«Αν συνεχίσετε την ίδια πολιτική λιτότητας, θα βυθίσετε άλλα 25 εκατομμύρια Ευρωπαίων στη φτώχεια, η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με μια χαμένη δεκαετία». Η έκθεση της οργάνωσης Oxfam -για ένα δίκαιο μοντέλο ανάπτυξης και για φορολογική δικαιοσύνη-, που παρουσιάστηκε χθες με αφορμή το συμβούλιο των υπουργικών Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο ξεκινά σήμερα στη Λιθουανία, ήταν πιο τρομακτική απ' όσο λέει ο τίτλος της: «Ένα παράδειγμα προς αποφυγή». Οι οικονομολόγοι της οργάνωσης εκτιμούν ότι με τα μέτρα λιτότητας η πλούσια Ε.Ε. το 2025 θα έχει 146 εκατομμύρια πολίτες που θα απειλούνται άμεσα από τη φτώχεια.
«Τα μέτρα λιτότητας που επιβλήθηκαν μετά την κατάρρευση των τραπεζών ούτε μειώνουν το δημόσιο χρέος ούτε οδηγούν μακροπρόθεσμα σε ανάπτυξη. Αντιθέτως, ενισχύουν τις ανισότητες και τη φτώχεια», δήλωσε ο επικεφαλής της καμπάνιας της Oxfam ενάντια στη λιτότητα, Γιεργκ Καλίνσκι, από τη Βίλνα.
Η Oxfam καλεί τους πολιτικούς στην Ε.Ε. να διδαχθούν από τις κρίσεις στη Λατινική Αμερική, τη Νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική στις δεκαετίες του 1980 και του 1990, όπου ανάλογα μέτρα λιτότητας που επέβαλε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο οδήγησαν σε βαθιά ύφεση και μαζικές περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες: «Κάποιες από αυτές τις χώρες χρειάστηκαν 20 χρόνια για να ανακτήσουν το βιοτικό επίπεδο που είχαν πριν από την κρίση», υποστηρίζει και προσθέτει ότι «αυτά τα προγράμματα λιτότητας ήταν μια αποτυχία: το φάρμακο είχε στόχο να θεραπεύσει την ασθένεια σκοτώνοντας τον ασθενή. Αυτό δεν πρέπει να επαναληφθεί».
Κι όμως, σύμφωνα με τον Καλίνσκι, το λάθος επαναλαμβάνεται, ο τρόπος που προσπαθεί να αντιμετωπίσει η Ευρώπη την κρίση είναι μοιραίος και απειλεί άμεσα κοινωνικές κατακτήσεις δεκαετιών: «Οι επιθετικές περικοπές στην κοινωνική ασφάλιση, την παιδεία και την υγεία, η συρρίκνωση των δικαιωμάτων των εργαζομένων και η άδικη φορολόγηση θα οδηγήσουν εκατομμύρια Ευρωπαίους σε ένα φαύλο κύκλο φτώχειας, που μπορεί να κρατήσει μια γενιά. Θα δημιουργήσουν διαιρεμένες χώρες σε μια διαιρεμένη ήπειρο».
Ελλάδα όπως... Νότιο Σουδάν
Οι αναλυτές της Oxfam υπολόγισαν ότι μόνο το πλουσιότερο 10% του πληθυσμού ωφελείται από τη σκληρή λιτότητα: «Η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Βρετανία μπορεί σύντομα να ανήκουν στην κατηγορία των χωρών με τις μεγαλύτερες εισοδηματικές ανισότητες. Το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ φτωχών και πλουσίων στην Ισπανία και την Ελλάδα, για παράδειγμα, θα μπορούσε σύντομα να φτάσει στα δραματικά επίπεδα της Παραγουάης ή του Νοτίου Σουδάν», σημειώνεται στην έκθεση.
Δραματική ήταν και η τοποθέτηση του επικεφαλής του βρετανικού παραρτήματος της Oxfam, Μακ Λόσον, ο οποίος θύμισε ότι η οργάνωση, που έγινε γνωστή τις προηγούμενες δεκαετίες για την ανθρωπιστική βοήθεια που παρείχε στον Τρίτο Κόσμο, ιδρύθηκε το 1942 λόγω του λιμού στην τότε κατεχόμενη Ελλάδα: «Κανείς δεν θα πίστευε ότι μετά από 70 χρόνια θα λέγαμε ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα σε τρομερή κατάσταση».
Συνολικά, επισημαίνει η έκθεση της Oxfam ότι όσο πιο σκληρή είναι η λιτότητα, τόσο ταχύτερα μειώνονται οι μισθοί, με αποτέλεσμα «ένα στα δέκα νοικοκυριά με εργαζόμενους να απειλείται ήδη από τη φτώχεια - και κάθε χρόνο που θα περνάει με την ίδια πολιτική το ποσοστό θα αυξάνεται».
Η επικεφαλής του ευρωπαϊκού παραρτήματος της Oxfam, Νατάλια Αλόνσο, κάλεσε με τη σειρά της τους υπουργούς Οικονομικών της Ε.Ε. να αλλάξουν πορεία: «Καλούμε τις ευρωπαϊκές χώρες να προασπιστούν ένα νέο οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο, που θα επενδύει στους ανθρώπους, θα ενισχύει τη δημοκρατία και θα επιδιώκει τη δίκαιη φορολογία», είπε και υποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν δισεκατομμύρια τόσο για την εξυγίανση των προϋπολογισμών τους όσο και για την ενίσχυση της υγείας και της εκπαίδευσης, «φορολογώντας τους πλουσιότερους και πατάσσοντας τη φοροδιαφυγή».
Τον κώδωνα του κινδύνου έκρουσε και ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς: «Το κύμα της λιτότητας που έχει σαρώσει την Ευρώπη απειλεί να προκαλέσει σοβαρές και μόνιμες ζημιές στο πολυπόθητο κοινωνικό μοντέλο της», είπε.
Ένα… χαλαρό συμβούλιο υπουργών
Πάντως, είναι μάλλον απίθανο να εισακουσθεί το κάλεσμα της Oxfam από τους υπουργούς Οικονομικών σήμερα στη Βίλνα. Στην ατζέντα τους είναι η απόφαση για την εκταμίευση της επόμενης δόσης στην Κύπρο -που μάλλον θα είναι εύκολη, καθώς η έκθεση αξιολόγησης της τρόικας ήταν θετική-, μια ακόμη συζήτηση για την τραπεζική ένωση και μια ανταλλαγή απόψεων για τις τελευταίες εξελίξεις στην ευρωπαϊκή οικονομία. Τα δύσκολα έχουν προγραμματιστεί για τα επόμενα συμβούλια υπουργών, μετά τις γερμανικές εκλογές. Η συζήτηση, για παράδειγμα, για την επόμενη δόση στην Ελλάδα -και το ανομολόγητο τρίτο πακέτο- πάει μάλλον για τον Νοέμβριο, αφού η επόμενη αξιολόγηση της τρόικας θα ξεκινήσει στις 23 Σεπτεμβρίου. Αλλά και η συζήτηση για το πώς «θα στηριχτεί» η Ιρλανδία για να βγει ομαλά από το Μνημόνιο, όπως είχε πει προ ημερών ο πρόεδρος του Eurogroup, Γερούν Ντέισελμπλουμ, ή εάν θα πάρει η Πορτογαλία άλλη μια παράταση για να πετύχει τους δημοσιονομικούς στόχους της, όπως ζητά η Λισσαβώνα, μπορεί να ξεκινήσει, αλλά δεν θα τελειώσει στη Βίλνα.
Ένα βήμα προς την τραπεζική ένωση
Αντίθετα, η συζήτηση για την τραπεζική ένωση δεν θα είναι τόσο χαλαρή όσο θα ήθελε ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε. Κι αυτό για δύο λόγους.
Πρώτον, επειδή το νομικό συμβούλιο του Ecofin αποφάνθηκε, σύμφωνα με εμπιστευτικό έγγραφο που εξασφάλισαν οι Financial Times, πως είναι αβάσιμες οι γερμανικές... ανησυχίες ότι η δημιουργία μιας ισχυρής ενιαίας εποπτικής αρχής τραπεζών μπορεί να απαιτήσει αλλαγή της Ευρωπαϊκής Συνθήκης. Άρα τα περιθώρια κωλυσιεργίας του Βερολίνου μειώνονται.
Δεύτερον, επειδή μετά από πολλές διαπραγματεύσεις το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τελικά χθες την πρόταση να εποπτεύει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μέσω μιας ενιαίας Αρχής, τις 6.000 εμπορικές τράπεζες στην Ευρωζώνη. Το παζάρι μεταξύ Ευρωβουλής και ΕΚΤ είχε στο επίκεντρό του ένα ερώτημα: ποιος θα ελέγχει τους ελεγκτές. Και κατέληξε, όπως πάντα, σε έναν συμβιβασμό. Οι επόπτες της Φραγκφούρτης θα υποχρεούνται να ενημερώνουν περίπου αναλυτικά τους ευρωβουλευτές, αλλά οι ευρωβουλευτές δεν θα έχουν το δικαίωμα να ζητάνε «ευαίσθητες» λεπτομέρειες.
Μετά το πράσινο φως από την Ευρωβουλή, ο δρόμος για την ενιαία εποπτική αρχή, που θεωρητικά θα αρχίσει να λειτουργεί το φθινόπωρο του 2014, έχει ανοίξει, αλλά όχι εντελώς. Όπως παραδέχτηκε χθες στο Στρασβούργο ο αρμόδιος επίτροπος Μισέλ Μπαρνιέ, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στην Κομισιόν και τις εθνικές κυβερνήσεις σχετικά με τις λεπτομέρειες της τραπεζικής εποπτείας, αλλά εξέφρασε την προσδοκία του ότι θα επέλθει συμφωνία μέχρι το τέλος του χρόνου ή το αργότερο μέχρι τον Μάρτιο. Παράλληλα, ο Μπαρνιέ ξεκαθάρισε για μία ακόμη φορά ότι ο μελλοντικός μηχανισμός για την εξυγίανση ή εκκαθάριση τραπεζών «θα βασίζεται στη λογική της διάσωσης ‘εκ των έσω', με βάση την αρχή ότι ‘οι τράπεζες πληρώνουν για τις τράπεζες' και όχι οι φορολογούμενοι». Σε απλά ελληνικά, αυτό σημαίνει εφαρμογή του κυπριακού μοντέλου.
