύσεις του εκλογικού αποτελέσματος. Η παρέα των 18χρονων θα ήθελε έναν «κόκκινο - κόκκινο- πράσινο» συνασπισμό και το εκλογικό αποτέλεσμα οριακά το επιτρέπει, ωστόσο οι Σοσιαλδημοκράτες το έχουν αποκλείσει κατηγορηματικά. (σ.σ.: στη Γερμανία, τα κόμματα είναι χρώματα, κόκκινο για το SPD και την Αριστερά, μαύρο για τους Χριστιανοδημοκράτες, κίτρινο για τους Φιλελεύθερους, προφανώς πράσινο για τους Πράσινους και τώρα προέκυψε και το μπλε για την Εναλλακτική για τη Γερμανία).
Για την Άνκε, τη μαμά της Καταρίνα, μια τέτοια κυβέρνηση είναι για την ώρα ανέφικτη. Τη σόκαρε μεν η παραλίγο αυτοδυναμία της Μέρκελ -«δεν έχω ζήσει ποτέ μονοκομματική κυβέρνηση κι είμαι πολύ χαρούμενη γι' αυτό», λέει-, αλλά ανήκει κι αυτή στην πλειονότητα των Γερμανών που προτιμά έναν μεγάλο συνασπισμό. «Αυτό που με ενδιαφέρει τώρα είναι να διαπραγματευτούν σκληρά οι άνθρωποι του SPD και να περάσουν το κατώτατο μεροκάματο και την πιο δίκαιη μοιρασιά του κόστους της ενεργειακής πολιτικής για τα νοικοκυριά. Με τη CDU της Μέρκελ είναι εφικτός ένας τέτοιος συμβιβασμός», πιστεύει η Άνκε. Ο άντρας της, πάλι, δηλώνει πανευτυχής για την κατάντια των Φιλελευθέρων: «Επιτέλους, τους ξεφορτωθήκαμε. Κάποτε ήταν το κόμμα της ελευθερίας και των δικαιωμάτων, εδώ και χρόνια έχουν καταντήσει οι λομπίστες των πλουσίων. Δεν θα λείψουν σε κανέναν», λέει ο Ράινερ και γελάνε και τα μουστάκια του.
Και η Ευρώπη; «Γι' αυτήν ψηφίζουμε στις ευρωεκλογές», λέει η Καταρίνα και κοντοστέκεται: «Συγγνώμη, ξεχάστηκα, είσαι Ελληνίδα. Ξέρω ότι περιμένατε τα αποτελέσματα με αγωνία. Αλλά ομολογώ ότι δεν ξέρω τις διαφορές των κομμάτων για την Ευρώπη. Μόνο ότι αυτοί οι καινούργιοι θέλουν να γυρίσουμε στο μάρκο». Πράγματι, το μόνο κόμμα που έκανε προεκλογική εκστρατεία με ευρωπαϊκά θέματα -για την ακρίβεια με συνθήματα ενάντια στο ευρώ- ήταν η Εναλλακτική. Ακόμα κι ο Φλόριαν, που ο πατέρας του είναι Ιταλός και που ψήφισε το μόνο γερμανικό κόμμα, το οποίο καταψήφισε τα πακέτα για την Ελλάδα, «επειδή έδωσαν λεφτά στους τραπεζίτες κι εξαθλίωσαν τους Έλληνες», παραδέχεται ότι αυτό που μέτρησε στην απόφασή του να ψηφίσει Αριστερά ήταν το αίτημα «για μια πιο δίκαιη Γερμανία, για να έχουν όλα τα παιδιά πρόσβαση σε καλύτερη παιδεία, για να μην εξάγουμε χημικά στη Συρία» και όχι η ευρωπαϊκή πολιτική της Αριστεράς.
«Δεν αντέχω άλλα τέσσερα χρόνια Μέρκελ, είναι απογοητευτικό», λέει ο Ουλφ, «ελπίζω τουλάχιστον να μην κάνουν κυβέρνηση μαζί της οι Πράσινοι». «Ούτε οι Σοσιαλδημοκράτες», πετάγεται η Καταρίνα, «αλλά τελικά μάλλον θα υποχωρήσουν».
Η ιδέα της διενέργειας νέων εκλογών δεν τους περνάει από το μυαλό. «Δεν γίνονται αυτά τα πράγματα, τα κόμματα ξέρουν ποια είναι η ευθύνη τους», λέει η Άνκε. Και δεν την απασχολεί καθόλου η... ακυβερνησία. «Θα παζαρέψουν και θα τα βρούνε. Και στο μεσοδιάστημα η χώρα θα λειτουργεί κανονικά».
