Συνέντευξη στην Αναστασία Γιάμαλη
"Σε έναν εμφύλιο δεν υπάρχουν καλοί και κακοί' εξηγεί η Mαρίνα Ελευθεριάδου, ερευνήτρια στο Κέντρο Μεσογειακών Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου (www.cemmis.edu.gr). Η Μ. Ελευθεριάδου, ειδική σε θέματα ανταρτοπολέμου, εξήγησε στην "Αυγή" ποιες θα είναι οι συνέπειες από μια στρατιωτική επέμβαση στη Συρία για το καθεστώς και κυρίως για την μετά Άσαντ εποχή.
* Ας δούμε το θρησκευτικό της υπόθεσης. Πώς επιδρά η παρέμβαση της Δύσης στη θρησκευτική διαίρεση;
Από τη στιγμή που η επέμβαση γίνεται στο πλευρό των ανταρτών, οι οποίοι είναι κατα βάση σουνίτες, θα ενδυναμώσει τις θέσεις τους και αντίστοιχα θα δημιουργήσει την αίσθηση στο αλαουιτικό κομμάτι και τους χριστιανούς που συντάσσονται με το καθεστώς ότι βάλλονται. Άμεση συνέπεια θα είναι η συσπείρωσή τους και να κλιμακώσουν τη μάχη, καθώς επί της ουσίας χάνουν το κίνητρο για διαπραγμάτευση. Με την επικράτηση των σουνιτών οι αλαουίτες φοβούνται ότι θα σφαγιαστούν και κατά συνέπεια θεωρούν τη διαπραγμάτευση ανώφελη.
* Τα κυρίαρχα ΜΜΕ παρουσιάζουν μια εικόνα με "καλούς" αντάρτες και έναν "κακό" Άσαντ. Ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα;
Σε έναν εμφύλιο δεν υπάρχουν καλοί και κακοί. Και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν βίαιες μεθόδους κάνουν σφαγές και ό,τι άλλο θεωρούν πως χρειάζεται. Σε ό,τι αφορά τη χρήση των χημικών, χωρίς η κατάσταση να είναι ξεκάθαρη, το γεγονός ότι το προηγούμενο διάστημα είχαν γίνει αναφορές για χρήση χημικών (Ντελ Πόντε) είτε από τους αντάρτες είτε από το καθεστώς χωρίς να γίνει τόσος ντόρος, το ότι έγινε η χρήση σε περιοχή έξω από τη Δαμασκό, το γεγονός ότι ο Άσαντ δεν βρίσκεται υπό πίεση για να πούμε ότι "αναγκάστηκε" να χρησιμοποιήσει τέτοιες μεθόδους -ιδίως να κάνει χρήση τόσο ασταθούς οπλισμού- που μια παραμικρή αλλαγή στον αέρα μπορεί να τα στρέψει εναντίον άλλων μας κάνει να πιστέψουμε πως η υπόθεση είναι πιο περίπλοκη. Δεν αποκλείεται να έγινε από την πλευρά των ανταρτών για να "πιέσουν" και να "εκβιάσουν" τη Δύση να επέμβει, καθώς ο Ομπάμα είχε πει πως η χρήση χημικών είναι "κόκκινη γραμμή". Όσο μακιαβελικό κι άν ακούγεται...
Βέβαια, θα φανεί στην πορεία τι είδους αέρια χρησιμοποιήθηκαν. Κάποια από αυτά μπορούν να χρησιμοποιήθουν από μόνα τους, χωρίς πρόσμιξη, ενώ άλλα πρέπει να τοποθετούνται στις κεφαλές όπλων. Αν πρόκειται για κάποιο απλό αέριο όπως το σαρίν, θα μπορούσαν να το κάνουν όπως είχε γίνει με την επίθεση στο μετρό του Τόκιο τη δεκαετία του 1990. Ακόμη κι αν είναι πιο εξειδικευμένη η χρήση, μία τρίτη εξωτερική δυναμη που έχει συμφέρον από μια επέμβαση της Δύσης θα μπορούσε να βάλει ένα χεράκι. Όλα αυτά βέβαια είναι σε επίπεδο φημολογίας.
* Ο μπααθισμός είναι τελειωμένη υπόθεση;
Με τη μορφή που έχει τώρα, μάλλον δεν θα επιβιώσει. Υπάρχει ακόμη η πιθανότητα να βρεθούν άτομα μέσα στο καθεστώς που θα θελήσουν να κάνουν μια ενδοκαθεστωτική διορθωτική κίνηση, διώχνοντας τον Άσαντ και εγκαθιδρύοντας ένα καινούριο καθεστώς που δεν θα 'ναι ταυτόσημο. Οι αντάρτες θα πρέπει να συμφωνήσουν σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αλλά προς το παρόν δεν υπάρχουν τέτοιες ενδείξεις. Από τη στιγμή που έχουν τη βοήθεια των συμμάχων τους που θέλουν να ανατρέψουν τον Άσαντ λόγω της σχέσης του με το Ιράν, δεν θα έχουν κίνητρο να αποδεχθούν κάτι τέτοιο.
* Γιατί η Βρετανία και η Γαλλία εμφανίζονται επισπεύδουσες πιέζοντας πιο πολύ κι από τους Αμερικανούς;
Η Γαλλία συγκεκριμένα περνάει μια φάση "νεογκωλισμού" στην εξωτερική πολιτική της. Θεωρούν ότι, ενώ επί τόσα χρόνια ήταν δέσμιοι των πολιτικών της Ε.Ε. η οποία ήταν προσδεδεμένη στο άρμα των ΗΠΑ και ακολουθούσε πολιτικές που ήταν "εύκολες" στη λογική τού "ό,τι πει ο ΟΗΕ, το Διεθνές Δίκαιο κ.ο.κ." χωρίς να είναι έτοιμη να αναλάβει προκλήσεις, με πιο χαρακτηριστική την αντίδραση στη Βοσνία. Η Γαλλία θεωρεί ότι ήρθε η εποχή να διεκδικήσει τον διεθνή ρόλο που της αρμόζει, ιδίως στην περιοχή της βόρειας και δυτικής Αφρικής, που θεωρεί ότι είναι σφαίρα επιρροής της. Σε καμία περίπτωση αυτό δεν σημαίνει ότι οι δύο χώρες θα αναλάβουν δράση χωρίς τη συνδρομή των ΗΠΑ. Η ανεξαρτησία που επιδεικνύουν είναι εντός πλαισίου.
* Αν εκλείψει ο Άσαντ, τι θα σημάνει αυτό για τη Συρία και για τον Λίβανο;
Χάος. Το μπααθικό κόμμα κυβερνά απο την δεκαετία του 60 -με την δυναστεία Άσαντ να παίρνει τα ηνία τη δεκαετια του 70 -οπότε και ξεκίνησε να παίζει ρόλο στον Λίβανο,ανέκαθεν λειτουργούσε ως βαλβίδα που συγκρατούσε τις κεντρόφυγες δυνάμεις και κατά διαστήματα άφηνε την πίεση όταν χρειαζόταν. Δεν γίνονταν πάντα τα πράγματα όπως τα ήθελε ο Χάφεζ Αλ Άσαντ, πατέρας του Μπασάρ, αν όμως εκλείψει το μπααθικό καθεστώς και με δεδομένο ότι η αντιπολίτευση μετά από δυόμισι χρόνια συγκρούσεων δεν έχει κοινό μέτωπο (συναντήσεις επί συναντήσεων, αλλαγή ονομάτων, αλλαγή προσώπων στο τιμόνι, που όσο γρήγορα ανεβαίνουν τόσο γρήγορα εξαφανίζονται) και με δεδομένο πως από στρατιωτικής άποψης οι πιο αποτελεσματικές είναι οι ισλαμιστικές δυνάμεις (φάσμα από σαλαφιστικές ομάδες, τζιχαντικές και μη, με διάφορες αποχρώσεις και διαβαθμίσεις) και έχουν και την καλύτερη οργάνωση, διοίκηση και έλεγχο μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως τέτοιες δυνάμεις θα μπορέσουν να εκμεταλλευτούν την κατάσταση. Στην μετά Άσαντ εποχή λοιπόν πάλι θα υπάρχει εμφύλιος ανάμεσα στις δυνάμεις της αντιπολίτευσης. Οι ισλαμιστικές δυνάμεις έχουν στρατιωτικό προβάδισμα έναντι των άλλων με αποτέλεσμα να έχουν περισσότερες πιθανότητες να επικρατήσουν.
Όσον αφορά τον Λίβανο -επειδή τα δύο μέτωπα συνδέονται- η Χεζμπολάχ θα υποστεί τεράστιες πιέσεις. Εφόσον θα κοπεί ο ομφάλιος λώρος με το Ιράν, η επικράτηση των σουνιτών στη Συρία θα δώσει ώθηση στους σουνίτες του Λιβάνου, που θα βρουν ένα modus vivendi με τους μαρωνίτες χριστιανούς ασκώντας πιέσεις στη Χεζμπολάχ να περιορίσει τον ρόλο της. Ο στρατιωτικός βραχίονας της Χεζμπολάχ είναι ο πιο εξοπλισμένος και στρατιωτικά αποτελεσματικός -ακόμη και σε σύγκριση με τον στρατό του Λιβάνου, ο οποίος δεν υπάρχει- και κάθε προσπάθεια αφοπλισμού της Χεζμπολάχ θα οδηγήσει σε εμφύλιο και θα ζήσουμε καταστάσεις 1975-76. Μπορεί μέχρι τώρα το Ισραήλ να έδειξε "αυτοσυγκράτηση" στη Συρία, κυρίως γιατί δεν μπορεί να αποφασίσει τι το συμφέρει. Στην περίπτωση του Λιβάνου όμως το Ισραήλ θα εμπλακεί, όχι εμφανώς, αλλά παρέχοντας βοήθεια στις σουνιτικές μαρωνιτικές δυνάμεις. Θα έχουμε λοιπόν μια κατάσταση τύπου 2006 με αναταραχές στα βόρεια σύνορα με αποτέλεσμα νέο πόλεμο.
